ВОПРОСЫ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ МЕТОДОВ ОПРЕДЕЛЕНИЯ ОБОРОТА НАРКОТИКОВ В КИБЕРПРОСТРАНСТВЕ ПРАВООХРАНИТЕЛЬНЫМИ ОРГАНАМИ

Аннотация

In recent years, new methods of drug trafficking have appeared: instead of traditional drugs, drugs that are stronger but easier to distribute, psychotropic substances have entered circulation. Criminals, who initially lured young people only as victims, now began to involve them in the drug trade. This article describes the specific features of the drug trade in the Internet world and the specific features of improving the methods of combating and detecting them by law enforcement agencies. Keywords: drugs, synthetic substances, "narcograffiti", "cryptocurrency drugs", online trading ecosystem, CLEARNET, DEEP WEB, DARKNET, SOCIAL MEDIA, cyber security, anonymity, jurisdictional boundaries, operatives, internet service providers. ВОПРОСЫ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ МЕТОДОВ ОПРЕДЕЛЕНИЯ ОБОРОТА НАРКОТИКОВ В КИБЕРПРОСТРАНСТВЕ ПРАВООХРАНИТЕЛЬНЫМИ ОРГАНАМИ Аннотация. В последние годы появились новые способы незаконного оборота наркотиков: вместо традиционных наркотиков в оборот вошли более сильные, но легче распространяемые психотропные вещества. Преступники, которые поначалу заманивали молодых людей лишь в качестве жертв, теперь стали вовлекать их в торговлю наркотиками. В данной статье описаны особенности торговли наркотиками в мире 1 08 8 International scientifijournal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Интернета и особенности совершенствования методов борьбы и выявления их правоохранительными органами. Ключевые слова: наркотики, синтетические вещества, «наркограффити», «криптовалютные наркотики», экосистема онлайн-торговли, CLEARNET, DEEP WEB, DARKNET, СОЦИАЛЬНЫЕ СЕТИ, кибербезопасность, анонимность, границы юрисдикции, оперативники, интернет-провайдеры. Oxirgi o‘n yil ichida giyohvand moddalarni iste’mol qiluvchilar soni chorakga oshib, 296 million kishiga yetdi. Noqonuniy bozorlarda sintetik moddalar hukmronlik qilmoqda, deyiladi BMT hisobotida. Xuddi shu davrda giyohvand moddalarni iste'mol qilish bilan bog'liq kasalliklardan aziyat chekadiganlar soni 45 foizga keskin oshib, 39,5 million kishiga etdi. Shu bilan birga, davolanish imkonsiz bo'lib qolmoqda: BMT ma'lumotlariga ko'ra, har 5 kishidan faqat 1 nafari giyohvand moddalarni davolashga ishonishi mumkin. [1] Ma’lumotlarga ko‘ra, so‘nggi besh yilda Respublika hududida giyohvand, psixotrop va kuchli ta’sir qiluvchi vositalar noqonuniy muomalasi uchun javobgarlikka tortilgan shaxslar orasida yoshlar 74 foizga, shu jumladan, talabalar 21 foizga, maktab o‘quvchilari 6 barobarga oshgan. Vaziyatga aynan qanday omillar sabab bo‘lyapti ? Bunga asosiy sabab so‘nggi yillarda butun dunyoda giyohvandlik vositalari savdosining deyarli to‘liq internetga ko‘chib o‘tganligidir. Bugungi kunda giyohvandlik va psixotrop vositalar qo‘lma-qo‘l savdo orqali yetkazilmayapti, barcha jarayonlar internet orqali hal qilinyapti: buyurtma onlayn kelishuv bilan jo‘natilyapti va internet orqali to‘lov qilinyapti. Jarayonda “tovar”ni bir shaxs kelishilgan manzilga yashirib ketadi, oluvchiga lokatsiya haqida xabar beriladi va xaridor uni o‘sha joydan olib ketadi. Bunday holatda sotuvchi va oluvchi o‘zaro duch kelmasligi sababli “savdo” xavfsizligi ta’minlanadi. Tabiiyki, internetdagi asosiy kontingent yoshlar hisoblanadi. Hatto hali maktabga bormaydigan bolalar ham telefondan, internetdan foydalanishni yaxshi biladi. Giyohvand moddalar va kuchli ta’sir etuvchi vositalar ortidan mo‘maygina daromad topaman, deb xomxayolda yurganlar esa yoshlarning internetni yaxshi bilishidan foydalanib, ularni o‘z to‘riga ilintirishi holatlari ko‘p uchrayapti. O‘tgan 2023 yilda bu borada voyaga yetmaganlar bilan bog‘liq 23 ta holatda jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan va 56 nafar shaxs tergovga jalb etilgan. Bundan tashqari, giyohvand vositalari savdosi bilan shug‘ullanish talabalar o‘rtasida ham ko‘payib bormoqda. Xususan, o‘tgan yilda giyohvand vositalari bilan qo‘lga olingan 30 yoshgacha bo‘lgan shaxslarning 97 nafarini talabalar tashkil qilgan. [2] Shu bilan birga, giyohvandlik vositalarini Internet jahon axborot tarmog‘i orqali amalga oshirish, bunday vositalarni tarqatish va reklama qilishning yangi usullaridan foydalanish keskin ortmoqda. Shunday usullardan biri “narkograffiti” usuli bo‘lib, bunda noqonuniy tashkil etilgan internet-do‘kon manzili haqida ma’lumot devor va yo‘laklarga chizish orqali tarqatilmoqda. Shuningdek, ularni iste’mol qilish bilan bog‘liq jinoyatlarga yoshlarni, ayniqsa voyaga yetmaganlarni jalb qilish ham ko‘payib bormoqda. Giyohvand moddalarning savdosi bilan qonunga xilof ravishda shug’ullanish zamonaviy jamiyatning jiddiy va murakkab muammosi bo‘lib, u turli mamlakatlar va mutaxassislar o‘rtasida yangi texnologiyalar, usullar va hamkorlik yo'lga qo'yilishini talab qiladi. Informatsion 1 08 9 International scientifijournal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ texnologiyaning rivojlanishi va internetning keng yoyilishi bilan tovar va xizmatlar savdosi onlayn muhitga