АНАЛИЗ ТРАДИЦИОННЫХ ОБРАЗОВ И ИХ ИНТЕРПРЕТАЦИЯ В УЗБЕКСКОМ И РУССКОМ ЛИТЕРАТУРОВЕДЕНИИ

Аннотация

Modern world literature is very diverse. It becomes a kind of synthesizing literature. This includes classicism, romanticism, naturalism, realism, modernism, postmodernism. The article examines in more detail the common features and features of the traditional imagery of modern German and Uzbek contemporary poetry. Keywords: Modern, poetry, thinking, spirituality, craftsmanship, imagination, artistic style, freedom. АНАЛИЗ ТРАДИЦИОННЫХ ОБРАЗОВ И ИХ ИНТЕРПРЕТАЦИЯ В УЗБЕКСКОМ И РУССКОМ ЛИТЕРАТУРОВЕДЕНИИ Аннотация. Современная мировая литература очень разнообразна. Она становится своего рода синтезирующей литературой. Сюда входят классицизм, романтизм, натурализм, реализм, модернизм, постмодернизм. В статье более подробно рассматриваются общие черты и особенности традиционной образности современной немецкой и узбекской современной поэзии. Ключевые слова: Модерн, поэзия, мышление, духовность, мастерство, воображение, художественный стиль, свобода. Анъанавий образлар адабиёт ихлосмандлари учун ўзгача маъно-мазмунга эга бўлиб, алоҳида мамлакатлар, миллатлар ва маданиятлар сарҳадларидан-да ошиб ўтиш қобилиятига эга. Булар қоида тариқасида, борлиқни фалсафий тушуниш имкониятига эга бўлган образ-персонажлардир. Ҳамма анъанавий тасвирлар абадий бўлиб қолмайди, чунки баъзида улар фақат маълум бир миллат ёки халқ учун алоҳида мазмун-моҳиятга эга, аммо абадий образлар ҳар доим анъана белгиларига эга. Демак, анъанавий образ (бадиий 9 19 International scientifijournal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ адабиётда) – бир адабий даврдан иккинчисига ўтиб, бир миллий адабиётда ҳам, турли миллий адабиётларда ҳам сақланиб қолган ва узоқ вақт фаол фаолият кўрсатувчи образдир1. Ҳар бир миллий маданият ўзига хос анъанавий тасвирларга эга. Масалан, Шарқда фолклор, фантастика ва шоирлар учун анъанавий тасвирлар сакура (гилос), Фудзи тоғи, гўзаллик, самурай (Қадимги Япониядаги жангчи, хизмат қилувчи шахс) ва бошқалар, рус анъанавий образлари сифатида шоирлар ижодиётида кўпинча қайин, тол, қуёш, қаҳрамон, она, немис шеъриятида Алп тоғи, дарё, сув, баҳор, куз, қиш, булут, осмон, она,....ўзбек шеъриятида эса кўпинча она, ишқ-муҳаббат, ёр, баҳор, гул, ой-қуёш образларини анъанавий образ сифатида кузатилади. Жаҳон адабиётшунослигида анъанавий образларга бағишланган илмий асарлар бир қанча бўлиб, улар орасида рус адабиётшунослигида илмий ишлар алоҳида қиммат касб этади. Рус адабиётшунослигидаги О. Ю. Шокина “Лейтмотивная функция образа музы в поэтической системе А.С. Пушкина”2 номли илмий ишида тадқиқотчи рус шоири Пушкин ижодидаги Муза (илҳом париси) образининг лейтмотив вазифаси ҳақида таҳлил олиб боради. Пушкиннинг Муза образи- ягона қадимий образ бўлиб, у жуда кенг маънога эга. Муза ўзининг семантик мураккаблиги туфайли антик даврдан тарқаган бошқа барча образлар орасида ўзининг талқини, таснифи билан ажралиб туради. Қадимий шеърият рамзи сифатида "Муза" ҳақиқатан ҳам анъанавийдир, лекин у ҳар бир шоир тилида "ўзига хослик"ни намоён этади. Тадқиқотчининг айтишича, Муза Пушкиннинг шеърий онгида аллақачон бадиий образ сифатида тузилганлиги ва ҳатто анъанавий образ сифатида ҳам каттароқ маънога эгалиги билан алоҳида касб этади. Унинг барча зоҳирий анъанавийлиги, бу- энг машҳур анъанавий образ. Шеъриятда асосан мажозий даражада содир бўлган, айни пайтда, ҳақиқатга яқин, чунки ҳақиқий одамда Муза образи гавдаланади, шу билан бир оз бадиий макондан ҳақиқий маконга ўтиш, образлар тўқнашувида уларнинг мажозий қўлланганилганлиги кузатилади. Файласуф Г. Федотов3 Пушкин гуманизмининг формуласи - Пушкин даҳосининг тўртта "васияти" ҳақида ёзади, улардан учтаси ўзгармас равишда: шон-шуҳрат, озодлик, севги, тўртинчиси эса ўзига хос синонимик занжир шаклида намоён бўлади: ижод - таъсир - санъат- Илҳом париси. Албатта, бундай ёрқин ва тез-тез учрайдиган тасвирни эътиборсиз қолдириб бўлмайди. Кўпгина тадқиқотчилар Музани эслаб, уни Пушкин поэтикасининг бир қисми, деб билишган. Ва бу адабиётшуносларга қизиқиш уйғотган. Пушкиннинг поэтикаси Муза образи билан бирлаштирилган ва бу тасодиф эмас. Кўпгина шоирларда Музанинг бир ўлчовли тасвири бор, лекин Пушкиннинг бу образи турли томонларни, жумладан, унинг контекстда намоён бўлиш имкониятларини тадқиқотчи кўрсатиб беради. Тадқиқотда берилишича, шоирнинг бутун ижодида Муза образининг мавжудлигини аниқлашда ўз-ўзидан унинг универсаллиги ғояси пайдо бўлади. Пушкин учун бу образ 1.Қуронов Д. “Адабиётшуносликка кириш” Тошкент Абдулла Қодирий номидаги халқ мероси нашриёти 2004 2Шокина О.“Лейтмотивная функция образа музы в поэтической системе А.С. Пушкина”: Автореф.дисс. ...док.филол.наук.- Красноярск, 2000. 3 Кўрсатилган манба,с-5 9 20 International scientifijournal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ универсал шеърий тамойил бўлиб хизмат қилади. Ҳар қандай мифологик тасвир сингари, Муза ҳам ўзига хос ҳаётий маънога эга. Бу, шунингдек, ўрганиш ва дунё билан боғланиш учун воситадир. Пушкин ш