Влияние взглядов Карла Поппера на идеи постпозитивизма

Аннотация

This ar cle examines the influence of Karl Popper's views on postposi vism, and explains how Popper's views are related to the ideas of posi vism, neoposi vism, and formed as an idea that complements the above teachings from the point of view of historical development. The role and importance of Popper's views in modern philosophy and the a tude towards him in his me are analyzed. Kalit so'zlar: pozi vizm, neopozi vizm, postpozi vizm, bilish, ilmiy bilish, epistemologiya, taraqqiyot, ij moiy taraqqiyot, falsafiy mu�ohada. 32 Alfraganus 1 (6) 2024 xalqaro ilmiy jurnali ya’ni fanga tegishli bo‘lgan har qanday tashqi ta’sirlarni oddiygina qayd qilish KIRISH nazariyani rad qila olish, noto‘g‘riligini emas, balki gipoteza va nazariyalarni faol Har qanday falsafa bilan isbotlab berish mumkinligidir. tekshirishdir, shuning uchun u nazariy shug‘ullangan faylasuf qarashlarida borliq, Agar nazariya uni rad qilib farazlar bilan to‘ldiriladi. uning mohiyati, bilish va undagi o‘ziga bo‘lmaydigan ko‘rinishda qurilgan Mantiqiy pozitivistlar demarkasiya xoslik va mantiq masalasi, albatta, aks etadi. bo‘lsa unda u ilmiy qiymatga ega emas. mezoni sifatida verifikasiyani, Popper Chunki, bunga sabab har bir inson hayoti «Marksizm, psixoanaliz, astrologiya kabi esa falsifikatsiyani qabul qilgan. Unda bilan bog‘liq bo‘lgan bu uch muammo ta’limotlarni aynan rad qilib bo‘lmasligi fan va metafizika orasidagi farq aniq hamma uchun birdek ahamiyatli. Buni Karl ular tushunchalarining noaniq bo‘lishiga ifodalanmagan. K.Popper fan rivojiga Popper ijodida ham kuzatish mumkin. sabab bo‘ladi hamda ular tarafdorlari metafizikaning katta ta’sir ko‘rsatganini K.Popper F.Bekon va R.Dekartning barcha faktlarni o‘z qarashlariga zid tan oladi. «Mantiqiy pozitivistlardan farqli insonning aqlu idroki va bilish bo‘lmagan yoki qarashlarini tasdiqlovchi ravishda, Popper ba’zi an’anaviy metafizik qobiliyati haqidagi qarashlarini «soxta deb talqin qilishiga olib keladi va ularni fikrlardan yiroq bo‘lib, «uch olam» epistemologiya» deb ataydi. Chunki noilmiy ta’limotga aylantiradi, deb metafizik konsepsiyasini yaratdi»[4]. insonning aqlu idroki cheklangan, u hisoblaydi K.Popper. Mantiqiy pozitivistlar fanning asosiy «hech narsani bilmasligini biladi», xolos. «Haqiqiy fan rad etilishdan usuli sifatida induksiyani, ya’ni xususiy Qolganlari aqlning takabburligidir. qo‘rqmasligi lozim, – deydi K.Popper: – dalillardan, yakkalikdan umumlashtirishga Shuning uchun ham Popper haqiqatni ratsional tanqid hamda faktlar yordamida ko‘tarilishni qabul qilar edilar. K.Popper talqin qilishda ilmda davogar bo‘lishga doimiy tuzatilishi ilmiy bilishning esa, induksiya usulini rad etdi. Uning usuli da’vogar har qanday ta’limotga shubha mohiyatidir»[2]. Faylasuf ilmiy bilimning sinash va adashish bo‘lib, u faqat deduktiv bilan qarash lozim, deb ta’kidlaydi. Buning harakatchan konsepsiyasini tavsiya qildi: mulohazalarga asoslangan. Mantiqiy sababi nimada? Ta’kidlash joizki, «hozirgi ilmiy bilim bu – taxminlar ya’ni, gipotezalar pozitivistlar kumulyativizmni e’tirof paytda fan falsafasi bilan shug‘ullangan va ularning raddiyalari uzluksiz oqimidir. qildilar, ya’ni ularning fikricha, bilish ba’zi olimlar fan rivojlanishi kumulyativ Ilm-fan taraqqiyoti natijasida faqat «eng jarayonida har qanday keyingi qadam (to‘plovchi) jarayon emas, degan fikrga kuchli nazariyalar» saqlanib qolishi lozim, oldingi natijalarning umumlashtirilgan qo‘shiladilar»[1]. Fan tarixida, shu lekin ular mutlaq haqiqat bo‘la olmaydi. xulosasidir. K.Popper fikriga ko‘ra bilimni jumladan, uning ayrim sohalari tarixida Har qanday bilim taxminiy, nisbiy rivojlantirish modeli kumulyativ emas ham shunday davrlar bo‘lganki, yillar tavsifga ega, uning har qanday qismidan edi. U hech qanday bilim to‘planishini tan davomida yig‘ilgan bilimlarni: nazariyalar, shubhalanish mumkin va har qanday olmaydi. tamoyillar, asos soluvchi qoidalarni qayta mazmun tanqid uchun ochiq bo‘lishi lozim. «Mantiqiy pozitivizm vakillarining ko‘rib chiqish sodir bo‘lgan. Shunisi xarakterliki, agarda K.Popper muxim metodologik vazifasi fan tilini tahlil uchun tanqidiylikning qarama-qarshiligi qilish, ilmiylikning aprior» standartlarini MATERIAL VA METOD bo‘lmish aqidaparastlik (dogmatizm) fanni aniqlash bo‘lgan. Karl Popper o‘z usulining Ilmiy taxminlarning haqiqiyligini soxta fanga aylantirsa, T.Kun uchun ilmiy vazivasini bilimlar rivojlanishini tahlil aniqlashda birinchi asosiy mezon bu D.Yum faoliyatning zaruriy sharti – muayyan qilishda deb biladi. Bu esa o‘z navbatida va I.Kant kabi olimlarga ma’lum bo‘lgan, turdagi aqidaparastlik yaxshi tasdiqlangan fan tilidagi mantiqiy tahlilning ahamiyatini taxminlarni tajriba bilan solishtirish va samarali qarashlar tizimiga qat’iyan kamaytiradi. K.Popperning metodologiyasi talabi, deb hisoblanadi. Agar hissiy mosligidir. T. Kunning nuqtayi nazariga mantiqdan «boshqa tomonga» burildi, tajribada, emperizmda uni tasdiqlovchi ko‘ra, «fanning uzoq muddatli tinch biroq fanning tarixiy taraqqiyo