ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ОБЕСПЕЧЕНИЯ ФИНАНСОВОЙ УСТОЙЧИВОСТИ КОММЕРЧЕСКИХ БАНКОВ

Аннотация

This article describes the theoretical foundations of ensuring the financial stability of commercial banks. During the article, valid opinions and considerations are mentioned. Key words: commercial banks, financial stability, strengthening of bank activity, assessment criteria. ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ОБЕСПЕЧЕНИЯ ФИНАНСОВОЙ УСТОЙЧИВОСТИ КОММЕРЧЕСКИХ БАНКОВ Аннотация. В статье рассмотрены теоретические основы обеспечения финансовой устойчивости коммерческих банков. В статье приводятся обоснованные мнения и соображения. Ключевые слова: коммерческие банки, финансовая устойчивость, усиление банковской деятельности, критерии оценки. Banklar tashkil topgandan beri bugungi kunga qadar, banklar faoliyatini mustahkamlash, ular barqarorligini ta’minlash, risklarni boshqarish masalasi o‘z dolzarbligini hamon yo‘qotmagan. Tarixdan bilamizki, dunyo mamlakatlarida turli inqirozlar bo‘lib o‘tganligi, shuningdek, ushbu inqirozlarda, eng avvalo, tijorat banklari moliyaviy barqarorligini saqlab qolish masalasi davlatning iqtisodiy siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Barqarorlikni quyidagi asosiy tavsiflari orqali bayon etishga harakat qilamiz: 1) Iqtisodiy sub’ekt faoliyati yuzasidan, iqtisodiy sub’ekt barqarorligi – uning asosiy iqtisodiy ko‘rsatkichlarini belgilangan darajada saqlashi va rivojlanishga qaratilgan harakati tushuniladi. 385 2) Baholash mezonlari, sub’ekt barqarorligini baholash bir qancha standartlashgan indikatorlarni, ko‘rsatkichlar majmuini hisobga olgan holda amalga oshiriladi. Shuningdek, indikatorlar va ko‘rsatkichlar majmui jamoatchilik tomonidan tan olingan bo‘lishi lozim. Aynan shu bois barqarorlikni iqtisodiy adabiyotlarda boshqa moliyaviy ko‘rsatkichlar bilan birga bog‘langan holda o‘rganiladi. 3) Tushuncha mazmuning etarliligi, ya’ni barqarorlik vaqt birligida baholanadi. Mana shu vaqt birligida barqarorlikni nafaqat o‘z ko‘rsatkichlari me’yorini saqlaydi, balki unga ta’sir etuvchi ichki va tashqi omillar ta’sirini, shuningdek, son va sifat ko‘rsatkichlariga, boshqa so‘z bilan aytganda, ichki va tashqi muhitdan qat’iy nazar, barqarorlik rivojlanishga qaratilgan intilishdir. Yuqorida ko‘rib chiqilgan holatlardan kelib chiqqan holda, “barqarorlik” asosiy tushuncha ekanligi va uni xo‘jalik yurituvchi sub’ekt, makro va mikroiqtisodiy jihatdan kompleks tavsiflash zarur ekanligi aniqlanadi. Bu borada, tadqiqotimizning asosiy e’tibori “barqarorlik” emas, aksincha “moliyaviy barqarorlik”, “xo‘jalik yurituvchi sub’ekt moliyaviy barqarorligi” emas, aksincha “tijorat banklari moliyaviy barqarorligi” hisoblanadi. Navbatda tijorat banklari moliyaviy barqarorligi va uning asosiy turlari aks ettirilgan jadval keltiriladi. 1-jadval Tijorat banklari barqarorligi va uning turlari № Barqarorlik Mazmuni turlari 1. Moliy aviy 1.Tijorat banklari faoliyatining integral ko‘rsatkichlari bo‘lib, bank barqarorlik moliyaviy-iqtisodiy holatini aks ettiradi (o‘z mablag‘lari hajmi va strukturasi, daromad hajmi va foyda miqdori, kapitalga nisbatan foyda miqdori, likvidlilik va boshqalar). 2.Banklar moliyaviy operatsiyalarini boshqarishda informatsion- analitik va texnologik qo‘llab-quvvatlash. 2. Umum iy Tijorat banklari aktsionerlik kapitali hajmi bilan aniqlanadi. barqarorlik 3. Tijoriy (tijorat) Tijorat banklarining bozor infratuzilmasiga moslashganligi barqarorlik (banklarning davlat bilan aloqasi, banklararo munosabatlardagi 386 ishtiroki, kreditorlar, mijozlar va omonatchilar bilan munosabatlar sifati, bankning ijtimoiy ahamiyati va boshqalar) 4. Funkts ional 1. Bank ixtisoslashuvi bo‘yicha barqarorlik 2. Bank universallashuvi bo‘yicha 5. Tashk iliy- Bank alohida faoliyatlarini funktsional-texnologik hujjatlar asosida strukturaviy tashkil etilishi va boshqalar barqarorlik Yuqorida ko‘rib chiqilgan, 1-jadval ma’lumotlarida aks etgan tijorat banklari barqarorligining turlariistalgan tijorat banklarida uchraydi va uni banklar o‘zaro bir-birini bog‘liq holda faoliyatida tahlil etib boradi va o‘rganadi. Tijorat banklari barqarorligi turlarining tahlili, ular ichida eng asosiysi, barqarorlik bazasi bu – “moliyaviy barqarorlik” ekanligi ko‘rinadi. “Moliyaviy barqarorlik” tijorat banklari faoliyatining birlamchi va asosiy turi ekanligi yaqqol ko‘rinadi. Ushbu xulosalarga kelishimizga quyidagilar asos bo‘ladi: Birinchidan, “moliyaviy barqarorlik” boshqa barqarorlik bloklarni ishlashiga asos va bazasi hisoblanadi. Bunga sabablardan biri bu – pul oqimidir. Banklarning mustahkam moliyaviy holati uning pul oqimi, shuningdek, bankning o‘z mablag‘lari hajmi, daromadlar va foyda miqdori, likvidlilik holati kabi integral ko‘rsatkichlar asosida aniqlanadi. Ikkinchidan, banklar umumiy faoliyatiga baho berish imkoni paydo bo‘ladi. Moliyaviy barqarorlikda banklar ixtisoslashuvi va universallashuvi yoki tashkiliy-strukturaviy barqarorlikni o‘z ichiga oladi. Chunki moliyaviy barqarorlik asosida boshqa turlar o‘z-o‘zidan barqarorligini ta’minlashiga xizmat qilishi yaqqol ko‘rinadi. Shu bois, mazkur masalani ilmiy jihatdan chuqur