ГАРМОНИЯ ПОЭЗИИ И ИСКУССТВА ЦВЕТА

Аннотация

Fiction is closely related to other types of art. Just as fiction has a strong influence on the development of other types of art, other types of art also have their influence on the development of fiction. That is, literature lives in contact with other types of art and improves under their influence. Colors have always served as a tool of thought, a means of analogy for the artist. The article analyzes the use of color-image language, which is a similar feature of painting and poetry, and the symbolic expression of colors. Key words: Art, painting, fine art, color language, literature, poetry, symbolism, white, black, green, yellow, red, color of longing. ГАРМОНИЯ ПОЭЗИИ И ИСКУССТВА ЦВЕТА Аннотация. Художественная литература тесно связана с другими видами искусства. Подобно тому, как художественная литература оказывает сильное влияние на развитие других видов искусства, так и другие виды искусства оказывают свое влияние на развитие художественной литературы. То есть литература живет в контакте с другими видами искусства и совершенствуется под их влиянием. Цвета всегда служили для художника инструментом мысли, средством аналогии. В статье анализируется использование цветообразного языка, являющегося родственной чертой живописи и поэзии, а также символическое выражение цвета. Ключевые слова: Искусство, живопись, изобразительное искусство, язык цвета, литература, поэзия, символика, белый, черный, зеленый, желтый, красный, цвет тоски. San'at deganda insonning go'zallik qonuniyatlari asosida borliqni badiiy o'zlashtirish (va o'zgartirish)ga qaratilgan yaratuvchilik faoliyati hamda uning natijasi o'laroq vujudga kelgan narsalar jami tushuniladi. San'at so'zining ma'no qirralari nihoyatda rang-barang. Bu ma'no qirralarini esa san'atning qaysi yo'nalishi bo'lmasin birlashtirib turuvchi bir jihat borki, u ijodkorning yo'nalishidan qat'iy nazar, go'zalikkni yuksak mahorat va nozik did bilan badiiy ifoda etishi bilan belgilanadi. Demakki, go'zallik mezonlari asosida mahorat va did bilan yaratilgan yaratiqlarning hammasi san'at asari hisoblanadi. Badiiy adabiyotning boshqa san’at turlari bilan chambarchas bog'liqdir. Badiiy adabiyot san’atning boshqa turlari rivojiga kuchli ta’sir ko‘rsatgani 1 09 0 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ kabi boshqa san’at turlari ham badiiy adabiyot taraqqiyotiga o'z ta’sirini ko‘rsatadi. Olim D.Quronov bu haqida shunday ta’kidlaydi: “San’at turlari o‘zaro diaiektik aloqada, bir-birining kamini toldirib, boyib-boyitib yashaydi. Jumladan, adabiyot ham boshqa san’at turlari bilan o'zaro tig‘iz aloqada yashaydi va rivojianadi. Adabiyot san’atning boshqa turlari rivojiga, o‘z navbatida, boshqa san’atlar uning taraqqiyotiga ta’sir ko'rsatadi. Masalan, o'zbek musavvirlarining Alisher Navoiy, Bobur, Abdulla Qodiriy, Oybek kabi so‘z san’atkorlari yaratgan asarlarga ishlagan illyustratsiyalari miiliy rangtasvirda alohida sahifani tashkil etadi. Yoki «O'tkan kunlar», «Maysaraning ishi», «Shum bola» kabi adabiyotimizning durdona asarlari asosida ishlangan filmlar o'zbek kino san’atining olmas namunalariga aylangan”[1:80]. Milliy rang-tasvir san’atining, xususan, undagi portret va peyzaj janrlarining rivoji milliy nasrimizdagi peyzaj, portret tasviridagi o‘zgarishlar, shu bilan birga peyzaj she’rlarning ham yangi uslub va ko'lamda yaratilishiga sabab bo'ldi. Ayon bo'ladiki, badiiy adabiyotning tasvir va ifoda imkoniyatlarining kengayishi va takomilida uning boshqa san’at turlari bilan aloqasi muhim ahamiyat kasb etadi. Shu bois ham hozirgi adabiyotda nafaqat adabiy turlar orasidagi sintezlashuv, balki boshqa san’at turlari bilan sintezlashuv hollarini ham kuzatiladi[1:83]. Adabiyot va rassomchilik san'ati bir-biriga o'xshash jarayondir. Rassomchilik san'atida rassom o'z kechinmalari yoki atrofdagi voqea-hodisalarni ranglar vositasida, shoir esa so'z yordamida tasvirlaydi. Bu ikki san'atning bir-biriga bog'liq ikki xususiyati mavjud. Birinchidan, badiiy adabiyot ham rang-tasvir san'ati ham san'atning badiiy san'at deb ataluvchi ya'nikim, insonning ma'naviy dunyosiga ta'sir etib boyituvchi turiga mansubdir. Ikkinchidan, birida so'z, birida tasvir orqali kechinmalar bayon qilinuvchi bu ikki san'atdagi ramzlar, ko'chimlar, ifodaviylik bir xil. Faqat tasvirlash manbayi ikki xil xolos. Hozirgi o'zbek she'riyati ma'no va ko'lam jihatidan yangi qiyofa aks etmoqda. Shu jihatdan, ijodkorlarning rang-tasvir ramzlaridan foydalanishi ham yangicha shakl va mazmun kasb etyapti. Ranglar vositasida kechinma va holatni bayon etish hamda bir nechtasini misrada ketma-ket qo'llash, ham mazmunan ham shaklan yaxlitlikda g'oyani ifodalash uslubi hozirgi davr ijodkorlarining yangi uslubini kashf qilishga sabab bo'lyapti. Shuning uchun rang bilan bog‘liq ramziy obrazlar o‘zbek she’riyatida inson ruhiy iqlimlarida yuz berayotgan turfa holatlarni, o‘zgarish evrilishlarni nisbatan to‘liq va ta’sirchan ifodalashga xizmat qiladi. Bun