В переводе художественного текста важно умение переводчика.

Аннотация

In this article, we once again pay attention to the science and art of translation, reacting to the Uzbek translations of the tragedy "Faust" by Johann Wolfgang Goethe, one of the masterpieces created in German. Key words: masterpiece, Faust, tragedy, translation studies, art, original language. Таржима юксак бадиий ижоддир. Ижод бўлганда ҳам, баъзан оригинал авторидан кўпроқ изланиш, меҳнат талаб қиладиган ижоддир. Чунки автор ўзи ижод қилаётган тил ва адабиёт доирасида эркин қалам тебратади. Таржимон эса ўзга тилда яратилган бадниятни ўз тилида қайта акс эттириши, оригинал тилининг ўзигагина хос бўлган айрим хусусиятларни ҳам бу тилда қайта яратиш йўлларини излаши лозим. Масаланинг бу томони таржимоннинг маҳоратига бориб тақалади. Демак, асарни иккинчи бир тилга бир неча таржимон ўгирганда, шубҳасиз, бир неча хил асар пайдо бўлади. Таржима асарининг мувафаққияти эса мутаржимнинг маҳоратига боғлик, шунинг учун хам таржима санъатдир. Немис адабиётидан ўзбек тилига ўгирилган асарларни кенг анализ қилиш, уларнинг вариантларини қиёсий таққослаш орқали бир тилдаги стилистик, грамматик ходисаларнинг бошқа тилга таржима қилиш усулларини ўрганиш, ўзбек таржимашунослик илмининг ўсишига ижобий таъсир кўрсатади. Ўзбек китобхони И. Гёте, Ф. Шиллер, Х. Хайне, Т. Манн ва бошқа немис муаллифлари билан ХХ асрнинг турли даврларидан таниш 510 “Arab tili globallashuv davrida: innovatsion yondoshuvlar va o‘qitish metodikasi” mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy anjuman бўлганлар. Гётенинг “Фауст” фожиаси (1768–1832) жаҳон адабиётидаги шоҳ асарлардан ҳисобланади. Бу асар Гётенинг бутун ижодий фаолияти давомидаги изланишларининг самараси бўлди. Адибнинг айнан ушбу ва бошқа барча асарларини ҳам динлараро, маданиятлараро, миллатлараро бағрикенглик, Шарқ ва Ғарб цивилизацияси, умуминсоният мақсадларининг уйғунлаштирилган намунаси, дейиш мумкин. Ярим аср давомида немис шеъриятидан намуналар таржима қилиниб келинган бўлса-да, фалсафий тафаккур ривожига баракали таъсир кўрсатган йирик асарларнинг ХХ асрнинг 70-йилларида тилимизга ўгирилиши адабий алоқаларимиз тарихида муҳим босқичдир. Жаҳон адабиётида муҳим ўрин эгаллаган И.Гётени “Фауст”ининг истеъдодли санъаткор, халқимизнинг атоқли адиби Э. Вохидов томонидан таржима қилиниши маданий ҳаётимизда муҳим воқеа, таржимачилигимизда эса ёрқин саҳифа бўлди. (Ш.Қ. Каримов “Аслият ва таржима реализми”). “Таржима асарига бахо беришнинг жиддий талаб ва тамойиллари мавжудки, уларга амал килмасликнинг иложи йук, албатта. Бунда асар аслиятда кайси жанр ва услубда яратилганлигини инобатга олиш мухимдир. Бадиий асар таржимасида етакчи талаб ана шу бадиийликни кайта яратилиши асосий мезондир. Бадиийликнинг узагини образлилик ташкил этади. Образлиликнинг турлари куп: асар кахрамонлари образи, асар асар яратилган бадиий давр, яъни замон ва макон образлари ва хк. Шеърий асар таржимасида эса асарнинг метрикаси ва образлари сакланиши кузатилса, насрий таржимада асосан бадиий образ ва албатта муаллиф индивидуал бадиий услуби кайта яратилганлигига эътибор каратилиши лозим”. “Фауст” таржимасининг муфаққиятини таъминлаган омиллар дейилганда, Э. Вохидов И. Гётенинг ижодий йўли даври, ўзига хос услуби билан чуқур танишганлигини эътибордан қочирмаслик лозим. Модоми-ки таржима воситачи тилдан амалга оширилар экан, таржимоннинг энг мақбул, юксак нусхани танлай билиши, таржима жараёнида бошқа манбаалар кўмагига мурожаат этиши ҳам муҳим омил ҳисобланади. Шу йўлдан борган Э.Вохидовнинг таржимаси кўп жиҳатдан ибратлидир. Чунки буюк немис санъаткорининг тетик ва соғлом фикрлари, курашчан дунёқараши сақланган ҳолда “Фауст”ни ўзбек шеърхонига етиб келишига эришган. Таржимон фалсафий карашлар мохиятини баён килишга қаратилган парчаларни ҳам аниқ таржима эта олган. Масалан: Ишонади ёшлик доимо Дер борлиққа очганда кўзим - Асли тамом йўқ эди дунё, Йўк дунёни бор қилган ўзим. Мен қуёшни денгиздан олиб Кўтарганман мовий осмонга… (2-кисм,115-бет). 511 “Arab tili globallashuv davrida: innovatsion yondoshuvlar va o‘qitish metodikasi” mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy anjuman Мазкур олти мисра шеърда Э.Вохидов оргиналдаги уч мисра мазмунини берган. Солиштиринг: 1. Dies ist der Jugend edelster Beruf: 2. Die Welt. sie war nicht, eh ich sie erschuf! 3. Sie Sonne fuhrt ich aus dem Mur herauf; Гётининг фожиявий асари сўнгида фауст халқ бахту-саодатига ҳар бир инсоннинг жамоадаги ижодкор меҳнати туфайли эришиш мумкинлигига ишонч билдиради. Ташвишдан кўзи кўр – фожиали бир аҳволда бўлишига қарамай, халқни ҳамкорликда меҳнат қилишга чақиради, унинг тилидан жамоавийликнинг руҳи барқ уради. Таржимон бу хаётбахш ғояни аслга хамоханг равишда қайта яратади. Ҳаммангиз бирликда дўстона, аҳил Қилган меҳнатингиз етказур самар. Фауст бир он бўлса-да халқининг, диёрининг озод ва бахтиёр яшаётганини кўриш орзуси билан нафас олибгина қолмай, „олам хикмати“ шу эрк ва озодлик йўлида ҳар кун кураш олиб боришни тақозо қилишини айтади ва келажак сари курашга чорлайди. Узок хаёт йулини утдими босиб Олам хикматини айладим якун. Ким –эрк, хаёт деб жанг кила олса