Ijtimoiy kayfiyat kompleks ko‘rsatkichining nazariy tahlili

Аннотация

Mazkur maqolada ijtimoiy kayfiyat sotsial fenomenining o‘ziga xos jihatlari atroflicha tahlil qilindi. Uning doirasida fenomenning mohiyati, turlari, namoyon bo‘lish shakllari ilmiy nazariyalar asosida tahlil qilindi. Olingan xulosalar ijtimoiy kayfiyatning xususiyatlarini aniqlashda asosiy manba bo‘ldi va uning kompleks ko‘rsatkich sifatida mohiyatini ochib berdi. 1 KIRISH Ijtimoiy kayfiyat sotsiologik tahlil obyekti nuqtai shuningdek, bu yo‘lda to‘sqinlik qiladigan, nazaridan ijtimoiy voqelik hamda fenomen sifatida aralashadigan yoki aksincha, orzu qilingan narsani o‘rganiladi. U ijtimoiy xulq-atvorning siyosat, hayotga tatbiq etishga yordam beruvchi omillarga madaniyat, moliyaviy bozorlar, iqtisodiyot kabi nisbatan hissiy munosabat nazariyalari (N.I.Kareyev, jamiyat hayotiy muhim sohalaridagi umumiy B.F. Porshnev) tahlil qilindi. mazmuni hamda xarakterining sabablari, uni qanday tartibga solish yo‘llarini tushunish, prognozlashtirish, 2 MA’LUMOTLAR VA USULLAR shuningdek, istiqboldagi rejalarni ishlab chiqish imkonini beradi. Ijtimoiy kayfiyat sotsiologik Ijtimoiy kayfiyat mohiyatini anglash hamda tadqiqotlar davomida ko‘pincha turli ijtimoiy- ta’riflash maqsadida uning xususiyatlari tahliliga demografik guruhlarning ma’lum bir davrdagi his- alohida ahamiyat berish lozim. G. Lebon [1] tuyg‘ulari va ongining ustuvor tomonlarini aniqlash nazariyasiga ko‘ra, ijtimoiy kayfiyat dinamizmini maqsadida o‘rganiladi. Ko‘plab olimlarning ilmiy nisbiy ravishda uchta sabab bilan izohlash mumkin: 1) ishlari va ta’riflari asosida bir jihatdan mazkur avvalgi e’tiqodlarning asta-sekin zaiflashishi; 2) tushuncha o‘rganilayotgan guruh, jamoa yoki olomon qudratining tobora kuchayib borishi; 3) jamiyatdagi insonlarning individual kayfiyatlari matbuot tomonidan tarqatilayotgan ma’lumotlar yig‘indisi, ikkinchidan, insonlarning ijtimoiy xilma-xilligi va bir-biriga nomuvofiqligi. munosabatlar doirasida o‘zaro ta’siri oqibatida Stixiyali kayfiyat quyi tabaqalarga, ongli fikr esa shakllangan umumiy holat ekanligi namoyon bo‘ladi. ko‘p jihatdan intellektual imtiyozli ijtimoiy Tahlil davomida kayfiyatning dinamikligini guruhlarning xususiyati hisoblanadi (G. Tard [2]). sotsiologiyaning eng xilma-xil yo‘nalishlari va Taqlidning ijtimoiy hayotdagi roli ham muhim maktablari vakillarining ommaviy xatti-harakatlarning ahamiyat kasb etadi. Olomon uyushmagan omma sababini tushuntiruvchi nazariyalar (G. Tard, faoliyatining eng stixiyali ko‘rinishi sifatida o‘rganish, G. Lebon, E. Ross, V. Lippman, V.M. Bexteryov) stixiyali kayfiyat va jamoatchilik fikrini farqlash o‘rganildi. Kayfiyat fenomenining subyetiga qarab, orqali tahlil qilish maqsadga muvoffiq. Jumladan, individual (tashuvchisi yakka shaxs) va ommaviy keng qatlamlarning ma’naviy harakatchanligini, kayfiyatga (turli guruhlar va qatlamlar kayfiyati) ularning hissiy holatlarining doimiy o‘zgarishini quyi ajratilish (J.T. Toshenko) katta amaliy ahamiyatga ega bo‘ldi. Ijtimoiy kayfiyatni sohalar asosida ajratib tabaqalar yoki “olomon” doimo aniq ifodalangan o‘rganish amaliyotiga ko‘ra siyosiy, etnik, diniy, fikrlar bilan emas, balki ularning kayfiyati bilan iqtisodiy, estetik ijtimoiy kayfiyat A.V. Petrovskiy, boshqarib turishini ko‘p jihatdan ko‘rish mumkin. M.G. Yaroshevskiy, T.P. Karimov ishlarida ko‘rib Chunki olomonda fikrlarni ifoda etish qobiliyatidan chiqildi. Muayyan umid va intilishlar, fikrlar va ko‘ra his-tuyg‘ularni ifodalash vositalari ko‘proq rejalarni amalga oshirish uchun kurashning turli shakllangan. Kollektiv xulq-atvor va olomonning bosqichlari bilan bog‘liq bo‘lgan hissiy holat, xulq-atvori tushunchalarini nihoyatda birlashtirish orqali “moda”, “injiqlik”, “ruhiy epidemiyalar” kabi tushunchalar yordamida ommaviy mentalitet va bog‘liq ijtimoiy kayfiyatning o‘ziga xos turlarining harakatlarning turli shakllari olomon hissiy xatti- har birini turli tarixiy davrlar va hududiy birliklar bilan harakatlarining turli xil xususiyatlarini namoyon bog‘liq holda ko‘rib chiqish mantiqan to‘g‘ri bo‘ladi. qiladi. “Jamoatchilik”ning xulq-atvorini olomonning Misol uchun siyosiy kayfiyat nafaqat ijtimoiy- “vahima, isyon, moda va telbalik”da namoyon bo‘lgan psixologik fenomen, balki siyosiy hodisa sifatida behush kayfiyatlar boshqaradigan xatti-harakatlariga baholanadi (T.P. Karimov [8]) qarama-qarshi fo‘yish holatlari ham bor. Shu o‘rinda Kayfiyatning yana bir jihati guruhiy, ijtimoiy, ommaviy kayfiyatning irrasional jihatlarini, bir ommaviy hodisa ekanligi. “Ko‘chada tasodifan tomondan, ommaning kayfiyatini shakllantirish to‘plangan olomon, miting, hamma joyda biz jarayoni, ob’ektiv rivojlanishning tegishli sikli, boshqa jamoatchilik kayfiyatining namoyon bo‘lishiga duch tomondan, ikkalasiga ham mos kelmaydigan o‘sish va kelamiz” (V.M. Bexteryov [9]). Har bir kayfiyat, xoh u tarqalish jarayoni ortidan ulgurmayotgan ongli guruhning, xoh alohida shaxsning kayfiyati bo‘lsin, boshlanish bilan izohlash mumkin (V. Lippman [3]). ijtimoiy xarakterga ega bo‘lib, shuni yodda tutish Ongli boshl