ОБЕСПЕЧЕНИЕ КАЧЕСТВЕННО - ОРИЕНТИРОВОЧНЫХ ДОСТИЖЕНИЙ В ОБРАЗОВАНИИ ПУТЕМ ОБУЧЕНИЯ МЛАДШИХ ШКОЛЬНИКОВ ФОЛЬКЛОРНЫМ ПЕСНЯМ

Аннотация

In this article we are talking about ensuring qualitative and demonstrative achievements in education by teaching folklore songs to younger schoolchildren. Key word: folklore, Yalla, form, genre, population, oral composition, art, artwork. ОБЕСПЕЧЕНИЕ КАЧЕСТВЕННО - ОРИЕНТИРОВОЧНЫХ ДОСТИЖЕНИЙ В ОБРАЗОВАНИИ ПУТЕМ ОБУЧЕНИЯ МЛАДШИХ ШКОЛЬНИКОВ ФОЛЬКЛОРНЫМ ПЕСНЯМ Аннотация. В данной статье речь идет о обеспечении качественно - показательных достижений в образовании путем обучения младших школьников фольклорным песням. Ключевое слово: фольклор, Ялла, форма, жанр, население устное сочинение, искусство, художественное произведение. Folklorlıq shıǵarmaları forma hám janr ózgesheliklerine góre kóp tarmaqlı bolıp, olar arasında háyyiw, qosıq, aytıs, hawjar, lapar hám balalar folklorlıq qosıqları ulıwmalıǵı menen ajıralıp turadı. Máselen, insan turmısında birinshi esitken qosıq - bul háyyiw bolıp esaplanadı. Háyyiw analardıń kewliniń tórinen shıqqan jaqsı úmitler, perzentin keleshegi haqqındaǵı shiyrin arzıwlardıń sáwleleniwleri bolıp tabıladı. Háyyiwdiń sıyqırlı qúdireti haqqında ullı ulama Abu Ali ibn Sino usınday jazadı. “Balanıń tilegin qanaatlandırıw ushın 4 oǵan eki nárseni qollawı kerek boladı. Biri balanı áste – áste shayqap, ekinshisi onı uxlatıw ushın zárúr muzıkalı háyyiw bolıp tabıladı. Bul eki nárseni qabıl muǵdarına qarap balanıń denesi menen dene tárbiyaǵa hám ruwxı menen muzıkaǵa bolǵan talantı payda boladı. Qosıq barmaq awırmanlıǵındaǵı tórtlik qosıq qatarları menen aytılatuǵın folklorlıq dóretiwshiligindegi eń keń tarqalǵan túri bolıp esaplanadı. Xalqımızdıń qosıqları óziniń uzaq tariyxına iye ekenliginen derek beredi. Mahmud Qashqariydıń “Devonu-luǵatit turk” shıǵarmasında keltirilgen kóplegen qosıqlar (arabcha “sher”, “qasida”, “ramaz” dep awdarma islengen) mısalında da kóriwge boladı. Ilimpaz tárepinen toplanǵan folklorlıq shıǵarmalar jazba ádebiyatın júzege keliwi hám rawajlanıwında túrtki bolıp xızmet etkenligin tastıyıqlaydı. Háyyiw hám aytıslar óziniń quwnaqlıǵı, iqshamlıǵı, házil – dálkekke iykemligi, oyın xarakterliligi menen adamlarda quwnaq keypiyat payda etedi, olardı ruwxıy jaqtan tetiklestiredi, miynet hám dóretiwshilik etiwine ilhamlandıradı. Folklorlıq qosıqlarında bolsa xalıq turmısınıń hár túrli kórinisleri óziniń kórkem ádebiy sáwleleniwin tapqan. Sonıń ushın folklor sóziniń “xalıq”, “danıshpanlıq” degen mánisin bilidiriwiniń ózi de biykardan emes. Áyyemgi waqıtlarında hár túrli kásip iyeleri tárepinen hár bir kásip, miynet túri, tábiyat, pasıllar, shańaraqtıń úrp – ádetleri, máwsim – meresimleri menen baylanıslı folklorlıq muzıkalıq shıǵarmaları mazmunında xalıq danıshpanlarınıń ózine tán kórkem ádebiy sáwleleniwi kórsetilgen. Bunday muzıka shıǵarmaları oqıwshı – jaslarda ózine tán bolǵan xalıqtıń tariyxı, tili, úrp – ádetleri, ádebiy kórkem qádiriyatlarına húrmet – izzet, qádirlew hám miyraslıq etiw tuyǵıların oyatadı. Balalar folklorlıq qosıqları bolsa ózinde balalardıń ruwxıy álemi menen úlkenler (shayır, muzıka dóretiwshi) dúnyaǵa kóz qarasınıń úylesiwi barısında qáliplesip kelgen bolıp, olardıń kópshiligi málim bir háreketli oyınlar arqalı atqarılıp barılǵan. “Háyyiw”, “Aq terekpe kók terek”, “Mańlay shertpek”, “Áwelemen – dúwelemen”, “Shaq shaǵala”, “Túlkishek”, “Yaramazan”, sıyaqlı folklorlıq qosıqlar usılardan ibarat. Bul sıyaqlı folklorlıq qosıqlardı kishi jastaǵı oqıwshı – jaslarǵa úyretiw arqalı bilimlendiriw sıpat – kórsetkishi jetiskenligin támiyinlew, onıń mazmunın bayıtıw hám oqıwshılardı ruwxıy, kórkem ádebiy estetikalıq kámalatın qáliplestiriwi múmkin. Jáne bir áhmiyetli tárepi sonnan ibarat boladı, balalar folklorlıq qosıqlarınıń kópshiligi birde – bir háreketli oyınlardı orınlaw arqalı atqarıw boladı, bul ózgeshelik balalarda bolsa tapqırlıq, epshillik, ziyreklilik maqsetine qaray umtılıw, erkin shınıqtırıw sıyaqlı kórinislerdi qáliplestiriliwine jaqsı tásir kórsetedi. 5