Японский опыт в сфере урбанизации и городского планирования

Аннотация

Today, Japan is one of the most developed countries in the world due to its stable economy and urbanism. The metropolitan area of the country's capital, Tokyo, with a population of more than 41 million people, is the most densely populated city in the world. How did urbanization and urban development develop in Japan, surrounded by water, limited land area and almost non-existent natural resources? We will try to find a detailed answer to this question below. Kalit so‘zlar: urbanizatsiya, barqaror shaharsozlik, shaharsozlik hujjatlari, Shaharni rejalashtirish akti, Qurilish akti, Yerdan foydalanish akti, Fazoviy ma’lumotlar milliy infratuzilmasi va boshqalar. Ключевые слова: урбанизация, устойчивое городское развитие, градостроительные документы, Закон о городском планировании, Закон о строительстве, Закон о землепользовании, Национальная пространственная информационная инфраструктура и др. Keywords: urbanization, sustainable urban development, urban planning documents, City Planning Act, Construction Act, Land Use Act, National Spatial Information Infrastructure, etc. Yaponiyada shaharosozlik jarayonlarining dastlabki rivojlanish tendensiyalari 1868-yildan kein boshlandi. Bunga eng avvalo hukumatning transformatsiyasi va amalga oshirilgan islohotlar sabab bo‘ldi. Zamonaviy shaharsozlikni rivojlantirish maqsadida hukumatning turli xil qarorlari qabul qilindi. O‘z navbatida Yaponiyada urbanizatisya va shaharsozlik jarayonlarining rivojlanishi 9 ta bosqichga bo‘lish mumkin.2 1-bosqich: Shaharsozlikni g’arblashgan davri (1868-1887) 2-bosqich: Shaharosozlikni rivojlanishi (Shikukaei) davri (1880-1918) 3-bosqich: Shaharlarni rejalashtirish tizimini joriy etish davri (1910-1935) 4-bosqich: Urush davri shaharsozligi (1931-1945) 5-bosqich: 2-jahon urushidan keyingi shaharlarni qayta qurish davri (1945-1954) 6-bosqich: Asosiy qonunning yo‘qligi davrida shaharsozlikni rivojlantirish (1955-1968) 7-bosiqch: Yangi qonun davri (1968-1985) 8-bosqich: Noqulay rejalashtirish va ko‘pikli iqtisodiyot davri (1982-1992) 9-bosqich: Fuqarolar tomonidan boshqariladigan, markazlashtirilmagan shahar rejalashtirish davri (1992-2003) Dunyo davlatlarining barchasi o‘ziga hos mintaqaviy, geosiyosiy, iqlimiy xususiyatlarga ega bo‘lib Yaponiya davlati shaharsozligining asosiy omili sifatida yer siliknishlaridir. Sababi mazkur davlat yer sharining silkinishlar doimiy faol bo‘lgan qismida joylashgan. Shu munosabat bilan, shaharosozlik siyosati, shuningdek shaharlar qurilishi va sohaga tegishli normalar va qoidalar ham tabiiy ofatlarni inobatga olgan holda ishlab chiqilgan va doimiy ravishda takomillashtirib boriladi Yaponiyaning bugungi kundagi shaharsozlik qonunchilik tizimi quyidagicha tashkil etilgan:3 Yaponiya shaharsozligining keskin rivojlanishi 1968-yildan keyin Shaharlarni rejalashtirish akti qabul qilingandan so‘ng sodir bo‘ldi. Asosiy shaharlar bo‘lgan Tokyo, Osaka, Kyoto kabi yirik shaharlarda aglomeratsiya jarayonlari jadallashib bordi va urbanizatsiya jarayonlari shaharlarning metropolitan hududlariga qadar kengayib bordi. Umuman olganda dunyo bo‘ylab urbanizatsiya jarayonlarining rivojlanib borishi, barqaror shahar muhitining tashkil etilishi muddatlari ham turlicha bo‘lgan. Masalan: Yaponiya hukumatining shaharsozlik siyosatini olib boruvchi ma’sul vazirlik Yer, infatuzilma, transport va turizm vazirligi hisoblanadi. Mazkur vazirlik mamlakatning shaharsozlik va urbanizatsiya sohasida yagona siyosat olib boruvchi organdir. Biroq O‘zbekistondan farqli o‘laroq vazirlikning hududiy boshqarmalari yoki bo‘limlari mavjud emas. Bunga asosiy sabab esa 1981- yillarda Yaponiyada markazlashtirish siyosatining amalga oshirilishi4, hukumatning ixchamlashtirilishi va mahalliy hokimliklarning tuzilishining o‘zgarishi bo‘lgan. Yer, infatuzilma, transport va turizm vazirligi bilan bir qatorda Yaponiyada Shaharni qayta qurish agentligi (UR-Urban renaissance agency)5 shaharsozlik sohasidagi muhim ijro etuvchi agentlik hisoblanadi. Shaharni qayta qurish agentligi 1955-yilda tashkil etilgan bo‘lib, dastlab Yaponiya uy-joy korporatsiyasi sifatida nomlangan. Uning asosiy vazifasi sifatida yangi uy joylar qurish, shaharning eski hududlarini renovatsiya qilish hisobiga shahar muhitini yanada qulay va jozibador qilish, aholining ijtimoiy ehtiyojlari uchun xizmat qiluvchi obyektlar, jumladan parklar, dam olish hududlar, kichik shaharsozlik elementlari, zamonaviy landshaftlarni tashkil etish, shuningde, shahar infratuzilmasini yanada yaxshilashdan iborat. Bugungi kunda agentlik mustaqil institut sifatida milliy va mahalliy hukumatning muhim va yirik loyihalarini amalga oshiradi. Shuningdek agentlikning mamlakat bo‘ylab 750 mingdan ziyod uy- joylarni mulkdori va boshqaruvchisidir. Shaharsozlik siyoatining yana bir o‘ziga xos usullaridan biri Yerni qayta tuzish (Land readjustment project) va Shaharni hududini rivojlantirish (Urban redevelopment project) loyihalaridir. Bu kabi loyihalar O‘zbekiston shaharsozligida hali qo‘llanilmagan. Xulosa o‘rnida shuni t