ҚЎЛЛАШНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ Қўчқоров Улугбек Тоҳирович Мустақил илмий тадқиқотчи

Аннотация

The article presents the main features of the implementation of digital systems in enterprises, existing problems in this area and ways to solve them, trends and prospects for the development of the industry, as well as the main internal and external factors that increase the likelihood of success in their implementation. The article considers the current issues and basic concepts of the implementation of digital information systems aimed at supporting business management, new digital technologies and modules based on their application. Keywords: digital information systems, digital strategy, business digitization, digital software products, digital economy, transformation of corporate information systems into digital systems. КИРИШ Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М.Мирзиёев ўз маърузаларида таъкидлаганидек, Ўзбекистонни изчил ижтимоий ва иқтисодий ривожлантиришнинг устувор вазифаларидан бири рақамли технологияларни кенг жорий этишдан иборатдир. Ҳозирги кунда айнан рақамли технологиялар иқтисодиёт тармоқлари ва жамият ҳаётининг турли соҳаларини сифатли ислоҳ қилишни таъминлайдиган самарали восита ҳисобланади1. «Рақамли Ўзбекистон — 2030» стратегияси кенг кўламли дастурий ҳужжат ҳисобланиб, иқтисодиётнинг устувор тармоқлари ва ҳудудларини рақамли трансформацияга ўтказиш бўйича йўл хариталарини ўз ичига олган. Дастурга кўра қуйидагилар республикамизда рақамлаштиришнинг устувор йўналишлар деб белгилаб олинди, яъни 2020 — 2022 йилларда ҳудудларни ва тармоқларни рақамли трансформация қилиш дастурлари тасдиқланди, аҳоли пунктларини Интернет тармоғига улаш даражаси, шу жумладан кенг полосали уланиш портларини 2,5 миллионгача кўпайтириш, 20 минг километр оптик-толали алоқа линияларини қуриш ва мобил алоқа тармоқларини ривожлантириш орқали 78 фоиздан 95 фоизга етказиш, ҳудудларни ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришнинг турли соҳаларида 400 дан ортиқ ахборот тизимлари, электрон хизматлар ва бошқа дастурий маҳсулотлар жорий этиши белгилаб берилди. 1 «Рақамли Ўзбекистон — 2030» стратегиясини тасдиқлаш ва уни самарали амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисида (https://lex.uz/uz/docs/5030957). “RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 1 1-SON WWW.INFOCOM.UZ 186 Дастур ижроси доирасида 587 минг нафар кишини, шу жумладан «Бир миллион дастурчи» лойиҳаси доирасида 500 минг нафар ёшларни қамраб олиш орқали компьютер дастурлаш асосларига ўқитиш ташкиллаштирилиши, иқтисодиётнинг реал сектори тармоқларидаги корхоналарда бошқарув, ишлаб чиқариш ва логистика жараёнларини автоматлаштириш бўйича 280 дан ортиқ ахборот тизимлари ва дастурий маҳсулотлар жорий этиш, ҳудудларда ҳокимлар, давлат органлари ва ташкилотлар ходимларининг рақамли саводхонлигини ва малакасини ошириш, уларни ахборот технологиялари ва ахборот хавфсизлиги бўйича ўқитиш учун тегишли олий таълим муассасалари бириктирилади ҳамда уларнинг 12 минг нафар ходими ахборот технологиялари соҳасида ўқитилиши белгилаб берилди. Корхоналарни рақамлаштириш кўпинча бизнес самарадорлигини оширишга, унинг рақобатбардошлигини янада оширишга ва бизнеснинг барча жиҳатларини стратегик мувофиқлаштиришга олиб келади. Шунингдек, у бизнесни оптималлаштиришга, жумладан, умумий самарадорликни ошириш учун бизнес, инсон ресурслари ва ахборот технологияларини бошқариш имкониятларини бирлаштиришга ҳисса қўшади. АДАБИЁТЛАР ТАҲЛИЛИ Ишлаб чиқариш жараёнида рақамлаштириш юзасидан кўплаб олимлар ўз фикрларини билдиришган. “Рақамли иқтисодиёт” атамаси биринчи марта 1994 йилда Канадалик олим Дон Тапскоттнинг томонидан ишлатилган [1]. Муаллиф ўз ишида рақамлаштиришнинг иқтисодиётга таъсири ҳақида гапирган. У транзаксия харажатларини камайтириш ва бизнес юритишнинг мутлақо янги бизнес моделларининг пайдо бўлишини рақамлаштиришнинг асосий афзалликларидан бири деб ҳисоблаган. Олим В.A.Плотниковнинг тадқиқотларида рақамлаштириш бу "ахборотлаштиришни ривожлантиришнинг замонавий босқичи бўлиб, ахборотни яратиш, қайта ишлаш, узатиш, сақлаш ва визуализация қилиш учун рақамли технологиялардан кенг кўламда фойдаланиш билан тавсифланувчи янги қурилма ва дастурий таоминотнинг бирлашмаси билан тавсифланади” деб таъриф берган [2]. Бундан ташқари у корхоналар рақамли технологиялардан фойдаланганда эришиладиган бир қанча афзалликларни санаб ўтган: - “рақамлаштиришда ишлаб чиқаришнинг мослашувчанлиги ва унинг тез қайта конфигурацияси, ишлаб чиқариш жараёни хусусиятларининг динамик ўзгариши ҳисобига ортади, бу эса рақобатдош устунликни яратади ва потенциал фойданинг ўсишига олиб келади; - рақамлаштиришда маҳсулотларни ишлаб чиқишдан тортиб то утилизация қилишгача бўлган ҳаёт циклининг босқичларини ахборот интеграциясини WWW.INFOCOM.UZ “RAQA MLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 11-SON 187 таъминлайди, бу бизга нафақат ишлаб чиқаришни оптималлаштириш, балки сифат, экологик хавфсизлик, бизнеснинг янги имкониятларини яратиш ва ҳоказоларни самарали ва ҳар томонлама ҳал қилиш имконини беради. Хорижий олим Томас Месенбург 2001 йилда рақамли иқтисодиётнинг 5 та компонентини аниқлаштириб тузиб чиқди ва унинг фикрича, ула