НОМЗОДЛАРНИ ТАНЛАШ ВА САРАЛАШ МУҲИМ ОМИЛ СИФАТИДА Рустамов Вохиджон Арашович Божхона қўмитаси Инсон ресурсларини ривожлантириш ва бошқариш бошқармаси бош инспектори, божхона хизмати подполковниги

Аннотация

This article covers the analysis of the importance and advantages of selection and selection processes for candidates in admission to the state customs service of the Republic of Uzbekistan in improving the efficiency of the service. Also, in the current conditions, information is revealed about the problems and solutions in organizing the admission of citizens to customs authorities. Keywords: customs authorities, candidate with desire to enter the service, social equality, transparency, justice, selection processes, electronic service, personal cabinet, qualifying rounds, final interview, efficiency. КИРИШ Божхона органлари мамлакатимизнинг иқтисодий хавфсизлигини таъминлаш, контрабанда ва товарларнинг ноқонуний айланишининг олдини олиш каби муҳим вазифаларни амалга оширади. Шу сабабли, тизимга юқори малакали кадрларни танлаш мазкур вазифаларни самарали бажаришнинг асосий омилларидан бири ҳисобланади. Қуйида фуқароларни божхона органларидаги хизматга қабул қилиш жараёнлари ҳақида тўхталиб ўтамиз. Ўзбекистон Республикасининг “Давлат божхона хизмати тўғрисида”ги Қонуни[1] га асосан, божхона органларидаги лавозимлар қуйидагича: - офицерлар таркиби – Божхона институти битирувчилари ва олий маълумотга эга бўлган Ўзбекистон Республикаси фуқаролари билан; - сержантлар таркиби – ўрта, ўрта махсус, касб-ҳунар ва олий маълумотга эга бўлган Ўзбекистон Республикаси фуқаролари билан тўлдирилади. Божхона органларидаги бўш лавозимларга номзодларни қабул қилиш ихтиёрийлик ва танлов асосида амалга оширилади. Статистик маълумотларга асосан, 2024 йилда бўш лавозимларнинг 30 фоизи Божхона институти битирувчилари, 70 фоизи танлов асосида қабул қилинган фуқаролар ҳисобига тўлдирилган. WWW.INFOCOM.UZ “RAQA MLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 10-SON 259 Мавжуд лавозимларининг қарийб 90 фоизи олий маълумот талаб этадиган божхона органлари учун хизматга интеллектуал савия ва билим доираси кенг номзодларни қабул қилиш, айниқса, долзарб ҳисобланади. Таъкидлаш жоизки, 2022 – 2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегиясининг 1-йўналиши “Инсон қадрини юксалтириш ва эркин фуқаролик жамиятини янада ривожлантириш орқали халқпарвар давлат барпо этиш” 10-мақсади бўйича қуйидаги [2]: - Давлат хизматида коррупция омилларини бартараф этиш, кадрларни танлов асосида ишга қабул қилиш ва улар фаолияти самарадорлигини баҳолашнинг ҳуқуқий асосларини такомиллаштириш; - Давлат хизматига кириш, захирани шакллантириш, баҳолаш ва хизматни ўташ билан боғлиқ жараёнларни рақамлаштиришни назарда тутувчи “Рақамли давлат хизмати” лойиҳасини амалга ошириш вазифалари белгиланган. Шу боис, божхона органларидаги хизматга қабул қилишда номзодларни танлаш ва саралаш жараёнларини шаффоф ва адолатли ўтказишга оид бир қатор ечимини топиши мумкин бўлган вазифаларни амалга ошириш борасида илмий тадқиқотларни олиб боришни тақазо этади. АДАБИЁТЛАР ТАҲЛИЛИ Юқорида келтирилган маълумотлардан кўриниб турибдики, бугунги шароитда божхона органларига юқори салоҳиятли ва профессионал даражадаги кадрларни қабул қилиш устувор вазифалардан биридир. Бу борада, Ўзбекистон Респуликаси Президентининг 2018 йил 12 апрелдаги Ўзбекистон Республикаси «Давлат божхона хизмати органларининг фаолиятини ташкил этиш тўғрисида» ПҚ-3665-сон қарори [3] билан хизматга қабул қилиш мақсадида номзодларни танлаш ва саралашнинг ҳуқуқий асоси яратилган. Унга кўра, номзодлар дастлабки ва якуний саралаш босқичларидан иборат танлов асосида сараланади. Дастлабки саралаш 6 босқични ўз ичига олади (1-расм). Мазкур босқичлардан муваффақиятли ўтган номзод Божхона қўмитаси раиси ўринбосари раҳбарлигидаги қабул комиссияда якуний суҳбатдан ўтказилиб, унинг ақлий салоҳияти, хизматни ўташга руҳан тайёрлиги баҳоланади. Саралаш босқичлари якунига кўра, танлов эълон қилинган лавозимлар сони бўйича энг юқори рейтингга эришган номзодлар хизматга қабул қилинади. Таъкидлаш жоизки, Ўзбекистон Республикасининг «Давлат божхона хизмати тўғрисида» ги Қонунига мувофиқ, божхона органларидаги хизматга фуқароларни саралаш ва қабул қилиш уларнинг жинси, ирқи, миллати, тили, “RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 1 0-SON WWW.INFOCOM.UZ 260 дини, эътиқоди, ижтимоий келиб чиқиши, ижтимоий мавқеидан қатъи назар қуйидаги ўзига хос тамойиллар асосида амалга оширилади (2-расм). Номзодларни дастлабки саралаш босқичлари Жисмоний Дастлабки Психологик тайёргарлик Дастлабки Тиббий Махсус тест ўрганиш даражасини ўрганиш кўрик текширув синовлари баҳолаш 1-расм. Божхона органларига номзодларни дастлабки саралаш босқичлари1 Ижтимоий тенглик Адолат Малака ва профессионализм Транспарентлик (ошкоралик) Қонунчиликка риоя қилиш 2-расм. Номзодларни хизматга қабул қилишнинг ўзига хос тамойиллари2 Мазкур тамойиллардан келиб чиқиб, Ўзбекистон Респуликаси Президентининг 2022 йил 27 апрелдаги «Божхона маъмуриятчилигини янада такомиллаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида» ПФ-122-сон Фармони [4] билан кадрларни очиқлик вa шаффофлик тамойиллари асосида танлаш ҳамда танлов жараёнларининг натижаларини Интернет тармоғи орқ