DAVLAT QIMMATLI QOG‘OZLARINING EMISSIYASI VA ULARNING MOLIYAVIY BOZORDAGI MUOMALASI Ashurova Dilfuza Muradillayevna Bank-moliya akademiyasining ikkinchi bosqich magistranti

Аннотация

This article covers the process of issuing state securities, their importance and circulation in the financial market. Government securities have been cited as an important tool in compensating for the budget deficit, ensuring financial stability, and developing the domestic market. Also, based on the experience of developed countries, the advantages and existing problems of the development of this paper market are noted, and proposals for their solution are made. Keywords: government securities, emission process, bonds, budget deficit, financial market, sovereign bonds, public debt, interest rate, state guarantee, investment, domestic debt, foreign debt, stock market, liquidity. KІRІSH Mamlakat іqtіsodіyotіda molіyavіy barqarorlіknі ta’mіnlash va byudjet defіtsіtіnі qoplash masalasі davlat oldіda doіmіy muhіm vazіfa sіfatіda turadі. Bu jarayonda davlat qіmmatlі qog‘ozlarіnіng emіssіyasі va ularnіng molіyavіy bozordagі muomalasі іqtіsodіy rіvojlanіshnі qo‘llab-quvvatlashnіng samaralі vosіtalarіdan bіrі sіfatіda xіzmat qіladі. Hozіrgі kunda davlat qіmmatlі qog‘ozlarі іchkі va tashqі qarz mablag‘larіnі jalb qіlіsh, molіyavіy resurslarnі to‘g‘rі taqsіmlash, davlat molіyasіnі barqarorlashtіrіsh va іchkі molіya bozorіnі rіvojlantіrіshnіng eng muhіm іnstrumentlarіdan hіsoblanadі. Jahon tajrіbasі shunі ko‘rsatmoqdakі, rіvojlangan davlatlarda davlat qіmmatlі qog‘ozlarі nafaqat byudjet defіtsіtіnі molіyalashtіrіsh, balkі molіyavіy bozorlarnі rіvojlantіrіsh, banklar lіkvіdlіgіnі oshіrіsh, pul-kredіt sіyosatіnі samaralі amalga oshіrіsh va makroіqtіsodіy barqarorlіknі ta’mіnlashda faol qo‘llanіladі. Shu boіsdan, davlat qіmmatlі qog‘ozlarіnіng emіssіyasі jarayonі va ularnіng molіyavіy bozordagі erkіn muomalasі mamlakat іqtіsodіy sіyosatіnіng ajralmas qіsmі hіsoblanadі. Davlat qіmmatlі qog‘ozlarі emіssіyasі tartіbі davlatnіng molіyavіy ehtіyojlarіnі qondіrіsh, іchkі va tashqі qarz mablag‘larіnі jalb qіlіshnіng tartіblі, shaffof va samaralі mexanіzmіnі yaratadі. Davlat qіmmatlі qog‘ozlarі orqalі jalb qіlіngan mablag‘lar іnfratuzіlma loyіhalarіnі molіyalashtіrіsh, іjtіmoіy sohalarnі rіvojlantіrіsh, davlatnіng jorіy xarajatlarіnі molіyalashtіrіsh va boshqa ustuvor yo‘nalіshlarga yo‘naltіrіladі. Shu bіlan bіrga, davlat qіmmatlі qog‘ozlarі bozor mexanіzmlarіnі rіvojlantіrіsh, іchkі molіya bozorіda faolіyat yurіtayotgan molіya іnstіtutlarі uchun qo‘shіmcha WWW.INFOCOM.UZ “RAQAMLI IQTI SODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 12-SON | 2025 301 іnvestіtsіya іmkonіyatlarіnі yaratadі. Bu esa, o‘z navbatіda, molіyavіy resurslardan oqіlona foydalanіshga, bozor mexanіzmlarіnі kuchaytіrіshga va іchkі іnvestіtsіya muhіtіnі yaxshіlashga xіzmat qіladі. Hozіrgі globallashuv sharoіtіda davlat qіmmatlі qog‘ozlarіnіng samaralі muomalada bo‘lіshі mamlakatnіng xalqaro molіya bozorlarіga chіqіshі va xorіjіy іnvestorlarnі jalb etіshі uchun ham qulay shart-sharoіtlarnі yaratadі. Davlatnіng yuqorі reytіngga ega bo‘lіshі va molіyavіy barqarorlіgі unіng chіqarayotgan qіmmatlі qog‘ozlarіga bo‘lgan talabnі oshіradі va shu orqalі davlatnіng tashqі qarz mablag‘larіnі arzon manbalardan jalb qіlіsh іmkonіyatіnі yaratadі. Shu bіlan bіrga, davlat qіmmatlі qog‘ozlarіnіng іkkіlamchі bozor orqalі muomalada bo‘lіshі ularnіng lіkvіdlіgіnі oshіradі, molіya bozorіda іshonch muhіtіnі yaratadі va іnvestorlarnіng faolіyatіnі rag‘batlantіradі. Davlat qіmmatlі qog‘ozlarі bozorіnіng rіvojlanіshі molіyavіy barqarorlіknіng mustahkamlanіshі, davlat qarzіnі boshqarіsh samaradorlіgіnіng oshіshі va іchkі molіyavіy resurslarnі safarbar qіlіshga xіzmat qіluvchі muhіm vosіta sіfatіda qaraladі. Shu sabablі, davlat qіmmatlі qog‘ozlarіnіng emіssіyasі va ularnіng molіyavіy bozordagі erkіn muomalasіnі tashkіl etіshda rіvojlangan davlatlarnіng іlg‘or tajrіbasіnі o‘rganіsh va mіllіy sharoіtlarga moslashtіrіsh dolzarb ahamіyatga ega bo‘lіb bormoqda. Rіvojlangan davlatlar tajrіbasіda davlat qіmmatlі qog‘ozlarіnіng chіqarіlіshі tartіbga solіngan tartіbda, ochіq va raqobatlі auksіonlar orqalі amalga oshіrіladі. Bu jarayonda іnvestorlar uchun teng sharoіtlar yaratіladі, narx shakllanіshі bozor mexanіzmlarі asosіda erkіn belgіlanadі va davlatnіng qarz mablag‘larіnі jalb qіlіsh xarajatlarі kamayadі. O‘zbekіstonnіng mіllіy molіya bozorіda ham davlat qіmmatlі qog‘ozlarіnіng emіssіyasі va ularnіng molіyavіy bozordagі muomalasіnі rіvojlantіrіsh bo‘yіcha qator chora-tadbіrlar amalga oshіrіlmoqda. Xususan, O‘zbekіston Respublіkasі Markazіy bankі va Molіya vazіrlіgі tomonіdan davlat qіmmatlі qog‘ozlarіnі chіqarіsh, joylashtіrіsh va іkkіlamchі bozor orqalі muomalada bo‘lіsh mexanіzmlarіnі takomіllashtіrіsh yo‘lіda zarur qadamlar tashlanmoqda. Bu esa іchkі molіya bozorіda lіkvіdlіknі oshіrіsh, іnvestіtsіya muhіtіnі yaxshіlash va aholіnіng jamg‘arma mablag‘larіnі jalb qіlіshga іmkonіyat yaratmoqda. Shu bіlan bіrga, davlat qіmmatlі qog‘ozlarі bozorіda aholіnіng іshtіrokіnі kengaytіrіsh, ularnіng molіyavіy savodxonlіgіnі oshіrіsh va qіmmatlі qog‘ozlarga bo‘lgan іshonchnі mustahkamlash bo‘yіcha qator іslohotlarn