Шамбала – trigonella foenum-graecum L. лекарственные свойства растения

Аннотация

Польза для здоровья и целебные свойства растительных продуктов известны с древних времен. Ряд эпидемиологических и лабораторных исследований, проведенных за рубежом, выявил биологические эффекты и лечебные свойства шамбалы. В последние годы исследования по шамбале выявили ряд преимуществ для здоровья и физиологических свойств как у экспериментальных животных, так и в клинических испытаниях на людях. В данном исследовании мы рассмотрели доступную научную литературу о шамбале. Ключевые слова: шамбала, trigonella foenum-graecum L., лечебные свойства, бронхит, лихорадка, ангина, язва, сахарный диабет, флавоноиды, полисахариды, твердые жиры, жиры, аминокислоты. Abstraсt. The health benefits and healing properties of herbal products have been known since ancient times. A number of epidemiological and laboratory studies conducted abroad revealed the biological effects and medicinal properties of shambala. In recent years, research on shambala has revealed a number of health benefits and physiological properties in both experimental animals and human clinical trials. In this research, we reviewed the available scientific literature on shambala. Key words: shambala, trigonella foenum-graecum L., medicinal properties, bronchitis, fever, sore throat, ulcer, diabetes, flavonoids, polysaccharides, solid fats, fats, amino acids. 11 Взаимодействие науки и общества – путь к инновационному развитию O‘simliklardan olingan dorivor birikmalardan foydalanish Hindiston, Xitoy, Misr va Yaqin Sharq mamlakatlarida qadim zamonlardan beri amalda bo‘lgan. So‘nggi paytlarda o‘simliklardan olingan dorivor birikmalar keng qo‘llanilmoqda va shifokorlar tomonidan minimal nojo‘ya ta’sirlari va inson salomatligiga ko‘plab ijobiy ta’sirlari tufayli bir qator kasalliklarda foydalanish tavsiya etilmoqda. Shu kabi ko‘plab dorivor o‘simliklardan shambala – Trigonella foenum-graecum Linn. hisoblanadi. Shambala burchoqdoshlar oilasiga kiruvchi o‘simlikdir. Hozirgi vaqtda dunyoda ushbu o‘simlikka qiziqish ortib bormoqda, u ko‘plab mamlakatlarda o‘rganilib, bu esa noyob qadimiy o‘simlikning tobora ko‘proq yangi foydali xususiyatlarini kashf etmoqda. Bugungi kunda shambaladan butun dunyo miqyosida foydalaniladi. Saudiya Arabistonida va boshqa arab davlatlarida shambala juda mashhur, ular nafaqat shambalaning urug‘ini, hatto uning yashil barglarini ham yuqori ozuqa vositasi, shuningdek, dorivor vosita sifatida ishlatadi. Saudiya Arabistonida ayniqsa ramazon oyida shambaladan turli taomlar tayyorlanadi. Bugungi kunda olimlar shambalaning (xilba- ruscha pajitnik) tarkibini o‘rganib chiqib, uning oqsil va uglevodlarga boy ekanini, tarkibida kaliy, fosfor, magniy, temir, kalsiy, A, C , B1, B2, PP vitaminlari, hamda foliy kislota ham mavjud ekanligini, bundan tashqari tarkibidagi moddalar baliq yog‘iga juda ham o‘xshashligini aniqladi [1, 2]. Shambala – balandligi 0,3-0,8 m.ga yetadigan uch bargli bir yillik o‘t. O‘simlik gullari sariq yoki oqish sariq rangda. Yetilganida, dukkaklarida shambalaning qattiq jigarrang urug‘lari mavjud bo‘lib, ular dorivor maqsadlarda qo‘llaniladi. Yashil barglari ko‘plab mamlakatlarda, quritilgan barglari esa Hindiston yarimorolidagi ko‘plab oziq-ovqat preparatlarida ajoyib qo‘shimcha ziravor sifatida ishlatiladi [3]. Qadimgi hindlarning an’anaviy tibbiyot tizimida, Ayurvedada shambala turli xil ovqat hazm qilish va shilliq qavatlarni davolash uchun muhim dori sifatida taklif qilingan. Pishgan shambala urug‘ida aminokislotalar, yog‘ kislotalari, vitaminlar va saponinlar, masalan, disogenin, gitogenin, neogitogenin, homorientin saponaretin, neogigogenin va trigogenin, tolalar, flavonoidlar, polisaxaridlar, qattiq yog‘lar va ba’zi aniqlangan alkaloidlar kabi boshqa faol komponentlar, trigonellin va xolin mavjud. O‘simlik bronxit, isitma, tomoq og‘rig‘i, yara, shishgan bezlar, terining tirnash xususiyati, diabet va oshqozon yarasi kabi kasalliklarga qarshi ham qo‘llaniladi [4]. So‘nggi paytlarda shambalaning keng qo‘llanilishi va foydali xususiyatlari tufayli uning tibbiyotda va keng tarqalgan kasalliklarda qo‘llanilishini o‘rganish uchun ko‘plab tadqiqotlar o‘tkazildi. Bunday eksperimental tadqiqotlar davomida 1960-yillarning boshidan oxirigacha tajriba hayvonlarida shambala urug‘ining turli ekstraktlarining ta’sirini o‘rganib chiqildi. Juda ko‘plab tadqiqotlar natijasi ijobiy bo‘ldi, ya’ni shambala urug‘larining inson organizmi uchun foydali ekanligini, hamda uni ko‘plab kasalliklarda qo‘llash mumkinligini ko‘rsatdi. Shu jumladan diabetga qarshi, antioksidant, gipoxolesteremik, antineoplastik, yallig‘lanishga qarshi qo‘llash mumkinligi ham isbotlab berildi [5]. 12 Взаимодействие науки и общества – путь к инновационному развитию Shambala urug‘larining turli xil faol komponentlari aniqlangan va ajratilgan, masalan, eng keng tarqalgan xususiyatlarini, ya’ni gipoglikemik, gipoxolesterolemik, gipotriglitseridmik va antiperoksidlovchi xususiyatlarga ega polifenolik flavonoidlar, yallig‘lanishga qarshi, bachadon va laktatsiyani stimul