К содержанию
РецензированоRU2023

РОЛЬ И ЗНАЧЕНИЕ ГОСУДАРСТВЕННОГО ПАМЯТНИКА ПРИРОДЫ” ЯЗЕВОНСКИЕ ПУСТЫНИ " В СОХРАНЕНИИ БИОЛОГИЧЕСКОГО И ПРИРОДНОГО РАЗНООБРАЗИЯ

С.И. Мўминова

Современная наука и исследования · 2 · 2023

Аннотация

The article reflects on the role and significance of the State Nature monument “Yozyovon deserts” in preserving biological and landashft diversity. Key words: flora and fauna, Central Asia, Fergana Valley, Yozyovon steppe, Mediterranean surroundings and Eurasian steppe. РОЛЬ И ЗНАЧЕНИЕ ГОСУДАРСТВЕННОГО ПАМЯТНИКА ПРИРОДЫ” ЯЗЕВОНСКИЕ ПУСТЫНИ " В СОХРАНЕНИИ БИОЛОГИЧЕСКОГО И ПРИРОДНОГО РАЗНООБРАЗИЯ Аннотация. В статье рассматривается роль и значение государственного памятника природы” Язевонские пустыни " в сохранении биологического и природного разнообразия. Ключевые слова: флора и фауна, Центральная Азия, Ферганская долина, Язованские пустыни, средиземноморские окрестности и евразийские пустыни. Фарғона водийси флора ва фаунаси жуда қадимий бўлиб, турларга бой ҳудудлардан бири саналади. Бу ерда кенг тарқалган, келиб-кетувчи, камайиб бораётган ва ноёб турлар фарқланади. Шунингдек, эндемик ва автохтон турлар ўзига хос аҳамиятга эга. Бундан ташқари, тарихий ўтмишда бу ерга бошқа ўлкалардан, яъни Марказий Осиёнинг бошқа ҳудудлари, Ҳинди-Хитой, Ўрта Ер денгизи атрофлари ва Евросиё чўлларидан кириб келган турлар ҳам мавжуд. Фарғона водийси (Андижон, Наманган, Фарғона вилоятлари) қадимий, ўзига хос табиий ҳудуд бўлиб, унинг ноёб ўсимлик ва ҳайвонот дунёси мавжуд. Шу билан биргаликда бу ерда аҳоли жуда зич жойлашган. 18543 квадрат километр (водийнинг Ўзбекистон ҳудуди) ерда 2022 йил 1 январь ҳолатига кўра 10 080 960 нафардан ортиқ аҳоли яшайди. Айнан водийнинг қоқ марказида ноёб қум барханлари мавжуд. Мазкур ҳудудда 1991 йили ташкил этилган табиат ёдгорликларидан Ёзёвон чўллари (1820,4 га) ва Мингбулоқ (1000 га) табиат ёдгорликлари жойлашган. Аммо ҳудуднинг ҳажми ерларнинг ўзлаштирилиши натижасида тобора қисқариб бораётир. Ёзёвон чўлларининг ноёблиги шундаки, бу ерда дунёнинг ҳеч бир бурчагида учрамайдиган ўнлаб ўзига хос, илмий тил билан айтганда эндемик ўсимликлар, беш турдаги эндемик ҳашарот ва беш турдаги эндемик судралиб 1 24 4 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ юрувчилар учрайди. Аммо мутахассисларнинг фикрига кўра, улар 4-5 йилнинг ичида умуман йўқ бўлиб кетиши мумкин. Марказий Фарғона табиий ландшафтлари флораси, бошқа чўл минтақаларида кузатилганидек қурғоқчил шароитга мослашган ўсимликлар турларидан шаклланган. Ҳудуднинг ўсимликлари юқори ҳарорат, паст нисбий намлик, ҳамда шўрлашган шароитда яшашга мослашганлиги билан ажралиб туради. Марказий Фарғонанинг қурғоқчил шароити атмосфера ёғинларининг камлиги, шунингдек юқори ҳароратнинг таъсири билан боғланган. Иқлим билан бир қаторда Марказий Фарғона қум барханларини шамол таъсирида ўзгариб туриши ҳам маълум даражада ўсимликлар хилма-хиллигига ўз таъсирини кўрсатиши шубхасиз. Таъкидланганлардан бир қаторда ҳудуд ўсимликлар дунёсига ер ости сувларининг юза жойлашганлиги, тупроқнинг юқори даражада шўрлашганлигини ҳам инобатга олиш зарур. Марказий Фарғонада туркумларга бой бўлган ўсимлик оилалари сони 4(15%) тани ташкил этади. Жумладан, Марказий Фарғонада бошоқдошлар (Poaceae) оиласининг 10 (19,6%) тури учрайди, бу кўрсаткич мураккабгулдошлар (Asteraceae) оиласида 6 (11,8%), дуккакдошлар (Fabaceae) оиласида 5 (9,8 %) ҳамда шўрадошлар (Chenopodicaeae) оиласида 3 (5,9%) турни ташкил этади. Мазкур оилаларнинг айрим турлари кенг тарқалган бўлиб ҳудуд бўйлаб цено популацияларни ҳосил қилиб ўсади. Бу ўринда қамиш (Phragmites communis), қўнғирбош (Poa bulbosa), ялтирбош (Bromus oxyodon), янтоқ (Alhagi pseudalhagi, A.kirghisorum). Марказий Фарғонада толдошлар (Salicaceae), тожихўроздошлар (Amaranthaceae), торондошлар (Polygonaceae), қовоқдошлар (Brassicaceae), туятовондошлар (Zygophyllacea) оилалари ҳар бири иккитадан туркумга, қолган 17 (65 %) оилалар биттадан туркумга эга (1- жадвал). 1-жадвал Марказий Фарғона ўсимликларининг оилалар ва туркумлар бўйича тақсимланиш кўрсаткичлари Туркумлар Турлар № Оилалар Сони % Сони % 1 POACEAE 10 19.61 11 16.68 2 ASTERACEAE 6 11.77 7 10.62 3 FABACEAE 5 9.81 6 9.10 4 CHENOPODIACEAE 3 5.89 4 6.07 5 SALICACEAE 2 3.92 6 9.10 6 AMARANTHACEAE 2 3.92 3 4.55 7 POLYGONACEAE 2 3.92 2 3.03 8 BRASSICACEAE 2 3.92 2 3.03 9 ZYGOPHYLLACEA 2 3.92 2 3.03 10 TAMARICACEAE 1 1.96 3 4.55 11 EQULSETACEAE 1 1.96 2 3.03 12 TYPHACEAE 1 1.96 2 3.03 13 CONVOLVULACEAE 1 1.96 2 3.03 1 24 5 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 14 SOLANACEAЕ 1 1.96 2 3.03 15 EPHEDRACEAE 1 1.96 1 1.51 16 LILIACEAE 1 1.96 1 1.51 17 CANNABACEAE 1 1.96 1 1.51 18 RANUCULACEAE 1 1.96 1 1.51 19 PAPAVERACEAE 1 1.96 1 1.51 20 EUPHORBIACEAE 1 1.96 1 1.51 21 ELAEAGNACEAE 1 1.96 1 1.51 22 PLUMBAGINACEAE 1 1.96 1 1.51 23 ASCLEPIADACEAE 1 1.96 1 1.51 24 BORAGINACEAE 1 1.96 1 1.51 25 SCROPHULARIACEAE 1 1.96 1 1.51 26 PLANTAGINACEAE 1 1.96 1 1.51 Жами 51 100 66 100 Марказий Фарғонанинг ўсимлик дунёси бутун Марказий Осиё ҳудудида кузатилганидек, учламчи даврдан бошлаб шаклланган қурғоқчил шароитига мосланиши, ўз

Доказательный фрагмент

«The article reflects on the role and significance of the State Nature monument “Yozyovon deserts” in preserving biological and landashft diversity.»

Образец извлечения

Демо-превью

The article reflects on the role and significance of the State Nature monument “Yozyovon deserts” in preserving biological and landashft diversity. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
flora and fauna, Central Asia, Fergana Valley, Yozyovon steppe, флора и фауна, флора ва фаунаси
Открыть DOI
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники