ОСОБЕННОСТИ РАССМОТРЕНИЯ ДЕЛ ОБ УСТАНОВЛЕНИИ ОТЦОВСТВА

Аннотация

The article examines the specific features of paternity determination cases. Key words: Family institution, integrated family, registry office, court, Family-legal relations, family values, determination of paternity. ОСОБЕННОСТИ РАССМОТРЕНИЯ ДЕЛ ОБ УСТАНОВЛЕНИИ ОТЦОВСТВА Аннотация. В статье рассматриваются особенности дел об установлении отцовства. Ключевые слова: институт семьи, интегрированная семья, ЗАГС, суд, семейно- правовые отношения, семейные ценности, установление отцовства. Оила институтини янада мустаҳкамлаш Ўзбекистон Республикасида олиб борилаётган ижтимоий сиёсатнинг асосий йўналишларидан бири бўлиб, мамлакат демографик хавфсизлигининг асоси ҳисобланади. Шунингдек, оила институтининг ҳолати, унинг барқарорлиги давлатнинг демографик соғломлигининг муҳим кўрсаткичи саналади. Сўнгги 5 йилда жамиятимизнинг асосий бўғини бўлган оилаларни янада мустаҳкамлаш бўйича, энг аввало, “Соғлом оила - соғлом жамият” концептуал ғоясини ҳаётга татбиқ этишга йўналтирилган ягона давлат сиёсатини олиб бориш, замонавий оилани ривожлантириш, оилавий қадриятлар ва анъаналарни тарғиб этиш борасида кенг кўламли ишлар амалга оширилди. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 18 февралдаги “Жамиятда ижтимоий-маънавий муҳитни соғломлаштириш, маҳалла институтини янада қўллаб- қувватлаш ҳамда оила ва хотин-қизлар билан ишлаш тизимини янги даражага олиб чиқиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ-5938-сонли Фармони жамиятда ва оилаларда соғлом, барқарор ижтимоий-маънавий муҳит ҳамда тинчлик, тотувлик ва осойишталикни таъминлашнинг ташкилий-ҳуқуқий механизмларини самарали жорий этишни янги босқичга олиб чиқди1. Оилавий-ҳуқуқий муносабатларга оид нормалар ичида оталикни белгилаш тўғрисидаги масалалар оила ҳуқуқининг асосий институтларидан бири ҳисобланади. Оила қонунчилигида оталикни белгилаш масаласи ўзаро никоҳда бўлмаган шахслар ўртасида бола туғилиши ва унга нисбатан насл-насаб белгиланиши муносабати билан вужудга 1 Ўзбекистон Республикаси Президентининг Фармони, 18.02.2020 йилдаги ПФ-5938-сон https://lex.uz/docs/4740345 1 68 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ келади. Одатда оталик тушунчаси негизида биологик ва юридик асослар мавжуд бўлиб, улар биргаликда оталикни белгилаш муносабатларини вужудга келтиради. Оила кодекси нормаларига биноан оталикни белгилаш деб ўзаро никоҳда бўлмаган шахслардан туғилган болага нисбатан қонунда белгиланган тартибда ФҲДЁ бўлими ёки суд органларида насл- насабнинг белгиланишига айтилади. Аммо баъзи ҳолатларда қонуний никоҳда бўлган ота- оналардан бола туғилган ҳолатларда ҳам оталикни белгилаш, оталикка эътироз билдириш ҳақидаги низолар вужудга келиши кузатилган. Оталикни белгилаш ФҲДЁ органларида, агар оталикни бегилаш билан боғлиқ низо мавжуд бўлган тақдирда бу иш суд томонидан амалга оширилади. Агар боланинг ота-онаси қандайдир сабабларга кўра ФҲДЁ органига унинг келиб чиқиши (насл-насаби) тўғрисида биргаликда ариза бермаган бўлсалар, оталик суд томонидан белгиланади. Оталикни белгилаш ҳақидаги ариза суднинг иш юритувига фақат бола туғилганлиги ФҲДЁ органларида қайд этилганидан сўнг ва отаси ҳақидаги ёзув Ўзбекистон Республикаси Оила кодекси 207-моддасининг 3-қисмига мувофиқ амалга оширилган туғилганлик тўғрисидаги гувоҳнома тақдим этилганда қабул қилиниши мумкин. ФҲДЁ органларида боланинг туғилганлиги қайд этилмаган бўлса, суд аризани қабул қилишни рад этади. Бундай ҳолда суд манфаатдор шахсга туғилишни қайд этиш учун фуқаролик ҳолати далолатномаларини ёзиш органига мурожаат қилиш ҳуқуқини тушунтириши шарт Боланинг отаси тўғрисида ФҲДЁ органлари томонидан амалга оширилган ёзув бола унда кўрсатилган шахс наслига тегишли эканлигини тасдиқловчи далил ҳисобланиши туфайли, туғилиш тўғрисидаги далолатнома ёзувида Ўзбекистон Республикаси Оила кодексининг 207-моддасининг 1- ва 2-қисмига мувофиқ боланинг отаси сифатида бошқа аниқ шахс кўрсатилган ҳолда ҳам суд аризани қабул қилишни рад этади2. Оталикни белгилаш ҳақидаги аризага боланинг туғилганлик тўғрисидаги гувоҳномаси, тарафларнинг биргаликда яшаб, умумий хўжалик юритганлиги тўғрисидаги фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органи томонидан берилган маълумотнома, тарафларнинг ёзишмалари, жавобгарнинг пул юбориб турганлиги ва бошқа моддий ёрдам бериб турганлигини тасдиқловчи ва бошқа ҳужжатлар илова қилиниши керак. Ишда иштирок этувчи шахсларнинг шахсий ҳаётига тааллуқли маълумотлар ошкор бўлишига йўл қўймаслик мақсадида тарафларнинг илтимосномасига кўра, оталикни белгилаш ҳақидаги иш ёпиқ суд мажлисида кўрилади. Суд даъвогар ва жавобгар билан суҳбат ўтказиш орқали улар ўртасидаги ҳақиқий муносабатларни аниқлаш чораларини кўриши, низони тарафларнинг ўзаро розилиги билан ҳал этиш имкониятини аниқлаши, зарур ҳолларда Оила кодексининг 62-моддасида кўрсатилган шартларни тасдиқловчи далилларни талаб қилиб олиши лозим3. Агар суҳбат давомида жавобгар боланинг отаси эканлигини тан олса, суд тарафларга оталикни Оила кодексининг 61-моддасининг биринчи қисмига мув