ЭТАПЫ РАЗВИТИЯ ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСТВА В УЗБЕКИСТАНЕ И ЕГО РОЛЬ В НАЦИОНАЛЬНОЙ ЭКОНОМИКЕ

Аннотация

The article describes the stages of development of entrepreneurship in Uzbekistan and indicators that determine its role and importance in the national economy, an analysis of the work done to increase the scale of existing and newly created economic entities, reforms carried out in terms of loans aimed at supporting small businesses and private entrepreneurship. Keywords: business, business entities, criteria for determining business entities, tax policy, taxation, doing business, favorable business environment. Мамлакат иқтисодиётини ривожлантириш ва либераллаштириш шароитида, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни ривожлантириш, барқарор иқтисодий ўсишни таъминлашда муҳим роль ўйнайди ва республикада амалга оширилаётган иқтисодий сиёсатнинг устувор йўналишларидан бири ҳисобланади. У мамлакат ижтимоий-иқтисодий ривожланишининг йирик ва мураккаб муаммоларини ҳал этишга қодир бўлган локомотив ролини бажаради. 1 6 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Кичик бизнеснинг ихчам ва ҳаракатчанлиги, бозор конъюнктураси ўзгаришлари ва истеъмолчилар эҳтиёжларига нисбатан тез мослаша олиши уни жаҳон иқтисодий инқирози даврида янги иш ўринларини яратиш ва аҳоли даромадини ошириш борасида энг қулай ва мақбул воситага айлантиради. Президент Ш.Мирзиёев тадбиркорликни ривожлантиришда - “Биз янги иш ўринларини яратадиган тадбиркорларни ҳар томонлама қўллаб- қувватлашимиз, таъбир жоиз бўлса, уларни елкамизда кўтаришимиз керак” -деб таъкидлаган1. Инқирозга қарши чоралар дастурида кичик бизнесни ривожлантиришни рағбатлантиришга алоҳида эътибор қаратилган. Ушбу чора-тадбирлар солиқ ва кредит имтиёзлари билан бир қаторда, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни ривожлантириш учун қулай бизнес муҳитини яратиш мақсадида институционал ислоҳотларни янада чуқурлаштиришни ҳам ўз ичига олади2. Чунки кичик бизнес янги-янги иш ўринларини яратиб, бизнинг шароитимизда иш билан банд аҳоли даромадининг 70 фоиздан ортиғини ташкил этмоқда. Президент Ш.Мирзиёев таъкидлаганидек, “Бизнинг яна бир муҳим вазифамиз – кичик бизнес ва тадбиркорлик соҳасини қўллаб-қувватлаш ва рағбатлантириш, мамлакатимиз иқтисодий қудратини, юртимизда тинчлик ва барқарорлик, ижтимоий тотувликни мустаҳкамлашдан, бу соҳа улушини янада ошириш учун қулай шарт- шароитлар яратиб беришдан иборат. Нега деганда, тадбиркор нафақат ўзини ва оиласини, балки халқни ҳам, давлатни ҳам боқади. Мен такрор бўлса ҳам, айтишдан ҳеч қачон чарчамайман, яъни “Халқ бой бўлса, давлат ҳам бой ва қудратли бўлади”3. Кичик бизнес ва тадбиркорликни ривожлантириш давлат сиёсати даражасида бўлиши унинг мамлакат ялпи ички маҳсулотидаги улуши ўсиш тенденциясига эга бўлиб, 2000-2021-йиллар бўйича солиштирилганда ўсиш суръатларини 1-расмда кўришимиз мумкин. 100 52,5 56,7 56,9 53,3 60,5 54,2 53,9 54,9 50 38,2 31 0 2000 й. 2005 й. 2010 й. 2015 й. 2016 й. 2017 й. 2018 й. 2019 й. 2020 й. 2021 й. Кичик бизнесни мамлакат ЯИМ даги улуши % 1-расм. Ўзбекистонда кичик бизнесни мамлакат ЯИМ даги улуши(%)4 Юқоридаги 1-расм маълумотларидан кўринадики, 2000 йилда кичик бизнеснинг ЯИМдаги улуши 31,0 фоизни ташкил этган бўлса, 2010 йилда 52,5 фоизни, 2015 йилда 56,7 1 Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Олий Мажлисга Мурожаатномаси – Тошкент.: Халқ сўзи газетаси, 2020, 24 январь. 2 Каримов И.А. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси қабул қилинганининг 18 йиллигига бағишланган тантанали маросимдаги маърузаси. – Тошкент.: Халқ сўзи газетаси, 2010, 10 декабр. 3 Шавкат Мирзиёевнинг Ўзбекистон Республикаси Президенти лавозимига киришиш тантанали маросимига бағишланган Олий Мажлис Палаталарининг Қўшма Мажлисидаги нутқи. . – Тошкент.: Халқ сўзи газетаси, 2016, 14 декабр. 4 ЎзР Давлат статистика қўмитасининг статистик маълумотлари асосида муаллиф томонидан тузилди. 1 7 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ фоизни ва 2021 йил якуни бўйича 54,9 фоизни ташкил этган ёки 2000 йилга нисбатан 24,9 фоиз пунктга ошган. Таъкидлаш жоизки, энг юқори кўрсаткич 2018 йилда ЯИМнинг 60,5 фоизни ташкил этган бўлса, 2019 йилга келиб 54,2 фоизни ёки 6,3 фоиз пунктига камайган. Шунингдек, 2021 йилда қисман ўсиш кузатилиб 54,9 фоизни ташкил этган. Ушбу ҳолатни 2019 йилда бошланган глобал инқироз ва пандемиянинг бевосита таъсири билан изоҳлашимиз мумкин. Мамлакатимизда сўнгги йилларда бизнес юритиш учун қулай ишбилармонлик муҳитини яратиш, тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва кафолатларини мустаҳкамлаш, давлат томонидан қўллаб-қувватлашга қаратилган кенг қамровли ислоҳотлар амалга оширилмоқда. Хусусий мулк ва тадбиркорликни ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш ва ҳимоя қилиш бўйича чора-тадбирларнинг амалга оширилиши 2016 йилда 32 мингтага яқин ёки 2015 йилга нисбатан 18 фоизга кўп кичик бизнес субектлари ташкил қилинишига туртки бўлди. Кичик бизнеснинг мамлакат ялпи ички маҳсулотидаги ҳиссаси 56,9 фоизгача, саноатда эса 45 фоизгача ошди.5 Кичик би