ўринбосарлари: ТАЪЛИМ САМАРАДОРЛИГИНИ ОШИРИШ

Аннотация

Ўқувчиларда таянч компетенцияларга асосланиб тадқиқотчилик кўникмаларини шакллантириш, ўқув-тадқиқот ишлари, ўқувчиларнинг билиш жараѐни даражасларини тубдан ўзгартиради ва у фан–техника тараққиѐтининг асосини ташкил этади. Калит сўзлар: ўқитувчи, таълим, ўқувчи, тадқиқотчилик, компетенция, кўникма, гуруҳ, шакллантириш, тарбия, педагог, мустақил ижод. TA‟LIM, FAN VA INNOVATSIYA Страница 216 2021 YIL 1-SON МЕТОДЫ ФОРМИРОВАНИЯ ИССЛЕДОВАТЕЛЬСКИХ НАВЫКОВ У СТУДЕНТОВ НА ОСНОВЕ ОСНОВНЫХ КОМПЕТЕНЦИЙ Аннотации Формирование исследовательских умений у студентов на основе базовых компетенций, учебно-исследовательской работы коренным образом меняет уровень учебного процесса студентов, что составляет основу научно-технического прогресса. Ключевые слова: педагог, образование, студент, исследование, компетентность, умение, группа, формирование, воспитание, педагог, самостоятельное творчество. THE METHODS OF FORMATION OF RESEARCH SKILLS IN STUDENTS BASED ON BASIC COMPETENCIES Annotation The formation of research skills in students based on basic competencies, teaching and research work, radically changes the level of students' learning process, and it forms the basis of scientific and technological progress. Keywords: teacher, education, student, research, competence, skill, group, formation, upbringing, educator, independent creativity. Кириш. Ўқитувчиларнинг ўқувчиларга йўналтирувчи муаммоли, суҳбат, эвристик, таълим-тарбия бериш жараѐнини ҳар тадқиқот, таққослаш, индуктив, дедуктив босқичида ҳикоя, суҳбат, муаммоли машқлар сингари мантиқий таълим методларида ҳам бажартириш, меҳнат топшириқлари, таълим ўрганилаѐтган ўқув материалидан муҳимни берувчи ўйинлар, ўқув-мунозаралари, ажратиш, ўрганилаѐтган ҳодисанинг таълим жараѐнидаги рағбатлантириш ва умумий ѐки хусусий жиҳатларини топиб танбеҳ бериш, ўқув материалини муаммоли тасниф қилиш, тизимга солиш, аниқликлар тарзда ўргатиш, муаммоли суҳбат, киритиш, исботлаш сингари усуллардан тадқиқотлар, индуктив ва дедуктив фойдаланилади. муҳокамалар, китоб билан мустақил ишлаш, Педагог-олим Б.Х.Рахимов ўз тадқи– оғзаки сўров, ѐзма ишлар, ижод, қотларида: ―Аввало, ўқитувчи ўқувчилар дастурлаштирилган таълим, мустақил олдига муаммо қўяди ва унинг таърифини назорат ишлари сингари методлар айтиб ўтади, ўқувчилар эса муаммони ечиш тадқиқотчилик кўникмаларини шакллан– учун йўл-йўриқ қидирадилар. Сўнгра тиришда самара беради. Лекин, бугун ўқитувчи ўқувчилар олдига муаммони нафақат етук, билимли мутахассис, балки мустақил таърифлаш вазифасини қўяди-да, соғлом маънавиятли шахс, баркамол инсон уни ечишга ўзи йўлланма беради. Шундан шакллантиришни талаб қилмоқда. Бунинг сўнг эса ўқитувчи муаммога ишора учун ўқитувчиларга комил инсонни қилмайди, балки ўқувчиларни мустақил тарбиялаш йўлларини белгилаб бериш, таҳлил қилиб чиқиш, ундан сўнг таърифлаш, уларни шундай мақсад учун зарур бўлган ечиш усуллари ва имкониятларини қидириб методик қўлланмалар, педагогик ашѐлар топишга ўргатади‖ [1, 2] -дейди. билан таъминлаш зарур. Суҳбат методи ўқувчи тафаккури Мактаб амалиѐтида усул, кўпинча, мустақиллигини таъминлашда муаммоли метод билан бир нарса ѐки методнинг бир таълимдан кейинги асосий метод қисми деб қаралади. Аслида усуллар ҳисобланади. А.Тожиевнинг ―Адабиѐт методларни юзага келтирувчи, уни ташкил дарсларида суҳбат‖ қўлланмасида мустақил қилувчи унсурлардир. Масалан, таълимнинг ижодий таълим самарадорлигини муаммоли методи муаммоли вазият яратиш, таъминлашда суҳбат методининг ўрни ва ўқув фаразларини шакллантириш, уларни аҳамияти очиб берилган [3]. исботлаш сингари усулларни ўз ичига Асосий қисм. Бугунги кунда узлуксиз олади. Ўқувчиларни тадқиқотчиликка таълим жараѐнида қўлланилаѐтган ―Ақлий TA‟LIM, FAN VA INNOVATSIYA Страница 217 2021 YIL 1-SON ҳужум‖, ―Ҳар ким ҳар кимга ўргатади‖, 2. Гуруҳга раҳбарлик қила оладиган ―Кичик гуруҳларда ишлаш‖, ―Биламан. ўқувчи ва гуруҳ аъзолари олдиндан аниқ Билишни хоҳлайман. Билиб олдим‖, белгилаб олинади. ―6х6х6‖, ―Кластер‖, ―Қарорлар шажараси‖ 3. Ҳар бир гуруҳга зеҳнли ва сингари методларнинг айримларидан қобилиятли ҳамда бўшроқ ўзлаштирадиган мустақил ижодий таълим жараѐнидаги ўқувчилар, имкон қадар, тэнг тақсимлашга бадиий асар таҳлилида ҳам фойдаланиш ҳаракат қилинади. Гуруҳлар бир-бирига мумкин. Аслини олганда, бу методларнинг муносиб аъзолар билан тўлдирилади ва таълимдаги мантиқий методлардан фарқи вазифалари белгиланади. унча катта эмас. 4. Гуруҳ раҳбари ва аъзоларига Интерфаол методлар ўқувчи- вазифалари тушунтирилади. ўқитувчидан ортиқча руҳий ва жисмоний 5. Ҳар бир гуруҳ доира шаклида куч сарфламай, қисқа вақт ичида юксак ўтириши, гуруҳнинг ҳар бир аъзоси бир- натижаларга эришиш мақсадини назарда бирини кўриб туриши шарт. тутади. Қисқа вақт мобайнида маълум 6. Иш жараѐнида ҳар бир гуруҳнинг назарий билимларни ўқувчига етказиш, унда фаолиятига, ғояларига эътибор бериб маълум фаолият юзасидан кўникма, малака борилади. Яхши ғоя эгалари ҳосил қилиш, шу билан бирга уларни рағбатлантирилади. назорат қилиш ҳамда баҳолаш ўқитувчидан Бундай гуруҳларни ташкил