Raqamli iqtisodiyotning bugungi kundagi o‘rni

Аннотация

Bu maqolada siz raqamli iqtisodiyot haqida quyidagi ma’lumotlarni ol- ishingiz mumkin. “Raqamli iqtisodiyot o‘zi nima?”, “Raqamli iqtisodiyotnimg maqsad va vazifalari” , “O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yo‘llari”, shu yo‘nalishdagi muammolar, bugungi kunda raqamli iqtisodiyotning nafaqat O‘zbekistonda, balki rivojlan- gan chet mamlakatlarda ham rivojlanish omillariga katta ta’sir ko‘rsatayotganligi va jami- yat hayotida muhim rol o‘ynayotganligi haqida bilib olasiz. Kalit so‘zlar: sun’iy intellekt (AI), raqamli iqtisodiyot (digital economy), Axborot xavf- sizligi , IT, fundamental innovatsiyalar, raqamli texnologiyalar. Raqamli iqtisodiyotning yuksalishi 21-asrning o‘ziga xos xususiyatlaridan biridir. Raqamli texnologiyalar jamiyat va iqtisodiyotga ko‘p jihatdan ta’sir qiladi, shu jumladan, yangi aloqa va hamkorlik vositalari orqali; xizmat ko‘rsatishning kuchli tarkibiy qismiga ega bo‘lgan yangi mahsulotlar; ma’lumotlarning iqtisodiy o‘sish omili sifatida roli; sun’iy intellekt (AI) yordamida vazifalarni avtomatlashtirish va platformalar kabi yangi biznes modellarining paydo bo‘lishiga. Shu sababli raqa- mlashtirish bizning hayotimiz va birgalikda ishlash tarzimizni tubdan o‘zgartiradi. Bu butun jamiyat farovonligi va birlashishi uchun oqibatlarga olib keladi; shun- ingdek, barcha sohalardagi korxonalar uchun samaradorlik, bandlik, ko‘nikmalar, daromadlarni taqsimlash, savdo va atrof-muhitga ta’sir ko‘rsatuvchi ta’sirlar. So‘nggi vaqtlarda «raqamli iqtisodiyot» tushunchasi juda ko‘p marta qo‘llanilm- oqda. Darhaqiqat, ko‘plab rivojlangan mamlakatlarda raqamli iqtisodiy ularning rivojlanish omillariga sezilarli darajada ta’sir o‘tkazgan. Jamiyat hayotida raqamli iqtisodiyot muhim rol o‘ynaydi. Demak, ushbu maqola raqamli iqtisodiyot haqida bo‘ladi. Una «Raqamli iqtisodi- yot nima?», «Raqamli iqtisodiyot vazifalari va maqsadlari», «Raqamli iqtisodiyot- ni O‘zbekistonda rivojlanishdagi to‘siqlar» kabi muhim savollarga javob izlashga harakat qilamiz. Raqamli iqtisodiyot deganda, faqatgina Blokcheyn (Blockchain) texnologiya- sini va ulardan xalqaro moliya bozorlarida foydalanish masalalarini yoki kriptovaly- utalarni tushunish kerak emas. Raqamli iqtisodiyot (Digital Economy) deganda, raqamli kommunikatsiyalar, IT yordamida olib boriladigan iqtisodiyot tushuniladi. STARS International University 301 Hozirgi kunda raqamli iqtisodiyot tushunchasi bir qator mamlakatlarning iqtisodiy nazariyasi va amaliyotida paydo bo‘ldi. Bu raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi, axborot sohasida inqilob va iqtisodiyotning globallashuv jarayonlarini tezlashtirish bilan ajralib turdi. Ulardan foydalanish samaradorligi ortib borayotgan bilimga aylantirildi va ijtimoiy-iqtisodiy aloqalar tobora kengayib Hozirgi kunda raqamli iqtisodiyot tushunchasi bir qator mamlakatlarning iqtisodiy nazariyasi va amaliyotida paydo bo‘ldi. Bu raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi, axborot sohasida inqilob va iqtisodiyotning globallashuv jarayonlarini tezlashtirish bilan ajralib turdi. Ulardan foydalanish samaradorligi ortib borayotgan bilimga aylantirildi va ijtimoiy-iqtisodiy aloqalar tobora kengayib bormoqda. Hozirgi kunda raqamli iqtisodiyot tushunchasi bir qator mamlakatlarning iqtisodiy nazariyasi va amaliyotida paydo bo‘ldi. Bu raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi, axborot sohasida inqilob va iqtisodiyotning globallashuv jarayonlarini tezlashtirish bilan ajralib turadi. Ulardan foydalanish samarador- ligi ortib borayotgan bilimga aylantirildi va ijtimoiy-iqtisodiy aloqalar tobora ken- gayib bormoqda. “Raqamli iqtisodiyot” atamasi birinchi bo‘lib 1995-yilda Don Tepkott muallifligi- da chop etilgan “Raqamli iqtisodiyot: tarmoqli intelekt asrida va’da va xavf-xatar” (The Digital Economy: Promise and Peril in the Age of Networked Intelligence) nashrida alohida tushuncha sifatida istiloh etilgan. Ushbu nashrda raqamli iqti- sodiyotning asosiy tarkibiy qismlariga fundamental innovatsiyalar (yarimo‘tka- zgichlar, protsessorlar), asosiy texnologiyalar (kompyuterlar) va bog‘lovchi infra- tuzilmalar (internet va telekommunikatsiya tarmoqlari) ajratib ko‘rsatiladi. Raqamli iqtisodiyot ikki xil turli tushunchalarni ifodalash uchun ishlatiladi. Birinchidan, raqamli iqtisodiyot – bu rivojlanishning zamonaviy bosqichi hisoblanib, u ijodiy mehnat va axborot ne’matlarining ustuvor o‘rni bilan tav- siflanadi. Ikkinchidan, raqamli iqtisodiyot – bu o‘ziga xos tushuncha bo‘lib, uning o‘rganish ob’yekti axborotlashgan jamiyat hisoblanadi. Bugungi shiddat bilan rivo- jlanayotgan global iqtisodiyot sharoitida raqamli iqtisodiyot o‘z rivojlanishining boshlang‘ich davrida bo‘lib, zamonamizning raqamli axborot bosqichiga o‘tishi atiga bir necha o‘n yilni tashkil etadi. Darhaqiqat, raqamli iqtisodiyot miqyosining kengayib borishida xalqaro hamkorlikni imkon qadar kuchaytirish zarur. Shu o‘rinda mamnuniyat bilan qayd etish joizki, O‘zbekistonda axborot xavfsizligi sohasida olib borilayotgan ta’sirchan chora-tadbirlar natijasida 2