СТЕКЛЯННЫЕ ИЗДЕЛИЯ И ИХ ВИДЫ

Аннотация

Usually, the concept of "glass" is defined not simply as a material, but as some special state of a solid, as opposed to the crystalline state, the glassy state. It is known that the same substance can be gaseous, liquid and crystalline. Each such situation is characterized by a group of specific characteristics. Glass, on the contrary, cannot be completely connected to any of them by the generality of properties. Key words: Glass, soda-lime, crystal, inorganic substance, Silicate glass, quartz glass, optical glass, transparency. Shisha- shisha massasini sovutish natijasida olinadigan bir hil amorf tana. Oddiy misol, bir kub shakarni olish, uni suyuq holatga keltirish va keyin uni sovutish. Birinchi marta shisha Qadimgi Misrda miloddan avvalgi 3 - 4 ming yillikda paydo bo‘lgan. Biroq, o‘sha davrning ko‘zoynaklari, hatto tashqi ko‘rinishida ham, bugungi kunlardan farq qiladi. VII-asr oxirida shisha ishlab chiqarish IX-asrga kelib Venetsiyada sodir bo‘ladi. Yuqori darajaga etadi. O‘sha davr cherkovlarini mashhur Venetsiyalik vitrajlar va mozaikalar bezatgan, rangli shisha, mozaika va filigri shishadan yasalgan turli xil badiiy mahsulotlar, oynalar Venetsiya shishasozlikning monopoliyasi edi. Keyin bu san’at G‘arbiy Evropa va Yaqin Sharqning boshqa mamlakatlariga kirib bordi. 3 19 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Rossiyada shishasozlikning ilmiy asoslarining asoschisi M.V. 1752 yilda Sankt-Peterburg yaqinida zavod qurgan va unda rangli ko‘zoynaklar ishlab chiqarishni tashkil etgan Lomonosov. M.V. Lomonosov shishani issiq presslash usulini ishlab chiqdi. a) Bor oksidi B O erishni osonlashtiradi va shishaning fizik-kimyoviy xususiyatlarini 2 3 yaxshilaydi. b) Alyuminiy oksidi A12O3 shishaning mustahkamligi va kimyoviy qarshiligini oshirishga yordam beradi. c) Na O, K O gidroksidi oksidlari shishaning erish haroratini pasaytiradi, mahsulotlarni 2 2 shakllantirishni osonlashtiradi, lekin kuchini, issiqlikka chidamliligini va kimyoviy qarshilikni kamaytiradi. d) Kaltsiy, magniy, sink oksidlari mahsulotlarning kimyoviy qarshiligini va issiqlikka chidamliligini oshiradi. Bariy, qo‘rg‘oshin va sink oksidlari zichlikni oshiradi, optik xususiyatlarini yaxshilaydi va shuning uchun kristall ishlab chiqarishda ishlatiladi. Shishaning asosiy sanoat turlari. Asosiy tarkibiy qism sifatida, shisha to‘g‘ri granulyatsiyalangan va har qanday ifloslanishdan xoli bo‘lsa, kvarts qumidan olingan 70-75% silikon dioksid (SiO ) o‘z ichiga oladi. 2 Venetsiyaliklar buning uchun Po daryosidan toza qumdan foydalanganlar yoki hatto Istriyadan olib kelishgan, Bohem shisha ishlab chiqaruvchilari esa toza kvartsdan qum olishgan. Ikkinchi komponent – kaltsiy oksidi (CaO) – shishani kimyoviy jihatdan chidamli qiladi va uning yorqinligini oshiradi. Shishada u ohak shaklida ketadi. Qadimgi misrliklar uni dengiz chig‘anoqlarining maydalangan toshidan olishgan va o‘rta asrlarda u daraxtlarning kulidan yoki dengiz o‘tlaridan tayyorlangan, chunki ohaktosh hali shisha tayyorlash uchun xom ashyo sifatida ma’lum emas edi. Shishaning keyingi komponenti gidroksidi metallarning oksidlari – natriy (Na O) yoki kaliy 2 (K O), eritish va shisha tayyorlash uchun zarurdir. Ularning ulushi taxminan 16-17% ni tashkil 2 qiladi. Ular shishaga soda (Na CO ) yoki kaliy (K CO ) shaklida boradi, ular yuqori haroratlarda 2 3 2 3 oksidlarga oson parchalanadi. Soda birinchi bo‘lib dengiz o‘tlarining kulini yuvish yo‘li bilan olingan, dengizdan uzoqda joylashgan hududlarda esa kaliyli kaliydan foydalanilgan, uni olxa yoki ignabargli daraxtlarning kulini yuvish orqali olingan. Shishaning uchta asosiy turi mavjud: Soda-ohak oynasi (1Na O: 1CaO: 6SiO ) 2 2 Kaliy-ohak oynasi (1K O: 1CaO: 6SiO ) 2 2 Kaliy qo‘rg‘oshin oynasi (1K O: 1PbO: 6SiO ) 2 2 Odatda “shisha” tushunchasi shunchaki material sifatida emas, balki qattiq jismning kristalli holatga qarama-qarshi bo‘lgan ba’zi bir maxsus holati, shishasimon holat sifatida ta’riflanadi. Ma’lumki, bir xil modda gazsimon, suyuq va kristalli bo‘lishi mumkin. Har bir bunday holat o‘ziga xos xususiyatlar guruhi bilan tavsiflanadi. Shisha, aksincha, ularning hech biriga xususiyatlarning umumiyligi bilan to‘liq bog‘lanishi mumkin emas. Ko‘rsatilgan agregatsiya holatlarida bo‘lgan moddalarni moddani tashkil etuvchi zarrachalarning (atom, ion, molekula) o‘zaro joylashishi va ularning bir-biri bilan o‘zaro ta’siri nuqtai nazaridan ko‘rib chiqamiz. Juda yuqori haroratlarda ko‘plab noorganik moddalar gaz shaklida mavjud. Gazda moddaning zarralari tartibsiz joylashadi va harakatlanadi. Past bosimda, masalan, atmosfera bosimida, zarralar orasidagi o‘zaro ta’sir juda zaif. Harorat pasayganda, gaz suyuqlikka kondensatsiyalanadi, harorat pasayganda u kristallanadi. 3 20 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Suyuqlik va kristalllarda zarrachalar qiyoslab bo‘lmay