Проблемы определения оптимального обьема налогового бремени

Аннотация

Ушбу мақолада иқтисодиётда оптимал солиқ юкини аниқлаш муаммолари илмий-назарий тадқиқ этилган бў- либ, унда миллий иқтисодиётда оптимал солиқ юкини аниқлаш муаммолари, иқтисодиётда солиқ юкини тақсимла- ниши, оптимал солиқ юкини ҳисоблашда эътиборга олиш муҳим бўлган кўрсаткичлар каби масалалар кўриб чиқил- ган. Шунингдек, юридик шахслар зиммасидаги солиқ юкини аниқлаш йўналишлари тадқиқ этилган. В данной статье научно и теоретически исследуются проблемы определения оптимальной налоговой нагрузки в национальной экономике. Рассмотрены показатели, которые важно учитывать при расчете оптимальной налого- вой нагрузки. Также исследованы направления определения налоговой нагрузки на юридические лица. In this article, the problems of determining the optimal tax burden in the economy are scientifically and theoretically researched, in which issues such as the problems of determining the optimal tax burden in the national economy, the distribution of the tax burden in the economy, indicators that are important to consider when calculating the optimal tax burden are considered. Also, directions for determining the tax burden of enterprises were studied Глобаллашув шароитида иқтисодиётда солиқ садида корхоналарда солиқ юки кўрсаткичини соф юкини аниқлаш ва уни оптималлаштириш бора- ва умумий солиқ юкини тарзида эътибор қаратил- сида олиб борилаётган илмий тадқиқотларда со- моқда. Иқтисодиётда солиқ юкини оптималлашти- лиқ турлари ва ставкаларини унификация қилиш ришда мол-мулкининг аниқланган кадастр қий- орқали солиқ юкини оптималлаштириш, самарасиз матидан кам бўлмаган миқдорда солиққа тортиш, солиқ имтиёзларни бекор қилиш, юридик шахслар солиқ тўловчилар томонидан топшириладиган ҳи- зиммасидаги солиқ юки кўрсаткичини аниқлашда соботларга “қўшилган қиймат” кўрсаткичини қў- улар тўлайдиган барча солиқлар ва тўловларни қў- шиш каби йўналишларда илмий тадқиқотлар олиб шилган қийматга нисбати орқали аниқлаш, мик- борилмоқда. родаражада солиқ юкини оптималлаштириш мақ- Ўзбекистонда “.... солиқ юкини камайтириш, Калит сўзлар: солиқлар, солиқ юки, оптимал солиқ юки, қўшилган қиймат, ялпи ички маҳсулот, юри- дик шахс. 44 Biznes-Эксперт № 11-12, 2022 СОЛИª солиққа тортиш тизимини соддалаштириш ва кўрсаткичи мазмун-моҳиятан “давлат бюджети- солиқ маъмуриятчилигини такомиллаштириш”1 га ва давлат бюджетига алоқаси бўлмаган бошқа ҳамда “иқтисодиётда солиқ юкининг даражасини фондларга ўтказилиши шарт бўладиган амалдаги камайтириш, шунингдек, солиқ солишнинг содда- солиқларнинг умумий суммасини ифодалайди”3. лаштирилган ва умумбелгиланган тизими бўйича Бизнингча, юқорида таърифи келтирилган солиқ солиқларни тўлайдиган хўжалик юритувчи субъ- юки кўрсаткичининг битта жиддий камчилиги бор. ектлар ўртасида солиқ юки даражасидаги ному- У ҳам бўлса, мазкур усул солиқ тўловчи субъект- таносибликларни бартараф этиш”2 каби устувор лар томонидан тўланадиган солиқ тўловларининг вазифалар белгилаб олинган. Замонавий шароитда умумий суммаси қийматини солиқ тўловларининг солиққа тортиш тизимини такомиллаштириш ва манбаи билан боғлаб қарамайди, бунинг оқибатида солиқ тўловчилар зиммасидаги солиқ юкини оп- жорий солиқ мажбуриятларининг кўрсатадиган бо- тималлаштириш ҳамда пасайтиришга оид илмий- сими эътибордан четда қолаверади. амалий тадқиқотлар олиб борилаётганига қарамай Солиқ юкининг оптимал ҳажмини аниқлашга соҳада мавжуд бўлган муаммолар ҳали ҳануз ўз ечи- интилиш баробарида солиқ юкининг нисбий кўр- мини тўлиқ топмаяпти. саткичидан ҳам фойдаланиш зарурлигини бошқа Иқтисодиётда солиқ юкининг таъсирини ўр- бир қанча олимлар ҳам қўллаб-қувватлашган. Улар- ганиш доимий равишда долзарб тадқиқот мавзуи нинг эътирофича, солиқ юкининг нисбий кўрсат- ҳисобланади. Олимларнинг диққат-эътиборини кичидан амалда фойдаланиш алоҳида олинган мам- асосан солиқ юкининг иқтисодий фаолиятга таъ- лакат миқёсидаги солиқ тизимида рўй бераётган сири, солиқ юки оғирлигини хўжалик юритувчи ўзгаришларни ҳисобга олишга, турли давлатлар субъектлар ва жисмоний шахслар ўртасида тақсим- солиқ тизимларини, солиқ ислоҳотларининг турли ланиши муаммолари, солиқ юки оғирлигини бошқа хил вариантларини ўзаро таққослаб кўришга қулай- бир субъектларнинг зиммасига ўтказилиши, солиқ лик яратиб беради.4 юкини солиқ тўловчи субъектларнинг молиявий Е.Н. Егорова ва Ю.А. Петровларнинг таъкидла- ҳолатига таъсири каби масалалар нисбатан кўпроқ шича, солиқ юки оғирлигини аниқлаш учун алоҳида қизиқтирган. олинган битта мамлакатдаги солиқ юкининг мутлақ Солиқ юки муаммоси билан олимлар узоқ йил- кўрсаткичини ҳисоблаб чиқиш билан бирга ушбу лардан бери шуғулланиб келишганига қарамай кўрсаткичнинг бошқа хорижий давлатлардаги ана- солиқ юкининг ҳар бир давлат учун энг оптимал логик (ўхшаш бўлган) характеристикаларини ҳам даражасини аниқ баҳолай олиш масаласи ҳамон ўз таққослаб кўриш лозим5. ечимини топмаяпти. Ҳолбуки, амал қилувчи солиқ Солиқ юкининг оптимал даражасини аниқлаш юкининг ҳаддан ташқари ошиб кетиши оқибат на- услубиётини янада аниқлаштиришга ҳисса қўша- тижада тадбиркорлик фаолият