Система образования Ирана: история, этапы развития и особенности

Аннотация

In this article, the author, based on an analysis of a number of sources, tried to reveal the features of the education system of the Iranian state, which has its own history of development in the region, its historical stages and features. The author tried to objectively analyze the reforms and modernization work carried out at different periods in the education system of Iran, mainly using foreign sources. The 1979 revolution plays a very important role in the life of the Iranian state. Therefore, the article compares the education system for two periods: pre-revolutionary and post-revolutionary periods. An attempt was made to identify and show the results obtained using various tables. The education system was divided into preschool, secondary, vocational and postgraduate degrees. The reforms carried out at each stage were briefly, but substantively covered. Conclusions were made by analyzing the results of the reforms. The features of the education system in Iran were identified and the prospects for their use in the context of Uzbekistan were examined. With an emphasis on gender processes in the education system, the strengths and weaknesses of the two-tier school system were identified. Efforts were made to explain the post-revolutionary changes in the country, the Islamization of the education system and its impact on the quality of education. In conclusion, the results obtained as a result of the analysis were systematized and sorted. Suggestions were made about what aspects of the Iranian education system can be implemented in practice and in the education system of Uzbekistan. When writing an article, the author sought to develop and substantiate his conclusions using methods such as comparative analysis and the use of statistical data. Keywords and expressions: Islamic Republic of Iran, education system, revolution, Pahlavi dynasty, Islamization, gender equality, Nodet organization, modernization, Islamic scholars (ulama). Кириш. Бугунги кунда бошқа давлатларнинг таълим тизими, уларнинг тарихи ва ривожланиш босқичларини ўрганиш, ўзига хос хусусиятларини таҳлил қилиш бир неча сабабларга кўра долзарб бўлиб қолмоқда. Масалан, Эрон давлатининг тажрибаларидан Ўзбекистон таълим тизимини ривожлан- тириш, мустаҳкамлаш, кенгайтириш, хато ва камчиликларни олдини олишда фойдаланиш мумкин. Ҳозирги кунда Ўзбекистон Республикаси таълим тизимининг барча босқичлари бўйича ривожлантириш ва янгиланиш даври 215 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2020, № 2 бошланганлигини ҳисобга оладиган бўлсак, бошқа давлатлар тажрибасининг таҳлили янада муҳим ҳисобланади. Эрон Яқин Шарқда кўплаб соҳаларда: тиббиёт, иқтисодиёт, ижтимоий фанлар, аниқ ва табиий фанлар, санъат ва кино соҳасида энг илғор ва тез ривожланаётган мамлакатлардан биридир. Таълим соҳасида қўлланиладиган технологиялар дунёсида доимий ҳаракат ва инновацияларни ҳисобга олган ҳолда, Эрон таълим тизимининг ҳозирги ҳолатини унинг кейинги ривожланиш имкониятларини олдиндан билиш ва таҳлил учун муҳимдир. Эрон минтақавий стандартлар бўйича саводхонлик даражаси юқори, шу давлатга ўхшаш ривожланиш даражасига эга бўлган бошқа мамлакатлар билан таққослаганда эса, жуда саводли жамиятдир. Вояга етганларнинг саводхонлик даражаси 2013 йилда 84,6 фоизни ташкил этган, бу кўрсаткич дунё бўйича 85 фоизга ва қўшни араб давлатларида 78 фоизга тенг. Сўнгги 30 йил ичида деярли барча тадқиқот соҳаларидаги халқаро санкцияларга қарамай, Эрон таълим ва тарбия туфайли ўз тараққиётида катта ютуқларга эришган давлатга мисолдир. Эронда талабалар сони 1979 йилдаги 100 мингдан 2006 йилда 2 миллионга кўтарилди.1 Илмий нашрлар сонининг ўсиш суръати жиҳатидан Эрон илм-фани дунёнинг бошқа мамлакатларига қараганда тезроқ ривожланди, чунки 1996 йилда атиги 736 асар нашр этилган бўлса, 2008 йилда бу кўрсаткич 600000 га етди ва Эронда илм-фаннинг ривожланиш суръати бўйича дунё етакчиларидан бирига айланди.2 Ушбу мақола доирасида муаллиф Эрон таълим тизимининг тарихидан то бугунги кунгача бўлган ривожланиш йўлини таҳлил қилган ҳолда, унинг ўзига хос ижобий ва салбий томонлари ҳамда модернизация жараёни ва унинг натижаларини очиб беришга ҳаракат қилади. Мақолани ёзишда қиёсий таҳлил, системалаштириш ва объективлик каби методлардан фойдаланилди. Муаллиф маълумотларни таҳлил қилишда тарихийлик, хронологик кетма-кетликка амал қилишга ҳаракат қилди. XIX-XX асрлардаги Эрон таълим тизими Эрон тарихан жуда қадимдан ривожланган ҳудуд бўлганлиги барчамизга сир эмас. Бу ҳудудда ўз вақтида мавжуд бўлган улкан империялар таълим соҳаларининг ривожига жуда катта ҳисса қўшган. Натижада бугунги Эроннинг қадимий асосларига таъмал тошлари қўйилган. Бу давлатнинг узоқ тарихига тўхталмаган ҳолда, таҳлилни сўнги икки асрдан бошлашга қарор қилдик. Эронни 1795 йилдан 1925 йилгача бошқарган Хожар сулоласи ушбу минтақада педагогик фикрнинг ривожланишига муҳим ҳисса қўшди. Таъ- лимнинг замонавий модели биринчи марта Форсга XIX асрда Европа ва Aмерика диний институтлари томонидан олиб келинган. XX асрнинг бошлари