Направления сотрудничества с ООН во внешней политике Узбекистана

Аннотация

In the present article examines such areas of Uzbekistan's foreign policy as cooperation with international organizations, on the example of the United Nations in the areas of security, environment and social sphere. The factors and conditions affecting the further development of multilateral cooperation are analyzed. Keywords and expressions: foreign policy, Central Asia, Uzbekistan, UNO, UNDP, cooperation, security, ecology, sustainable development. Ўзбекистон Республикасида кейинги йилларда олиб борилаётган янгила- нишлар, уни халқаро муносабатларда фаол ташқи сиёсат олиб бориши, жаҳон сиёсатининг барча акторлари – мустақил давлатлар ва халқаро таш- килотлар билан янги моделдаги муносабатларни қуришни тақозо этмоқда. Шу ўринда, айтиш жоизки, Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М. Мирзиёев 19 сентябрь 2017 йил Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясининг 72-сессиясида сўзлаган нутқида, “Ўзбекистон ўзаро муло- қот, амалий ҳамкорлик ва яхши қўшничиликни мустаҳкамлашнинг қатъий тарафдоридир” деган концептуал ғояни илгари сурдилар1. Шу мақсадларни кўзлаган ҳолда, Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М. Мирзиёев томонидан 2017 йилнинг февраль ойида илгари сурилган Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича ҳаракатлар стра- тегиясида ташқи сиёсат масалаласи бешинчи устувор йўналиш сифатида белгиланди. Ҳаракатлар стратегиясида айтилишича, “хавфсизлик, миллат- лараро тотувлик ва диний бағрикенгликни таъминлаш, чуқур ўйланган, ўзаро манфаатли ва амалий руҳдаги ташқи сиёсат юритишга йўналтирилган давлатимиз мустақиллиги ва суверенитетини мустаҳкамлаш, Ўзбекистон- нинг ён-атрофида хавфсизлик, барқарорлик ва аҳил қўшничилик муҳитини шакллантириш, мамлакатимизнинг халқаро нуфузини мустаҳкамлаш” 2017 – 2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналишларидан бешинчисидир2. Шу нарса аниқки, Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича ҳаракатлар стратегияси, Ўзбекистоннинг жаҳон ҳамжамиятининг 1 Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев БМТ Бош Ассамблеясининг 72-сессиясида нутқ сўзлади// Халқ сўзи. – Т, 2017. – 20 сент. 2 «Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича ҳаракатлар стратегияси тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси ПрезидентинингПФ-4947-сон 2017 йил 7 февралдаги Фармони // Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами. – Т., 2017. – № 6. – 70-м. 115 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2018, № 1 барча иштирокчилари билан яқин алоқаларини таъминлаб, мамлакатимиз мустақиллигига нисбатан юзага келаётган ижтимоий-иқтисодий таҳдидларга қарши кураш ишида Ўзбекистоннинг қудрати ўсиб боришида концептуал асос бўлиб хизмат қилади. Ўзбекистон ташқи сиёсатининг тадрижий ривожи ташқи сиёсат икки йў- налишда амалга оширилаётганидан далолат бермоқда. Биринчиси, халқаро ҳамжамиятнинг аъзолари бўлмиш мустақил давлат- лар билан ўзаро ҳамкорликни ривожлантириш. Иккинчидан, халқаро ҳуқуматлараро ва ноҳукумат ташкилотлар билан ўзаро манфаатли алоқаларни ўрнатиш ва ривожлантириш. Бу каби ташкилотлар сира- сида фаолияти дунёда тинчлик ва хавфсизликни таъминлашга йўналтирилган кўп қиррали тузилма – Бирлашган Миллатлар Ташкилоти алоҳида ўрин эгал- лайди. Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М. Мирзиёев 19 сентябрь 2017 йил Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясининг 72-сессиясида сўзлаган нутқида, БМТнинг халқаро муносабатлар тизимида тутган ўрнига баҳо бериб, “Бирлашган Миллатлар Ташкилоти бундан кейин ҳам халқаро муносабатларда ҳал қилувчи ўрин тутади” деган ғояни илгари сурдилар1. Ўзбекистон Республикаси 1992 йилнинг 2 мартида халқаро ҳуқуқнинг тенг ҳуқуқли субъекти сифатида БМТга аъзо бўлди. Бу кун навқирон мам- лакат тарихида муҳим саналардан бири ҳисобланади. “Бизнинг авлодлари- миз 1992 йил 2 март баҳор кунини Ўзбекистоннинг Бирлашган Миллатлар Ташкилотига аъзо бўлган, БМТ биноси олдида мустақиллик рамзи сифатида Ўзбекистон давлат байроғи юксакларда ҳилпираган кун сифатида ёддан чиқаришмайди”, дея таъкидланган эди Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгаши Президиуми қарорида. 1993 йилнинг январида Тошкентда БМТнинг ваколатхонаси очилди ва унга раҳбар сифатида покистонлик Холид Башир Малик бўлди. 1994 йилнинг январига келиб, ваколатхона ўз таркибига БМТнинг Ривожланиш Дастури, БМТ Олий комиссарининг Қочоқлар бўйича вакили, БМТнинг болалар жамғар- маси (ЮНИСЕФ), Саноатни ривожлантириш дастури (ЮНИДО), Наркотиклар устидан назорат бўйича (ЮНДКП), Бутунжаҳон Соғлиқни сақлаш ташкилоти (БССТ), БМТ аҳоли жамғармасини қамраб олди. Ўша пайтда БМТнинг Ўзбе- кистондаги вакили Холид Малик таъкидлаган эди: “БМТ Тошкентда тажриба ўтказишга қарор қилди, бир нечта дастурларни бир жойга жамлади2. Ўзбекистоннинг Биринчи Президенти Ислом Каримов 1993 йили Бир- лашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясининг 48-сессиясида бирин- чи бор сўзга чиқиб, жаҳон ҳамжамияти диққат эътиборини афғон муаммоси- га жиддий ёндашиб, тегишли ва аниқ чораларни кўришга қаратди. 1 Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев БМТ Бош Ассамблеясининг 72-сессиясида нутқ сўзлади// Халқ сўзи. – Т, 2017.