Роль аффикса «zú zú» в образовании современных китайских неологизмов

Аннотация

The article is devoted to the study of the method of word formation in modern Chinese using the «族zú» affix. It is known that the lexical stock of a language is constantly replenished due to the internal capabilities of the language and extracted from a foreign language. Of course, Chinese is no exception. Which method is the most effective for a language, depends on a number of features of the language. 80 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2021, № 1 In Chinese, affixing is the second most productive after word addition. Like the vocabulary of a language, its morphemic units are constantly replenished. In addition to the trend observed in world linguistics, the affix method is becoming more and more active in word formation in the Chinese language, therefore the number of affix units in the language is also increasing. One of the affixes that plays an important role in the construction of modern Chinese neologisms is 族 zú, which participates in the construction of a number of new words in the Chinese language. Most of these words refer to a noun and serve to denote a social group that has a specific character. Words formed with the participation of 族 zú are more involved in the formation of words that are applied to a specific group of people in accordance with their social status or role in social life. But, in our opinion, 族 zú is not a full affix unit, but a semi-affix. Therefore, when words are formed with the participation of, zú, it does not completely lose its original meaning, the meaning of a group or community. Like the vocabulary of a language, its morphemic units are constantly replenished. In addition to the trend observed in world linguistics, the method of affixation in the Chinese language is becoming more and more active in word formation, therefore the number of affix units present in the language is also increasing. Keywords and expressions: affixation, “族 zú”, neologism, vocabulary, prefix, affix, semi-affix, word formation. Кириш. Хитой тили лексикаси дунёнинг бошқа тиллари сингари асосан икки омил таъсирида бойиб боради. Биринчи омил деганда тил ички имкониятлари доирасида таъсир қиладиган омил назарда тутилса, иккинчи омил ташқи таъсирни назарда тутади. Маълумки, хитой тилида ички имкониятлари асосида бойиши деганда композиция （合成法） усули етак- чи ҳисобланиб, аффиксация (加词缀 jiacizhui) ундан кейинги иккинчи ўринни эгаллайди. Сўз ясалишида аффиксация масаласи бўйича дунё тилшунослигида, ху- сусан, ўзбек тилшунослигида ҳам кўплаб тадқиқот ишлари амалга оширил- ган. Хусусан, хитой тилида аффиксациянинг роли, сўз ясалиши тизимидаги ўрни ва маҳсулдорлигини аниқлаш масаласида ҳам хитой, хориж ва ўзбек хитойшунослари томонидан изланишлар олиб борилган. Хусусан, Лу Чживэй 1 , Чжан Цзин 2 , ВанЧао Юань 3 каби хитой тилшунослари, В.И.Горелов, А.Л.Семинас, А.А.Хоматова каби рус хитойшунослари мазкур масаланинг асосан, хитой тили лексикологияси доирасида тадқиқ этишган. Ўзбек хитойшуносларидан С.А.Хашимова хитой тилида аффиксация масала- сини монографик планда тадқиқ этган бўлса, С.А. Носирова томонидан мазкур сўз ясалиш усулининг ижтимоий-сиёсий терминологияда тутган ўрни юзасидан тадқиқот ва таҳлиллар амалга оширилган, С.Т.Мустафаева- нинг хитой тилшунослик терминлари тадқиқига бағишланган монография- 1 Lu Zhiwei. “ 汉语的构词法“ Beijing, 1957. – 160 页. 2 Zhang Jin. “Ju, cizu, juzi“. – Haerbing, 1984. – 220 页. 3 王赴朊..动词重叠研究方法. Beijing.2003. – 64 页. 81 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2021, № 1 сида аффиксация хитой тили лингвистик терминлари ясалишида маҳсулдор- лиги юзасидан иккинчи ўринда турадиган усул сифатида эътироф этилган. Айтиш жоизки, аффиксациянинг хитой тили сўз ясалишида роли кун сайин ортиб бормоқда. Шу боисдан мазкур сўз ясалиш усулида кун сайин янги аффиксал бирликлар кашф этилмоқда. Ҳозирги хитой тили неологизм- ларнинг ясалишида муҳим роль ўйнаётган аффикслардан бири 族 zú ҳисобланади. Муҳокама. Маълумки, Хитой тилининг сўз бойлиги, дунёнинг бошқа тиллари сингари, тилнинг ички имкониятлари ва чет тилидан ўзлаштирилган сўзлар билан тўлдирилмоқда. Айниқса сўнгги йилларда ХХР да мунтазам нашр этилаётган неологизм луғатлари ва ўзлашма сўзлар луғатлари бунинг исботи- дир1. Хитой тилининг ўзига хос хусусиятлари бошқа тилдан сўз ўзлаштиришга йўл қўймайди, деган фикр мавжуд. Бунинг асосий сабаблари шундаки: - хитой ёзувининг иероглифлардан ташкил топганлиги; - сўздаги бўғин ва товушлар миқдорининг чекланганлиги ўзлашма сўзларнинг кўпайишига катта тўсқинлик қилади; - тонларнинг мавжудлиги ўзлашмалар товушининг тўлиқ идентификациясини сақлаб қолишга имкон бермайди; - морфологик/семантик аҳамиятга эга бўғин бўлиниши (хитой тилида ҳар бир бўғин алоҳида морфемага тенг бўлиб, ҳар бири алоҳида иероглифда ёзилади ва лексик маъно англатади.2 Аффиксация сўз ясалиши усули сифатида турли хил структур-семантик характерга эга бўлган лексик бирликларни вужудга келтиради. Хитой тилидаги аффикслар, худди бошқа тиллардагидек, мустақил маъноли сўзларнинг асл маъноси қисман ёк