Подходы к изучению единиц родства в японском языке

Аннотация

In Japanese society, 家-iе –“house” is a very important and comprehensive concept. A house is a complete system made up of the homeowner and the family. 家-iе –the word “house” is considered to have different meanings, such as place of residence, family, family group, belonging to a tribe, inheritor, social status. In this study, terms such as主人 (syujin)–husband, 家内(kanai)-wife, 奥さん(okusan)-your wife, 嫁(yome)-bride are related to家-iе –“house”. Comparative studies of kinship terms have been studied by many researchers. In addition, anthropological, dialectical, historical, typological, applied and focus studies have recently been observed. European and American scholars (Embree, Norbeck, Cornell, Beardley, Befu, Fisher) after that Japanese scholars (Suzuki, Fuji, Komori) have researched in-depth scientific works on the pecularity of Japanese kinship references. In the article analyzes the researches about kinship terms related to家-iе –“house” have been observed. Thera are four main scientific points of view about the use of kinship references: 1)the social position taken as a criterion of the house is taken as status names(positional terminology, social status); 2)kinship terminology 3)modified teknonymy; 4) oikonimi ー oykonim iе –“house”. Which viewpoint is more effective? It is one of the controversial topic in the japanese kinship references. The meanings of kinship terms have not been widely analyzed in nowadays’ 61 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2021, № 1 researches. It has been found that specific concepts in personality thought have not sufficiently been studied in the application of kinship terms. Keywords and expressions: name of kinship, reference terms of kinship, point of view, modified teknonym, oikonymy, positional terms, social status terms, internal and external relations. Кириш. Қариндош-уруғчилик кўп тилларда оила билан боғлиқ. Лекин япон тилида “家-ие - Уй “ яшаш жойи билан боғлиқ. Социолог олимлар 家-ие Япониянинг ўзига хос анъанаси бўлиб, маданий маънодаги оила дегани эмаслигини таъкидлашади(Аруга Кидзаемон ). Гуревич Т.(2006)“家-ие - Уй “ концепти маданий доминант эканлигини айтади.1 Уй яшаш учун ёки турли ташкилот ёки муассаса жойлашиши учун мўлжалланган бино; бирор оила ёки хонадон ўрнашган бино ва шу бинога тааллуқли ер; оила, хонадон маъноларини англатувчи кенг маънодаги тушунчадир.2 Япон жамиятида家-ie –“Уй” тушунчаси жуда муҳим ва кенг қамровли бўлиб, жамият ҳаётида катта аҳамиятга эга тушунча ҳисобланади. Уй - уй эгаси ва оиладан ташкил топган яхлит системадир. Япон тилининг изоҳли луғатида 家-ие иероглифининг 5 хил ўқилиши мавжуд. Булар: カ Ка –хитойча ケ-ке истисно тарзида ўқилиши ва японча ўқилишлари いえ-ие,や-я,うち-учи кабилардир. 家-ие иероглифининг изоҳли луғатда қуйидаги маънолари келтирилган: 1.Одам яшаши учун мўлжалланган бино. Яшаш жойи, уй. 2.Инсон ўзи яшаётган бино уйи, ўз уйи. 3.Эр-хотин, ота-она ва фарзандлар, ака-ука каби яқин қондошлик алоқаларига эга кишиларнинг биргаликда ҳаёт кечирувчи кичик коллективи. 4.Оила, уй. Оила аъзоси. 5.Хотин, рафиқа маъносида 6.Авлоддан авлодга ўтиб келаётган оилавий коллектив. Уруғ. Фамилия. Меросхўр, ворис.「家を継ぐ」- Уй вориси 7.a)Оилавий коллективнинг жамиятдаги ижтимоий мавқеи. Оиланинг келиб чиқиши оилавий статус, мартаба. б) Зодагон, аслзода, зоти тоза 8.Фуқаролик Кодексида белгиланган уй системасига кўра, уй хўжайнининг умумий бошқаруви асосида оилани рўйхатга олиш китобчасидаги бир оила таркибига кирувчи қариндошлар гуруҳи; 9.Буддизм роҳиби яшайдиган уй3 Юқоридагилар 家-ие –“Уй” сўзининг ўз маънолари бўлиб, у яшаш жойи, оила, оилавий гуруҳни, бирор уруғга тегишлиликни, меросхўр, ижтимоий мавқе каби турли маънолани англатишини кўриб чиқдик. 1 Gurеvich T.M Lingvokulturologichеskiy analiz kontsеptosfеra chelovek v yaponskoy yazikovoy kartinе mira.Dis. na sois. uch. st. dok. kult.[Linguocultural analysis of the HUMAN conceptual sphere in the Japanese linguistic picture of the world. Dr. cul. sci.diss.] Моskow, 2006. 2 “O‘zbek tilining izohli lug ‘ati” “O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi” [Annotated dictionary of the Uzbek language]Toshkent 2018 3Namiki Takashi(1981) “Kokugo daijiten” [Japanese language dictionary] Syogakukan 62 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2021, № 1 Мақсад ва вазифалар.Ушбу ишда қариндош-уруғчиликка оид лексик бирликларининг тилшуносликда қандай ёндашувлар асосида ўрганилган- лиги кўриб чиқилиб, қариндош-уруғчилик номларини “家-ие - Уй “ билан боғлиқлиги борасида қилинган тадқиқотлардаги муаммоли жиҳатлар ўрга- нилади. Бунинг учун аввал“家-иенинг маънолари таҳлил қилиниб, қарин- дош-уруғчилик номларининг“家-ие – Уйга боғлиқлиги изоҳланади. Сўнг дунё тилшунослигида қариндош-уруғчиликка оид лексик бирликларининг ўрганилишидаги ёндашувлар таҳлил қилиниб, муаммоли жиҳатлар ўрганилади. 家-ие – “Уй”-шу уйда яшовчи инсонлар муносабатларини рамзий ифода- лаш воситасидир (М.Терасава 2003, Фролова 2012) Қуйидаги 1-жадвалда никоҳдан кейинги қариндош-уруғчилик номлари 家 ие -Уйга боғлиқлиги кўрсатилган. 1