Новые художественно-методологические принципы сторителлинга в ОАЭ

Аннотация

The United Arab Emirates are one of those Arabic countries where national literature of modern type – which replaced Arabic medieval adab–came into existence as late as in the 1970s. Nevertheless, among the earliest Emirati short – stories, most of which were based on the principles of moralizing sentimentalism and romanticism, one could find samples of mature realism (in Muhammad al – Murr’s writings) and even of modernism (in Abdullah al – Mirri’s writings). In the 1980s along with the steady development of the realistic trend in Emirati fiction, many writers turned to the aesthetics of modernism by abandoning in their works the idea of objective, reality, as well as clear plots, and concentrating instead on ‘’internal’’ states of the mind, in which the objective reality is odd, subjectively transformed. Moreover, some writers (Miryam Jum’a Faraj, Su’ad al – Arimi, Harib al – Zahiri, Salma Matar Sayf) used a complicated language of narration, full of similes and metaphors typical for Arabic poetry, as well as ornate lexical – syntactical constructions, reproducing thus a specific style, which was named by scholars of Arabic literature ‘’poetic modernism’’. Besides, in some Emirati short – stories of that time, one can find features of magic realism (in Abd al – Hamid Ahmad Abd al – Hamid’s and Salma Matar Sayf’s works), absurdism (in Zabiyya Khamis’s works) and post – modernist parody (in Salma Matar Sayf’s works). The themes of Emirati short – stories embrace Emirati local realities and problems, as well as general human and philosophic subjects (in particular, in Basima Yunis’s and Jum’a al – Fayruz’s writings). Keywords and expressions: the United Arab Emirates, Arabic literature, “poetic modernism”, story, method, magical realism, stream of consciousness, postmodernism, sentimentalism. 5 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2021, № 1 Бирлашган Араб Амирликлари ўрта аср араб адабиёти ўрнига келган за- монавий турдаги ўз адабиёти жуда кеч, яъни ХХ асрнинг 70-йилларида пай- до бўлган Араб мамлакатлари сирасига киради. Форс кўрфази амирликлари давлатчиликка эга бўлиш арафасидагина (1971) ўша пайтда Миср олий таълим муассасаларида таълим олаётган баъзи бир ёш амирликлар Миср нашрларида ҳикоя жанрига типологик жиҳатдан яқин бўлган ўзларининг илк асарларини нашр этдилар. 1970-йиллар бошида Бирлашган Араб Амир- ликларида ўрта ва олий таълимнинг замонавий тизими шакллана бошлади, ўз нашрлари ривожланди, бу эса, ёзувчи ёшлар доирасининг кенгайишига кўмаклашиб, миллий публицистика ва бадиий насрнинг барқарор ривожла- ниши учун асос яратди. 1970-80 йилларда ҳикоялар ёзишни бошлаган амирлик ёзувчилари ижоди ҳақида сўз юритилар экан, амирлик бадиий насрининг тадқиқотчиси бўлган Али Муҳаммад Рашид уларни амирлик ҳикоянависларининг “биринчи авло- ди” деб номлайди1. Мазкур ёзувчиларнинг аксариятининг ҳикоялари “Биз барчамиз денгизни яхши кўрамиз” (Куллюна нухибб ал-бахр, 1986) ва “Соҳил қўшиғи, саҳронинг увиллаши (Нашид ас-сахил, сафир ал-барр,2001) деб номланган жамоа тўпламларига киритилган. Бу тўпламлар БАА Ёзувчи- лар уюшмаси томонидан нашр этилган. Тадқиқотчи Рашид Абу Шуайр фикрича, ҳикоя жанрининг мезонларига тўлиқ жавоб берувчи БААда илк нашр этилган бу асар - ихтисослиги бўйича педагог ва филолог бўлган Шайха Муборак Нахий (1952 йил Шаржада туғилган)нинг “Кетиш” (1970) ҳикояси бўлди2. Ёзувчининг илк тўплами ҳам худди шундай номланди – “Кетиш” (ар-Рахил, 1992). Унга амирлик наш- риётларида чоп этилган ҳикоялари киритилди. Ҳаддан зиёд сентиментал оҳангларга тўла бўлган Шайха Нахий ҳикояла- рининг катта қисмининг асосий мавзуси қизларнинг чуқур қайғуга сабаб бўлган шахсий ҳаётдаги бахтга бўлган орзу-умидлари эди. “Кетиш” ҳикоя- сининг қаҳрамони қўшни йигитга турмушга чиқмоқчи, бу йигит ҳам қизни севади, аммо қизнинг ота-онаси уларнинг никоҳига розилик бермайди ва ёш йигит кетишга қарор қилади. “Иллюзия нурлари” ҳикоясининг қаҳрамони тоға- сининг ўғлини севади, у эса қариндошлари фикрича, унга эр бўлиши лозим, у йигит хорижга ўқишга кетади ва у ерда оила қуради. “Худди шу кун келди” ҳикоясининг қаҳрамони севикли ёрини хориждан келишини кутади, одамлар уни у ерда турмуш қурган дейишларига қарамай, ундан олинган мактуб қизнинг кўнглида мактубни ўқимасдан орзу-умидларининг хурсандчилигига сабаби бўлади. “Ҳеч қаерга олиб бормайдиган йўл” ҳикоясининг қаҳрамони ёшлигида ўгай она зулмидан қийналади, кейин эса ундан тезроқ қутилиш 1 Rashid Ali Mohammad. Al Qissa wa-l-riwaya wa-adab al-atfal fi dawlat al-Imarat al-arabiyya al- muttahida:madkhal tawthiqi Khaimah. Markaz al-dirasat wa al-wathaiq, 2009.22. 2 Abu Shuayr al-Rashid. Madhkal ila al-qissa al –qasira al-imaratiyya: dirasa Sharjah Ittihad kuttab wa-udaba al-imarat, 1998.12. 6 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2021, № 1 истагида бўлган отаси билан ўгай онаси биргаликда у қизни руҳан касалманд қари чолга турмушга беради ва унинг азоблари давом этади. “Симлардаги бармоқлар” ҳикоясидаги эркак анча олдин ўз оиласини ташлаб кетган бўлади ва