Влияние политических, социальных и экономических проблем на политизацию ислама в африканских арабских странах

Аннотация

The article examines the degree of influence of political Islam on the processes of modernization, geopolitics, as well as socio-political development, including the need to create a scientific basis for regulating religious relations in Arab African countries, which have become a source of instability. In this context, political processes in North Africa and the Middle East are studied. The processes of social and political transformations have influenced the political systems of Tunisia, Egypt, Libya and other Gulf countries. The purpose of this article is to demonstrate that the wave of socio-political transformations that began in December 2010 in Tunisia and Algeria, called the “Arab Spring”, was a phenomenon caused by a difficult internal situation, as well as internal and external factors that triggered these events. Also, the result of social and religious unrest was the overthrow of the ruling regimes in Tunisia, Egypt, Libya. They led to changes in the ruling elite in Yemen and to this day the struggle continues between the Syrian government and the opposition. If the demonstrations against the regime in Tunisia, Egypt and Yemen were based on the internal socio-economic crisis, corruption of the ruling elite, the absence of genuine democratic freedoms and ethno-confessional confrontation, then the support of external forces was a key factor in Libya and Syria. These events spanned the entire Arab world, with the exception of Somalia, Mauritania and the Comoros, and led to a change in their political systems, structures, as well as the political future of states. The influence of the “Arab spring” on North Africa and the Middle East is not the same. As a result of the political and economic upheavals of the Arab Spring, countries such as Tunisia, Egypt, Yemen, Bahrain, Libya, Syria were seriously affected by them. And on Morocco, Jordan, Lebanon, Algeria, Kuwait, Saudi Arabia and Oman, they had only a superficial influence. At the same time, changes in the socio-political situation in each of the countries of the region directly affect their neighboring states. Recent events in the Middle East and North Africa have created a more complex and interdependent situation, which has led to changes in the relations of security and stability not only in neighboring regions, but also in the world. Keywords and expressions: The Arab Spring, The Hague Court, The Arab East, revolution, radical youth, corruption, authoritarianism, confession, clans, national- ethnic, religious-ethnic. 144 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2019, № 3 Кириш. ХХI асрнинг дастлабки йилларидан бошлаб, дунёнинг турли ҳудудларида ислом дини қадриятларининг уйғониши, диннинг жамиятдаги ўрни кучайиши билан бирга исломга боғлиқ мутлақо янги хавф-хатарлар шаклланмоқда. Қуръон ва ҳадислардаги кўрсатмалар, исломий дунёқараш ва урф-одатларни бузиб кўрсатиш ҳамда динни терроризм, экстремизм билан асоссиз боғлаш исломофобия ривожига таъсир қилаётган омиллардандир. Бу эса турли минтақаларда сиёсий, диний ва бошқа ижтимоий жараёнларнинг кескинлашувига ҳамда диний конфессиялараро зиддиятларнинг авж олиши минтақавий ва халқаро хавфсизликка таҳдид туғдирмоқда. Бундай хавф- хатарларнинг таҳдиди уларнинг ижтимоий-сиёсий оқибатларини аниқлаш ва таҳлил қилиш, истиқболини, олдини олиш чораларини ишлаб чиқиш зару- ратини янада оширмоқда. Мақсад ва вазифа: Бугунги кунда араб ва мусулмон жамиятларининг нисбатан барқарор ривожланишида, ислом цивилизацияси ва араб давлат- лари жойлашган минтақалардаги сиёсий муносабатларда, хусусан, Африка араб давлатларидаги замонавий модернизация жараёнларида сиёсийлашган ислом таъсир даражасини аниқлаш давр талабидир. Шу нуқтаи назардан, сиёсий ислом ижтимоий-сиёсий ва геосиёсий жараёнларга жалб этилган, беқарорлик ўчоғига айланаётган Африка араб давлатларида рўй бераётган сиёсий воқеликларни чуқур таҳлил этиш, диний муносабатларни тартибга солишнинг илмий асосларини яратиш зарурати пайдо бўлди. Шу нуқтаи назардан Шимолий Африка ва Яқин Шарқдаги сиёсий жараёнларни тадқиқ этиш муҳим аҳамиятга эга ҳисобланади. Маълумки биринчи оммавий норозиликлар тўлқини 2010 йил декабрь ойида Тунис ва Жазоир давлатларида бошланди. Россиялик тадқиқотчи Н.А.Комлева: “Араб баҳори” деб 2011 йил баҳорида Шимолий Африка ва Яқин Шарқ мамлакатларида тез шиддатларда юз берган сиёсий ўзгаришлар йиғиндисига айтиш мумкин”1 деб фикр билдиради. Албатта, “Араб баҳори” воқеалари мураккаб ички вазиятга қаршилик ҳаракати эди, лекин бу ҳодисаларда албатта, ташқи сабаб ва оқибатлар ҳам мавжуд. Бу ижтимоий ва диний ҳаракатлар натижаси бўлиб Тунис, Миср, Ливия- даги амалдаги режимлар қулаши, Ямандаги ҳокимият элитасидаги ўзгариш- лар ва бугунги кунга қадар давом этаётган Суриядаги расмий ҳокимият ва мухолифат ўртасидаги курашни келтириш мумкин. Агар Тунис, Миср ва Яманда амалдаги режимга қарши намойишлар ички омиллар ижтимоий- иқтисодий инқироз, ҳукмрон элитанинг коррупцияга ботиб кетгани, ҳақиқий демократик эркинликларнинг йўқлиги, этноконфесс