Символика цвета в рассказах Розии Туджор

Аннотация

This article analyzes the symbolic expressions reflected in colors in the stories of Razia Tujar, one of the greatest representatives of modern Iranian literature. In modern Iranian literature, the famous writer Raziya Tujar has a great ability to fully understand a woman's heart, reach the depths of a woman's heart, revealing all its secrets. Razia Tudjar writes in a unique style that distinguishes her works from other writers for the richness of philosophical observations, the beauty of language and style, and the presentation of social problems. Most of the characters in her stories are women. The writer is very fond of colors in her stories. She sees the world through different colors and shades. Especially gray, full of hardships, she describes it and ends her work in a depressed state. Our scientific article also emphasizes the role of color symbolism in the richness of the literary imagery of the writer. Keywords and expressions: Razia Tudjar, Iran, short story, color palette, female heart, explosion of female silence, depression, expression of colors. Қадимги даврлардан бери адиблар кайфият, ҳиссиётлар, яширин рамзий маъноларни етказиш учун турли хил ранглардан фойдаланганлар. Адабиётда ранг – бу инсон воқеликни идрок этиш қобилиятининг бадиий ифодаларидан биридир. Ранг – бу ҳаёт. Рангсиз олам бизга ўликдек туюлади. Олов нурни пайдо қилганидек, ёруғлик рангни вужудга келтиради. Ранг эса ўз навбатида инсон ҳиссиётларини ифодаловчи белги ҳамдир. 70 SHA RQ MA SH’ A LI Ислом инқилобдан кейин адабиёт майдонига аёл ёзувчиларнинг янги авлоди кириб келди, аёл ижоди ва аёл образи янгича талқин этила бошлади. ХХ асрнинг 80-йилларидан кейин ижод эта бошлаган аёл ёзувчилар доирасига Маниже Жонқўли, Самира Аслонпур, Заҳро Завориён, Важиҳе Али Акбарий Сомоний, Розия Тужжор каби истеъдодли адибалар ислом инқилобидан олдин ижодий фаолиятларини бошлаган адибаларнинг анъаналарни давом этиб, аёл ижодиётини янада бойитдилар. Замонавий Эрон адибалари ўз асарларида шижоат билан янгича услублар, янгича мазмун ва янги шакллар қўллай бошладилар. Уларнинг ҳикоялари учун кундалик турмушдаги оддий ҳодиса, бирор одамнинг одатий ҳаёти мавзу бўлиб, мақсади – қаҳрамоннинг қалбига чуқурроқ кириш, кўнгил кечинмаларини теранроқ ифода этиш бўлди. Бу ҳолат исломий жамиятдаги аёлнинг мавқеи ҳақида шаклланган тасаввур ва тушунчаларга зид келса ҳам ҳақиқий адабий ҳодиса сифатида рўй берди. Замонавий Эрон адабиётида аёл кўнглини тўла англашда, қалби тубига етиб боришда, унинг барча сир-асрорларини кашф этишда таниқли адиба Розия Тужжорга тенг келадигани топилмайди. Эрон замонавий насрчилигида ўз ўрнига эга бўлган Розия Тужжор ҳикояларида ранглар катта аҳамиятга эга. Бу адибага асар қаҳрамонларининг ҳиссий кечинмаларини етказишга ёрдам беради. Адиба ҳикояларининг ранглар спектрида ўнлаб ранглар мавжудки, уларнинг баъзиларини мазкур мақола доирасида кўриб чиқамиз. Розия Тужжор ҳозирги замон Эрон адабиётининг энг йирик намояндаларидан биридир. Розия Тужжор 1947 йилда Теҳрон шаҳрида дунёга келган. Унинг болалик даври Теҳрон шаҳрининг маҳаллаларидан бирида ўтди. Ўрта мактабни тамомлагач, университетнинг психология факультетида таҳсил олди. 1985 йилдан бошлаб ёзувчилик фаолияти билан шуғуллана бошлади. Асосан, ҳикоя жанрида қалам тебратиб келаётган адибнинг бир неча ҳикоялар тўплами дунё юзини кўрган. “یا هشیش نز” (“Шиша аёл”), “دنب تفه” (“Етти тугун”), “ اهسگرن” (“Наргислар”), “اه هشیر هب رفس” (“Ватанга саёҳат”), “روبص گنس” (“Сабр тоши”), “ هچوک ایقاقا” (“Акация кўчаси”), “ریخب بش مارآ” (“Хайрли тун”), “بش و هلعش” (“Шуъла ва тун”) каби ҳикоялари эса рус, урду, ўзбек ва бошқа хорижий тилларга таржима қилинган. 1 Розия Тужжор ўзига хос бир услубда ёзадики, унинг асарлари фалсафий мушоҳадалар билан бойлиги, тил ва услуб гўзаллиги ҳамда ижтимоий муаммоларнинг ўртага қўйилиши жиҳатидан бошқа ёзувчиларнинг асарларидан ажралиб туради. Розия Тужжор ҳикоялари қаҳрамонларининг аксарияти аёллардир. Масалан дом-дараксиз йўқолган ўғлининг урушдан қайтишини ҳануз кутаётган она, ўз ёрини урушдан қайтишидан умидини узмаган келин, эрининг лоқайдлигидан изтироб чекаётган аёл ва шу кабилар. Бу унинг оилавий, ижтимоий- иқтисодий, ахлоқий муаммолар билан тўқнаш келган аёллар дардларидан огоҳлигини билдиради. Унинг асарлари қаҳрамонлари бўлмиш аёллар ўзида мавжуд шароитлардан қочиш ёки қутулишга уринмайдилар. У қаҳрамонлар мураккаб шароитга ўралиб қолган, тақдир, замона, муҳит улар ҳаётига таъсир қилади ва ҳаётида из қолдиради. Адиба кулранг рангдаги, машаққатларга тўла дунёни кўради, уни тасвирлайди ва асарини тушкун руҳда якунлайди. Бу унинг ижодига хос бўлган яна бир хусусиятлардан биридир. Унинг ижодида Эрон шоир ва ёзувчиларидан Жалол Оле-Аҳмадга хос зийраклик, Аҳмад Шомлуга хос оҳангли, мусиқали наср услуби, Меҳди Ахавонга хос маъюслик ва тушкунлик, Фўруғ Фаррухзодга хос “Эрон аёлининг сукутдаги ҳолатини, аёл сукутининг портлашини”2 ифодалаш каби хусусиятларни кўрамиз. Шунингдек, буларнинг барчасида ранглар ифодаси 1 http://www.sarshar.org/archives/critics/pos