Г.з.тўлаганованинг жиноят процессида ҳуқуқларни чеклаш мезонлари мавзусидаги монографияси бўйича

Аннотация

га оид монографиянинг биринчи боби, 1-параграфида ЖПКнинг 2-моддасининг юридик таҳлилини бериб, уни In the introductory part of the article the author “Жиноят-процессуал қонун ҳужжатларининг вазифала- characterizes concept of taxable base. ри” деб номланишига эътироз билдириб, “Жиноят про- In the basic part of the article questions of taxable цессининг вазифалари” деб номланишининг тарафдо- base under the tax to property are considered. ри сифатида уни асосли равишда: “Ушбу кодексда In the conclusion the author comes to opinion, that назарда тутилган процессуал мажбурлов чоралари it is necessary to develop the national tax laws connected орқали инсон ва фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликла- with the tax to property. рини чеклашга фақат жиноят процесси олдида турган вазифаларни ҳал этиш мақсадида, жиноят процесси принципларига қатъий амал қилган ҳолда йўл қўйилади” деган 3-қисм билан тўлдиришни таклиф эт- ган. Шу билан бирга, Россиялик процессуалист М.А.Тхокушниковнинг жиноят судлов ишларининг ва- зифалари хусусидаги фикрларини келтирар экан, Рос- сияда ҳозирги пайтда вужудга келган ҳуқуқни тикловчи одил судлов назариясининг ва унинг жиноят процесси- даги вазифаларига нисбатан бўлган муносабатни кел- тирганда монографияда янада бойитилган бўлар эди. Гарчанд, муаллиф Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг 1998 йил 11 сентябрдаги “Жиноий ишлар оқибатида етказилган моддий зарарни қоплаш масаласига доир суд амалиёти тўғрисида”ги №21- сонли қарорини келтириб, ЖПКдаги процессуал маж- бурлов чоралари тизимига ҳукмнинг мулкий ундириш- лар тўғрисидаги қисми ижросини таъминлаш билан боғлиқ 35-бобни киритилишини таклиф қилган. Мазкур таклиф монографиянинг биринчи боби, иккинчи параграфида ўз ифодасини топган, яъни уни давлат мажбурлови турлари, процессуал мажбурлов чораларининг ҳуқуқнинг бошқа соҳалари билан узвий 1 В отношении налога на имущество физических лиц законо- боғлиқлигига бағишланган параграфда келтирилган. датель в ст. 274 НК РУз установил, что при отсутствии оценки Шуни айтиш жоизки, муаллиф аксарият ҳолда россия- объекта налогообложения уполномоченным органом по оцен- лик процессуалистларнинг рисола ва илмий тадқиқот ке имущества физических лиц налогооблагаемой базой явля- ишларидан кенг фойдаланиб, уларни Ватанимизнинг ется "условная стоимость имущества, устанавливаемая зако- Жиноят процессуал назариясида давлат тилида акс нодательством". Однако, на самом деле условность предо- эттирилиши бўйича кўп меҳнат қилиб, бу ғояларни пределена с фиксированной и директивно установленной ҳаракатдаги Жиноят-процессуал ва фуқаролик- оценкой, причем уравнительной по регионам страны. 93 2008 №3-4 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА процессуал қонунчилиги билан солиштириб, ўзига хос ва илмий жиҳатдан асосланган таклиф ва тавсияларни ишлаб чиққан. Ушбу таклифлар ичида муаллиф мусодара ин- ститутини таҳлил қилиб, у Ўзбекистон Республикаси ФКда мулк ҳуқуқининг бекор қилиш асослари сифатида кўрсатилган, деб қайд этади. ФКнинг 204-моддасида қонунда кўзда тутилган ҳолларда мол-мулк суднинг қарорига мувофиқ жиноят ёки ўзга ҳуқуқбузарлик қилганлик учун ҳақ тўламасдан олиб қўйилиши мум- кинлигини қайд этган. Муаллифнинг фикрига кўра, бу қоиданинг ўзгармасдан қолиши тўғри эмас, чунки, маз- кур мусодара жиноят содир қилганлик учун санкция эмас, фуқаровий-ҳуқуқий санкция сифатида кўрилиши лозим, негаки Ўзбекистон Республикаси ЖКда бундай санкция назарда тутилмаган. Шунинг учун, муаллиф Ўзбекистон Республикаси ФКнинг 204- моддасини қўйидаги таҳрирда баён этишини таклиф қилган, яъни: “Қонунда кўзда тутилган ҳолларда суднинг қарорига мувофик мол-мулк жиноий йўл билан орттирилганлиги учун ҳақ тўламасдан мулкдордан олиб қўйилиши мум- кин”. Шу билан бирга муаллиф “юридик жавобгарлик- ка билвосита боғлиқ” атамасини ҳам асослантириш зарур, деб ҳисоблайди. Аммо, агарда муаллиф юридик жавобгарлик масалаларини ёритиб, процессуал жа- вобгарлик масалаларини таҳлил қилганида, бундан монография янада сезиларли равишда бойитилган бўлар эди. Гарчанд, муаллиф процессуал санкциялар- ни монографиясида келтиради (мажбурий келтириш ёки ҳар қандай процессуал мажбуриятни ижро этиш). Умуман олганда, монографиянинг ҳар бир саҳифаси ва сатрида муаллиф етарли даражада ўрганилаётган процессуал мажбурлов чораларининг мазмуни, аҳамияти, уларни исботлаш соҳасидаги таъсирини (мажбурий тарзда тинтув, олиб қўйиш, кўздан кечириш), қонун бузилган ҳолларда қонунийликни, процессуал ҳуқуқий ҳаракатларни таъминлаш соҳасига бўлган таъсири (терговчи, проку- рор, суднинг ноқонуний ҳужжатларини тўла ва қисман бекор қилиш, хусусий ажрим чиқариш, суриштирувчи, терговчи, прокурор томонидан қонун бузилган ҳолларда, уларни иш юритишдан четлаштириш, рад қилишларни амалга ошириш ва бошқа соҳаларга нис- батан бўлган таъсирини ёритишга ҳаракат қилган. Ўйлаймизки, тақдим этилган монографиядан муштарийлар ўзлари учун ниҳоятда қизиқарли маълу- мо