Об экстрадиции в международном праве

Аннотация

ТДЮИ аспиранти In the introductory part of the article the author char- acterizes concept of the international contracts. ХАЛҚАРО ҲУҚУҚДА ЭКСТРАДИЦИЯ ҲАҚИДА In the basic part questions of the conclusion of the in- ternational contracts on sale and purchase of the goods Экстрадиция халқаро ҳуқуқнинг замонавий are considered. шароитда мунтазам ўзгариб, ривожланиб бораётган In the conclusion the author comes to opinion, that it институтлари қаторига киради. Унинг ривожланишига is necessary to develop the national legislation in consid- халқаро интеграция жараёнларининг чуқурлашиши, ered sphere on the basis of the international norms. бир давлатдан бошқа давлатга эркин ўтиш имкониятларининг кенгайиши ҳамда трансмиллий жиноятчиликнинг янги шаклларининг пайдо бўлиши таъсир кўрсатмоқда. Бу жараёнлар ўз навбатида бир тарафдан, давлатлараро, халқаро жиноятчиликка қарши кураш бўйича ҳамкорлик қилиш билан боғлиқ, иккинчи тарафдан, экстрадицияни амалга оширишда инсон ҳуқуқларини таъминлаш бўйича мажбуриятларига риоя қилиш билан боғлиқ зиддиятли ҳолатларнинг пайдо бўлишига сабаб бўлмоқда. Экстрадициянинг ривожланиш ва уни қўллаш жараёнида шахс ҳуқуқларининг босқичма-босқич таъминланишига эътибор қаратилган бўлсада, инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва таъминлашнинг институционал механизмини белгилашга қаратилган халқаро стандартларни ўзида мужассам этувчи фундаментал ҳужжатларнинг қабул қилиниши мазкур ҳуқуқий институтнинг тузилишига бевосита таъсир кўрсатганлиги шубхасиздир1. Инсон ҳуқуқларини менсимаслик ва уни поймол этиш, инсоният виждони қийналадиган шафқатсиз ишлар содир этишига олиб келганини, кишилар сўз эркинлиги ва эътиқодига эга бўладиган ҳамда қўрқув ва муҳтожликдан холи шароитда яшайдиган дунёни барпо этиш инсонларнинг эзгу интилишидир, деб эълон қилинганлигини эътиборга олиб, БМТнинг Бош Ассамблеяси 1948 йил 10 декабрь куни Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларациясини қабул қилган.2 Мазкур Декларация барча халқлар ва давлатлар қабул қилиши ва бажаришга интилиши лозим бўлган вазифа сифатида эълон қилинган эди. Ушбу тарихий ҳужжатнинг ишлаб чиқилиши ва эълон қилиниши инсониятнинг тақдирида, давлатларнинг ички ва ташқи сиёсатида, халқаро ташкилотлар, сиёсий партиялар ва ижтимоий ташкилотларнинг фаолиятида муҳим аҳамиятга эга бўлганлигини биламиз. Бундан ташқари, 1950 йилдаги Инсон ҳуқуқлари ва асосий эркинликларини ҳимоя қилиш тўғрисидаги Европа Конвенцияси, 1966 йилдаги Фуқаролик ва сиёсий ҳуқуқлар тўғрисидаги Халқаро Пакт, 1984 йил 10 декабрдаги БМТнинг қийноқ, бошқа шафқатсиз, ғайриинсоний ёки қадр-қимматни камситувчи муносабат ёки жазолашга қарши Конвенция каби халқаро-ҳуқуқий ҳужжатларнинг жиноят ишлари бўйича халқаро ҳамкорликни амалга ошириш ва экстрадиция қилиш жараёнларида инсон ҳуқуқларининг муҳофазаси таъминланишига йўналтирилганлигини алоҳида таъкидлаш керак. Уларнинг қабул қилиниши экстрадиция жараёнининг буткул қайта кўриб чиқилишини тақозо этганлигини тан олиш лозим. Бугунги кунда жаҳон ҳамжамияти ва муайян давлатларнинг жиноятчиликка қарши кураш ёки жиноят 1 Қаранг: Сафаров Н.А. Экстрадиция в международном уголовном праве: проблемы теории и практики. М.: Вольтер Клувер, 2005. 2 Қаранг: Инсон ҳуқуқлари Умумжаҳон Декларацияси. http://www.kadis.ru/texts/index.phtml?id=10273 41 2008 №2 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ишлари юзасидан ҳуқуқий ёрдам бериш, жиноят содир қийинлаштирса ҳам, жиноятчиликка қарши курашда этишда айбланаётган шахсларнинг жиноий қидирувини умумэътироф этилган инсон ҳуқуқларини таъминлаш, ташкиллаштириш ва жавобгарликка тортиш ҳамда мажбурлов чоралари қўлланилаётган шахсга ҳуқуқий уларнинг ҳуқуқларини таъминлаш бўйича икки кафолатларни тақдим қилинишига асосланиши керак5. томонлама ва кўп томонлама ҳамкорликни амалга Юқорида келтирилган халқаро шартномаларнинг оширмоқдалар. Бунга турли халқаро шартномалар ва рўёбга чиқарилиши Ўзбекистон Республикаси ЖПКнинг конвенциялар хизмат қилади. БМТ Котибиятининг 1970 8-моддасига асосан амалга оширилиб, унга кўра, йилги маълумотига кўра, бундай шартномаларнинг агарда жиноят содир қилган шахс яширинган давлат сони 1500 тага етган1 ва кейинчалик тўлдирилиб билан Ўзбекистоннинг икки томонлама шартномаси борилган. Шулар қаторига, АҚШ ва Аргентина (1972 й.), бўлмаса, ёки у давлат халқаро конвенция аъзоси Италия ва Австралия (1973 й.), Испания ва Мексика бўлмаса ва миллий жиноий процессуал қонунчиликда (1978 й.), Германия ва Австралия (1987 й.), АҚШ ва ушбу масала тартибга солинмаган бўлса, жиноят Филиппин (1994 й.), АҚШ ва Польша (1996 й.), Россия содир қилган шахсни ушлаб бериш ёки ушлаб ва Албания (1995 й.). Ўзбекистон билан Литва (1997 берилишини талаб қилиш масаласи муаммоли тус й.), Хитой (1999 й.), Ҳиндистон (2000 й.) ва бошқалар олади. Бундай ҳолатда халқаро миқёсда қидирувда киради. Кўп томонлама шартнома ва келишувларнинг бўлган, республика ҳудудида қўлга олинган ёки тузилишидан асосий мақсад – давла