Содержание полномочий обладателя абсолютных прав

Аннотация

тегишлидир.2 Мутлақ ҳуқуқ тузилишида эгалик қилиш In the introductory part of the article the author ҳуқуқининг ажратилишига истесно ҳуқуқ назарияси characterizes concept of the institute of external manage- вакиллари қаршилик билдирадилар.3 Уларнинг ment. In the basic part of the article questions of formation and history of development of the institute of external 1 Истесно ҳуқуқнинг ананавий концепциясида мутлақ ҳуқуқлар management are considered. тизимидаги марказий ўрин учинчи шахсларнинг муайян хулқ- In the conclusion the author brings the conclusions атворда бўлишини талаб қилиш ҳуқуқига, яъни истесно on the considered theme. ҳуқуқнинг таъқиқловчи функциясига берилган. Мазкур позициянинг намоёндаси бўлган А.А.Пелинко истесно ҳуқуқ тушунчасини барча учинчи шахсларга қаратилган таъқиқлаш ҳуқуқи шаклида талқин қилган (Пиленко А.А. Прова изобраитателя М.: Статут, 2001. – с 557). Истесно ҳуқуқнинг таъқиқлаш вазифасининг аҳамиятини камайтирмаган ҳолда, истесно ҳуқуқда ҳам бошқа мутлақ субъектив ҳуқуқлардаги каби ўз ҳаракатларига нисбатан ҳуқуқдорлик асосий ўринга эга бўлади, деган хулосага келиш мумкин. Қонун чиқарувчи интеллектуал фаолият натижаларига нисбатан субъектнинг мутлақ ҳуқуқини эътироф этгани ҳолда мазкур субъектнинг объектга нисбатан эҳтиёжларини қондиришини таъминлайди. Барча учинчи шахсларга нисбатан таъқиқнинг белгиланганлиги ҳуқуқ эгасининг объектдан монопол фойдаланишини таъминлайди. Бу эса ўз навбатида, ҳуқуқ эгасининг ўз манфаатларини юқори даражада қаноатлантиришга қаратилган ҳаракатларни амалга ошириш имкониятини беради. Мутлақ ҳуқуқни фақатгина учинчи шахсларнинг ҳаракатларини таъқиқловчи ҳуқуқ сифатида тавсифлаш унинг субъектив ҳуқуқ эканлигини инкор этади. Шу билан бирга айрим давлатлар қонунчилигида мутлақ ҳуқуқ соҳибининг таъқиқловчи ваколатларигина белгиланган. Мутлақ ҳуқуқ субъектида позитив ваколатларнинг мавжуд эмаслиги АҚШнинг патент қонунчилиги ва патент ҳуқуқи доктринасида мавжуд (Бабкин С.А. Интеллектуальная собственность в сети “Интернет”. –М.: 2005. С. 182-183). 2 Гальперин Л.Б., Михайлова Л.А. Интеллектуальной собственность: сущность к правовая природа // Советское гусударство и право. -191. -№12. –С. 37-42; Рассудовский В.А. Проблемы правового регулирования инновационной дятель- ности в условиях рыночной экономики // Государство и право. -1994. -№3. –С60-69; Аблёзгова О.В. Коммерческое использование интеллектуальной собственности в Росси и зорубежных странах. М.: Издательско-торговая корорация «Дошков и Ко» 2005. 15 с; и др. 3 Зенин И.А. Рынок и право интеллектуальной собственности // Вопросы изобретательства. -1991. №3. –С.-166-169; Гордов О.А. Интеллектуальная собственност: правовые аспекты коммерчиского исползования. Дис.док. юрид.наук.-СПб., 1999. С. 61-65; Калятин В.О. Интеллектуалная собственность 24 2009 №3-4 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА фикрича, мутлақ ҳуқуқ ўз эгасига фақат объектдан доираси учун маълум бўлади ва ушбу шахслар ғоянинг фойдаланиш ва мутлақ ҳуқуқни тасарруф этиш умумий эгаларига айланадилар6. Мазкур фикрни имкониятини беради. Шу билан бирга, мутлақ ҳуқуқ давом эттирган ҳолда айтиш мумкинки, эгалик қилиш объектидан фойдаланиш мулк ҳуқуқи объекти бўлган элементи номоддий объект бўлган ғоя ва билимга ашёдан фойдаланишдан мутлақо фарқ қилади.1 тадбиқ этилиши мумкин эмас. Бинобарин, эгалик Мутлақ ҳуқуқлар тизимида фақат иккита ҳуқуқ эгалик қилиш ҳуқуқи – мол-мулкни ўз қўлида ёки унга қилиш ва фойдаланиш ҳуқуқининг мавжудлиги ғояси нисбатан ўз ҳуқуқларини амалга ошириш имкониятини кўпчилик томонидан эътироф этилади ва Фуқаролик берувчи жойда сақлаб туриб, мулкдорга ашё устидан кодексининг 1034- моддасида ўз ифодасини топган. хўжалик ҳукмронлигини амалга оширишнинг юридик Мазкур фикрни қўллаб-қувватлаган ҳолда мутлақ ҳуқуқ таъминланган имкониятидир.7 Шу маънода, ғоя ва объектига нисбатан муайян ҳаракатларни содир этиш, билимни қўлда ушлаб туриб бўлмагани каби, уни фойдаланиш ва тасарруф этиш ҳуқуқи орқали амалга бирон жойда сақлаб қолишнинг ҳам имкони бўлмайди. оширилади, деган хулосага келиш мумкин. Зеро, муайян интеллектуал фаолият натижаси Пропритар концепциясининг асосий фақатгина учинчи шахслар идрок этадиган объектив қоидаларидан бири интеллектуал фаолият шаклга келтирилганидан сўнг ҳуқуқ объекти сифатида натижаларига бўлган ҳуқуқлар таркибида эгалик қилиш эътироф этилади ва мухофаза этилади. Бу эса, ўз ҳуқуқини алоҳида эътироф этиш ҳисобланади. навбатида ғоя ва билимнинг учинчи шахсларга маълум Хусусан, мазкур назария вакиллари Л.Б.Гальперин ва бўлишини ва муаллифнинг унга нисбатан эгалик Л.А.Михайловаларнинг фикрича, интеллектуал қилиши мантиқсиз ҳолатга айланишини таъминлайди. фаолият натижаларига эгалик қилиш деганда, Айнан шу жиҳат ҳам интеллектуал фаолият материаллар (қўлёзма, монография, илмий хисобот натижаларига бўлган ҳуқуқнинг ашёга нисбатан ёки лоборотория макети)нинг шахс қўлида бўлиши ҳуқу