Обеспечение экологической безопасности как самостоятельная функция государства

Аннотация

ўртасидаги алоқадорликни иккита мустақил In the introductory part of the article the author муносабатларга ажратсак бўлади: биринчиси – табиат characterizes institute of self-management in a society. бойликларидан фойдаланиш, муҳофаза қилиш ва In the basic part questions of self-management of унинг сифатини қайта тиклаш бўйича алоқалар citizens and their bodies are considered. (экологик муносабатлар); иккинчиси – табиатнинг In the conclusion the author comes opinion, that the ўзидаги фавқулодда ҳодисалар (фалокатлар) ва institute of self-management in the country demands the атроф табиий муҳитга техноген фавқулодда таъсир further development. (ҳалокат)нинг олдини олиш ва бартараф этиш борасидаги муносабатлар (экологик хавфсизлик муносабатлари). Жамият ва атроф табиий муҳит ўртасидаги экологик муносабатлар аллақачон «тан» олинган. Бироқ, экологик хавфсизликни таъминлаш бўйича муносабатлар жамият ва табиат ўртасидаги узаро муносабатларнинг янги шакли деб таърифланмоқда2. Давлатнинг мана шу иккита йўналиш бўйича олиб борадиган фаолиятларини икки хил функцияларни бажариши деб тушиниши керак. Биринчи йўналиш бўйича муносабатларни тартибга солишни экологик функция, иккинчисини эса – экологик хавфсизликни таъминлаш функцияси. Юридик адабиётларда давлатнинг экологик функцияси мавжудлиги тўғрисида деярлик мунозалар йўқ. Таниқли ҳуқуқшунос олим М.Нажимовнинг таъкидлашича, эндиликда давлат экология функциясининг мустақиллигини барча ҳуқуқшунос олимлар тан олганлар. Аммо экология функциясининг амал қилиш доираси ва мазмунини аниқлаш масаласида барча олимларнинг бир хил фикрга келишишга эришилмаган3. Бироқ, давлатнинг экологик хавфсизликни таъминлаш функциясини тан олиш, тавсифлаш ва ўзига хос томонларини кўрсатиб бериш масаласи бўйича олимлар орасида якдиллик йўқ. Айниқса юрист- эколог олимларнинг аксарияти давлатнинг бундай мустақил функцияси борлигини тан олмайди. Хусусан, экологик хавфсизликни таъминлашни алоҳида мустақиллигини тан олмасдан уни атроф та- 1 Исламов З. Общество, государство, право. Ташкент, С.223; Чиркин В.Е. Современное государство. М.: Междунароные отношения, 2001. С.200; Нажимов М. Давлатнинг экологик функцияси. Тошкент: 2006. 8-б; ва бошқалар. 2 Серов Г.П. Экологическая безопасность населения и терри- торий Российской Федерации (Правовые основы, экологиче- ское страхование и экологический аудит): Учебное пособие. М.: Изд. Центр “Анкил”, 1998. С.1З. 3 Нажимов М. Кўрсат. асар. 19-б. 65 2009 №1-2 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА биий муҳитни муҳофаза қилишнинг бир тамойили, деб муҳитни муҳофаза қилиш, оқилона фойдаланиш, қайта ҳисоблайдиган М.М.Бринчук1 «экологик хавфсизлик» тиклаш ва соғломлаштиришдир7. атамасини давлат функциясига нисбатан ишлатишни С.Г.Дзейтовнинг фикрича экологик рад этган-у, мунозарали бўлса ҳам шу масала бўйича хавфсизликни таъминлаш борасидаги фаолият айтилаётган фикрларни олға ташланган қадам, деб бутунлай алохида фаолият бўлиб, уни бир вактнинг ҳисоблаган2. узида давлатнинг хам ташки хам ички функцияси, деб В.В.Королеванинг фикрича эса, экологик хав- ҳисоблаш лозим. фсизликни таъминлаш давлат фаолиятининг мустақил Президентимиз И.Каримов умуммиллий функ- йўналиши ҳисобланмайди, балки экологик функция- циялар тўғрисида гапира туриб, уларни мудофаа, дав- нинг ажралмас қисми сифатида атроф табиий муҳитни лат хавфсизлиги ва фуқаролар хавфсизлиги, ташқи муҳофаза қилиш билан бир қаторда амалга оширила- сиёсатга ажратади8. Ушбу фикрдан келиб чиқиб ди3. айтишимиз мумкинки, давлат хавфсизлиги ва Таниқли ўзбек олимлари А.Саидов ва фуқаролар хавфсизлиги алоҳида алоҳида бўлиб, У.Тожихоновлар ҳозирги замон давлатларининг эколо- фуқаролар хавфсизлиги ўз ичига бошқа гик функцияси борлигини тан олиб, унинг таркибида хавфсизликлар билан бирга экологик хавфсизликни экологик хавфсизликни таъминлаш вазифаларини ҳам қамраб олади. баджариш борлиги тўғрисидаги масалани очиқ Айтиш керакки, Ўзбекистонда экологик хавфнинг қолдирадилар4. олдини олиш ва унинг оқибатларини бартараф қилиш Тадқиқотлар натижасида ҳозирда Ўзбекистон давлатнинг асосий фаолият йўналишларидан бири мисолида давлатнинг экологик хавфсизликни таъмин- ҳисобланади. Экологик хавфсизликни таъминлашнинг лаш функцияси мавжудлиги тўғрисида хулоса қилинди. тегишли ҳуқуқий асослари яратилган. Шу мақсадларда Ушбу хулосанинг асослари нимадан иборат? огоҳлантириш ва прогнозлаштириш, назорот қилиш, Таъкидлаш лозимки, экологик хавфсизликни ҳалокатларни бартараф қилиш ва бошқа вазифаларни таъминлашни давлатнинг мустақил функцияси деб амалга оширадиган давлат органлари (масалан, ҳисоблаш учун илмий асос бўлиши мумкин бўлган фавқулодда вазиятлар вазирлиги, гидрометеорология фикрлар давлат ва ҳуқуқ назарияси фани вакиллари хизмати, сув иншоотларининг хавфсизлигини, ёнғин томонидан изҳор этилган. хавфсизлигини назорот қилиш хизмати ва ҳ.к.) Хусусан, В.Е.Чиркин давлатнинг экологик функ- тузилган. цияси мавжудл