ФИЗИКО-ХИМИЧЕСКИЕ АНАЛИЗЫ ВЫДЕЛЕНИЯ МИНЕРАЛА МОНТМОРИЛЛОНИТА ИЗ СОСТАВА БЕНТОНИТА МЕСТНОГО ВАУШСКОГО РУДНИКА

Аннотация

This article presents SEM analysis of bentonite mineral from the Vaush mine in Navbahor district and analysis of the appearance of montmorillonite substance in its content. For the experiment, 50 g of bentonite mineral was taken, 5 l of distilled water and 50 g of ethylene glycol were added to it, and the mixture was stirred for 2 hours. The results obtained showed that the amount of substances such as Al, Ca, Na, K, Mg, Fe, Fe, Ti, P, Cu, Zn found in the bentonite mineral increased slightly, which indicates that more montmorillonite was formed. Keywords: Vaush mine, bentonite, montmorillonite, hydromica, SEM analysis, cation, crystal lattice, ethylene glycol and chemical analysis. Language: Uzbek Citation: Umirov, F., & Buranova , S. (2025). PHYSICAL-CHEMICAL ANALYSES ON THE SEPARATION OF MONTMORILLONITE MINERAL FROM THE COMPOSITION OF BENTONITE FROM THE LOCAL VAUSH MINE. Universal International Scientific Journal, 2(7), 9–13. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/3518 Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under the Creative Commons Attribution International License (CC BY 4.0). http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ So’ngi yillarda tabiiy bentonit gillari Mineral tarkibi asosan montmorillonitdan butun dunyoda keng qo’llanib kelinmoqda. ((Ca.Na)(Mg,Al,Fe)2[(Si,Al)4O10(OH)2nH2 Shuning uchun bentonit bo’yicha ilmiy O) iborat bo’lib, qo’shimcha sifatida uning tadqiqot ishlarini ko’proq olib borish, uning tarkibida gidroslyuda, kvars, va temir tarkibini o’rganish dolzarb masalalardan uchraydi. Bentonit gilini ko`plab olimlar biridir. Navbahor tumanidagi Vaush konining tomonidan kimyoviy va minerallogik tarkibi bentonit gilining asosiy tarkibi montmorillonit o’rganilgan bo`lib[2-3], ularning ilmiy bo’lib uning ishlatilish sohasi bentonitga ishlarida Bentonit gilini tarkibida ko’plab nisbatan ko’proq va samaraliroq ekanligi mikro va makro elementlarni o’z ichiga ma’lum. Shuning uchun ushbu montmorillonit olishini aniqlashgan[4-6], mineralining tuzilishini va xossalarini Navbahor tumanidagi Bentonit o’rganish dolzarb masalalardan biridir. gilini och kulrang kukun holatda bo’lib, hidsiz, Ushbu bentonit gil koni Navoiy suvda va organik erituvchilarda deyarli viloyati Navbahor tumani Janubiy Nurota erimaydi, pH qiymati esa 7,1-8,7 ga teng. tizmasining G’arbiy yonbag’rida Qalqonota Suspenziyaning kuchsiz ishqoriyligi gil qishlog’idan 12 km shimolda joylashganligi tarkibida tuproq va gidroksid metallarning sababli Navbahor gil koni deb nomlanadi. mavjudligi bilan izohlanadi. Rangi keng Navbahor gil koni 1998-yilda A.U. Mirzayev diapazonda o'zgarib turadi: oq, kulrang tusli va X. Chinniqulov tomonidan ochilgan [1]. 10 Universal International Scientific Journal 2025, 2(7) oq, mavimsi, och pushti, qizil, sariq, yashil- raqamli kamera bilan amalga oshirildi. Ushbu sariq, yashil, qora. [7-10]. usul yordamida tashqi ko’rinishi, shakli, Dastlab Bentonit gilining turli o’lchami, modda fizik xossalarining har xil namunalarining mikroskopik tadqiqotlari yo’nalishi va kesimlarda har xil bo’lish CELESTRON-LBS optic mikroskop darajasini aniqlandi. Olingan natijalar 1-jadval yordamida uzatiladigan va qutblangan nurda keltirilgan. 1800C gacha kattalashtirish bilan o’rnatilgan 1-jadval Bentonit gili turli markalarining mikroskopik ko’rinish. Bentonit minerallari Mikroskopik ko’rinishi. 1. PBG (karbonatli) xom-ashyo 2. PBMB( ishqoriy) 3. PPD( ishqoriy- yer) Montmorillonit miqdorini aniqlash uchun termik analiz qilinadi. Buning natijasida DSK quyidagi tajriba bajarildi. Bentonit usulida uchta endotermik cho’qqi hosil bo’lish mineralidan tajriba uchun 50 g o’lchab olinib, aniqlandi, birinchi kuchli endotermik cho’qqi uning ustiga 5 l distillangan suv va 50 g 100-170°C ga to’g’ri keladi, u etilenglikolda qoshilди, 2 soat davomida adsorbsiyalangan va qatlamlararo joylashgan aralashtirilgan holatda o`rganilgan. suv malekulalari va Na+ kationlari bilan Montmorillonit yaxshi ajralishi uchun maxsus ta‘sirlashgan suv molekulalarining uslublardan biri etilenglikol qo’shish orqali intensivligini va termik effektlarni beradi. amalga oshirishdir. Namunalarning Ikkinchi endotermik cho’qqi 520-570°C da termogravimetrik tahlili va SEM tahlillari bo’lib, u moddalarning struktura tarkibidagi o’rganildi. Natijalar 1-2 rasmlarda keltirilgan. gidroksid guruhlarini chiqib ketishi, qisman Ajratib olingan montmorillonit moddaning amorfizatsiya bo’lishiga olib namunalarini termogravimetrik tahlil qilindi. keladi. Uchinchi endotermik cho’qqi 800°C ga Unda natriyli montmorillonit gil minerallari to’g’ri keladi, bunda montmorillonitning 5°C/min tezlikda 20°C dan 1000°C gacha 11 Universal International Scientific Journal 2025, 2(7) strukturasi butkul buziladi va shpinel hosil minerallari yuqori assimilyasiya qilish qiladi. qobiliyati o`rganish uchun SEM-taxlili Keyingi tadqiqotimizda o`rganildi. montmorillonit guruhi saqlangan bentonit 1-rasm. Bentonit va montmorillonit m