Промышленная кооперация как способ торговли интеллектуальной собственностью

Аннотация

Today it is quintessential to preserve the objects of intellectual property and to commercialise those objects. For those purposes, Uzbekistan aiming to undertake vast complex procedures particularly re-regulate intellectual property legislation and assuring its protection and commercialization. Despite of those efforts financing intellectual property objects by private companies remains relatively low. In these regard, author analyzed a new form of cooperation — strategic alliance or industrial cooperation in order to overcome those issues. It is showed that how creating strategic alliance has been operating today in Uzbekistan with several examples. On the basis of national and international practice and theoretical contributions of scholars makes some grounded conclusions. Moreover, author provides several amendments 76 and supplements current civil-legislation in order improve operational mechanisms of the new project. Key words: Cooperation, industrial cooperation, strategic alliance, cluster and R&D Кооперациялар ривожланган давлатларда иқтисодиётни ривожлантирувчи омилга айланганига анча йиллар бўлди. Мазкур турдаги юридик шахслар иқтисодиёт тармоқларининг турли соҳаларида фаолият юритиб келмоқда. А.Сафарованинг таъкидлашича, кооперация бу – қонуний умумижтимоий ёки иқтисодий мақсадга эришиш учун ихтиёрий равишда бирлашган, талаб қилинадиган капиталга тенг улушларни қўшган ва таваккалчилик ва фойдаларнинг адолатли улушини қабул қилган, умумий қабул қилинган кооперация тамойилларига мувофиқ иш олиб борувчи шахсларнинг белгиланган тартибда рўйхатдан ўтган бирлашмаси бўлиб, бугунги кунда дунё давлатларида кооперацияларга ижтимоий-иқтисодий ривожланиш омили сифатида қаралади1. 1991 йил 14 июнда қабул қилинган Ўзбекистон Республикасининг «Кооперация тўғрисида»ги 295-XII-сон Қонуни 1-моддасида эса «Ўзбекистон Республикасида кооперация жисмоний ва юридик шахсларнинг иқтисодий ҳамда ижтимоий фаолиятнинг турли соҳаларида умумий мақсадларга эришиш учун ташкилий жиҳатдан расмийлаштирилган, мулкнинг ширкат (жамоа) шаклига асосланган ихтиёрий бирлашмаларидан (кооперативларидан) иборат»2 эканлиги кўрсатиб ўтилган. Қонун қабул қилинганига 30 йилдан ортиқ вақт ўтган бўлиб, унинг ўша давр заруратидан келиб чиққан ҳолда, асосан, қишлоқ хўжалиги, коммунал хўжалик ва ҳунармандчилик каби соҳалар учун мўлжаллаб қабул қилинганлиги сабабли ўзида бугунги кун бозор муносабатлари талабларини акс эттирмайди. Сўнгги йилларда олиб борилган ислоҳотлар, бозор муносабатларининг иқтисодиётда янада чуқурроқ ифода топиши натижасида кооперацияларнинг иқтисодиётдаги улуши кенгайди ва аҳамияти ортди. Мазкур турдаги иқтисодиёт субъектларининг асосий қисми қишлоқ хўжалигида фаолият юритаётганига гувоҳ бўлишимиз мумкин. Кластерлар ҳам корхона ва бошқа тадбиркорлик субъектларининг кооперациялашувининг яққол мисоли ҳисобланади. Ҳозирги кунда дунёнинг кўплаб мамлакатлари турли тармоқларида кластерлар фаолияти йўлга қўйилган. Масалан, Россия Федерациясида тегишли 1 А.Сафарова. Кооперация соҳасида қонунчиликни такомиллаштириш зарурати. Huquq va burch, 9/2021, 26-бет. 2 1991 йил 14 июнда қабул қилинган Ўзбекистон Республикасининг «Кооперация тўғрисида»ги 295-XII-сон Қонуни. Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 21.04.2021 й., 03/21/683/0375-сон 77 давлат тузилмалари 2011 йилда ҳукумат топшириғига кўра жамоавий уйғунлашув асосида ҳудудий инновацион кластерларни ривожлантириш дастурига киритиш учун лойиҳаларнинг икки босқичли танловини ўтказган. Давлат ва хўжалик органлари, етакчи фан ва олий таълим муассасалари ҳамда бизнес жамоатчилигининг 100 дан ортиқ мутахассисларини жамлаган махсус ишчи гуруҳ лойиҳаларни саралашга жалб этилган. Натижада давлат томонидан қўллаб-қувватланган, жаҳонда рақобатбардош, ўзида илмий-тадқиқот ва таълим салоҳиятини мужассамлаштирган, ишлаб чиқариш самарадорлиги юқорилиги билан ажралиб турадиган, мулкчилик туридан қатъий назар соҳадош кичик корхоналарнинг кооперациялашувини таъминлаган (биринчи босқичда 37 та, иккинчи босқичда 25 та) ҳудудий кластер лойиҳаларини жорий этилишига эришиб, ҳудудларнинг тезкор юксалишига замин яратган1. Экспертлар ҳисоб-китобларига кўра, бугунги кунда дунёдаги илғор давлатлар иқтисодиётининг қарийб 50 фоизи кластер усулига ўтган. Масалан, Европа Иттифоқида 2 мингдан зиёд кластерлар мавжуд бўлиб, уларда ишчи кучининг 38 фоизи қамраб олинган. Дания, Финляндия, Норвегия, Швеция саноатида тўлиқ кластер усули татбиқ қилинган. АҚШда эса мамлакатдаги мавжуд корхоналарнинг ярмидан зиёди шу тизимда ишлаб, улар томонидан тайёрланаётган товарлар ялпи ички маҳсулотнинг 60 фоизини ташкил қилади. Буни қарангки, уларнинг энг машҳури сизу бизга таниш бўлган “Силикон водийси”дир. 87 мингта компания, 40 та тадқиқот маркази ва ўнлаб университетлар фаолият юритадиган мазкур инновацион кластер инфратузилмасига 180 та венчур фирмаси, 47 та инвестиция ва 700 та тижорат банки хизмат кўрсатиб келади2. Мазкур ҳолат бутун жаҳон учун инновациялар ватанига айланган Силикон водийсида ҳам интеллектуал мулк объектларини яр