Вотум недоверия как предмет отношений между президентом, парламентом и правительством

Аннотация

мазкур мақолада Ўзбекистон Жумладан, Қозоғистонда давлат бюджетининг ижроси Республикасида ишончсизлик вотуми институтининг юзасидан ҳукумат ҳисоботининг парламент томонидан моҳияти, ҳуқуқий табиати, ўзига хос хусусиятлари ва қабул қилинмаслиги унга нисбатан ишончсизлик амалга оширилиш механизмлари хорижий вотуми билдирилганлигини англатади [9], мамлакатлар қонунчилиги ва амалиётини қиёсий- Португалияда эса ҳукумат дастурининг бажарилиши ҳуқуқий таҳлил қилиш асосида ўрганилган ва уни ёки миллий манфаатларни акс эттирувчи муҳим янада такомиллаштириш бўйича таклиф ва тавсиялар масалалар юзасидан амалга оширилиши мумкин [10]. ишлаб чиқилган. Ишончсизлик вотумининг аниқ сабаблари Конституция Калит сўзлар: конституция, қонун, ишончсизлик ва қонунчиликда мустаҳкамланиши, ҳукумат вотуми, президент, парламент, ҳукумат, бош вазир, фаолиятининг барқарорлигини ва у томонидан амалга депутат, ҳокимиятлар бўлиниши, истеъфо, оширилаётган давлат сиёсатининг давомийлигини жавобгарлик. таъминлашнинг муҳим воситаларидан бири ҳисобланади. Аннотация: в данной статье изучена сущность, Иккинчидан, ишончсизлик вотумининг правовая природа, особенности и механизмы ташаббускори Қонунчилик палатаси депутатларининг реализации института вотума недоверия в Республике камида 1/3 қисми (Олий Мажлис умумий таркибининг Узбекистан на основании сравнительно-правового 1/5 қисми) бўлиши мумкин. Ушбу кўрсаткич турли анализа законодательства и практики зарубежных мамлакатларда турлича белгиланган. Жумладан, стран, с разработанными предложениями и Венгрия, Қозоғистон, Албания ва Эстонияда вакиллик рекомендациями по её совершенствованию. органи аъзоларининг 1/5 қисми, Франция, Италия ва Ключевые слова: конституция, закон; вотум недо- Словенияда 1/10 қисми, Молдова ва Руминияда верия, президент, правительство, премьер-министр, (парламентнинг ҳар икки палатаси аъзоларнинг) 1\4 депутат, разделение властей, отставка, қисми, Македонияда 20 нафар, Польшада 46 нафар, ответственность. Чехияда 50 нафар депутат, Украинада эса депутатларнинг 1/3 қисми ёки Президент таклифига Annotation: in the given article is researched the es- биноан ишончсизлик вотуми билдирилиши мумкин. sence, legal nature, features and mechanisms of realiza- Ишончсизлик вотуми ташаббускорлари ва уларнинг tion of the institute of the vote of no confidence in the Re- сонини белгиланиши, ушбу институтнинг тез-тез public of Uzbekistan on the basis of the comparative legal қўлланилишини олдини олади, негаки бу жараённи analysis of the legislation and practice of foreign countries бошлашдан аввал унинг муҳокама қилиниши ва халқ with the developed proposals and recommendations for its вакилларининг бир қисми томонидан қўллаб - improvement. қувватланиши лозимлиги нуқтаи назаридан ушбу Key words: constitution, law, vote of no confidence, норма киритилган. president, parliament, government, prime minister, separa- Учинчидан, Бош вазирга нисбатан ишончсизлик tion of powers, resignation; amenability. вотуми билдириш масаласи юзасидан Ўзбекистон Республикаси Президенти номига расман таклиф Бугунги кунда ишончсизлик вотуми жаҳон киритилади. Жаҳон амалиётида бу ўзига хос тартиб тажрибасида кенг қўлланилаётган конституциявий- ҳисобланиб, мамлакатимиз раҳбарининг давлат ҳуқуқий институтлардан бири бўлиб, деярли барча ҳокимияти органларининг келишилган ҳолда фаолият парламентар ва яримпрезидентлик юритишини ҳамда ҳамкорлигини таъминлаш республикаларининг ҳуқуқий тизимларида мустаҳкам вазифасидан келиб чиққан холда, ўзаро тийиб туриш ўрин олган. Жаҳон давлатчилигида парламентаризм ва манфаатлар мувозанати тизимининг ривожланишининг амалий ифодаси, ҳукуматнинг барқарорлигини таъминлашга қаратилган. парламент олдидаги жавобгарлигининг ёрқин мисоли Тўртинчидан, ишончсизлик вотуми Бош вазирга сифатида ушбу институт ҳокимиятлар бўлиниши билдирилади. Аксарият мамлакатларда (Австрия, тизимида ўзаро тийиб туриш ва манфаатлар Франция, Арманистон, Белоруссия, Греция, Италия, мувозанатининг муҳим элементи ҳисобланади. Қозоғистон, Қирғизистон, Македония, Молдова, Ўзбекистон Республикаси ҳуқуқий тизимида Польша, Португалия, Россия, Грузия, Руминия, Ишончсизлик вотуми институти 2011 йилда Словения, Украина, Чехия) ишончсизлик вотуми Конституция ва қонунчиликда ўз аксини топди [3]. Унга ҳукуматга нисбатан, бир қатор мамлакатларда мувофиқ, “Ўзбекистон Республикаси Бош вазири ва (Германия, Албания, Венгрия) ҳукумат раҳбарига Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг нисбатан, айрим мамлакатларда (Хорватия, Эстония) Қонунчилик палатаси ўртасида зиддиятлар доимий тус эса ҳам ҳукумат, ҳам унинг раҳбарига нисбатан олган ҳолда Қонунчилик палатаси депутатлари умумий билдирилиши мумкин. Ушбу қоида давлат ҳокимияти сонининг камида учдан бир қисми томонидан тизимида ҳукумат раҳбари ўрнининг юқори Ўзбекистон Республикаси Президенти номига расман эканлигидан далолат бериб, ҳукуматнинг парламент киритилган таклиф бўйича Ўзбекистон Республикаси олдидаги коллегиал жавобгарлигининг амалий Олий Мажлиси палаталарининг қўшма мажлиси ифодаси ҳ