Правовая природа договора энергоснабжения

Аннотация

мақола энергия таъминоти шартномаси ўз ҳуқуқий табиатига кўра тартибга солиш шартномасининг ҳуқуқий табиатини тавсифлашнинг предметининг ўзига хослиги туфайли махсус мажбурий илмий-ҳуқуқий таҳлилига бағишланган хусусиятларга эга бўлган олди-сотди шартномасининг Калит сўзлар: шартнома, фуқаролик ҳуқуқий алоҳида тури ҳисобланади [4, 12-бет.]. Ўтган асрнинг муносабат объектлари, энергия, энергия ресурслари, 20-йилларида М.М.Агарковнинг тасдиқлашича, “мазкур энергия таъминоти, олди-сотди шартномаси, энергия шартномани олди-сотди шартномаси сифатида талқин таъминоти шартномаси этиб бўлмайди, чунки электр энергияси ҳуқуқ ҳам, ашё ҳам эмас.” Олим мазкур шартномани пудрат Аннотация: статья посвящена научно-правовому шартномаси деб ҳисоблашни таклиф қилган [5, 13-14- анализу определения правовой природы договора бет.]. О.С.Иоффенинг таъкидлашича, энергия ва газ энергоснабжения таъминотини маҳсулот етказиб беришдан ажратиб Ключевые слова: договор, объекты гражданских ҳам, айнан бир хил деб ҳам қараш мумкин эмас. правоотношений, энергия, энергоресурсы, энерго- Уларни мустақил, бироқ шу билан бирга маҳсулот снабжение, договор купли-продажи, договор энерго- етказиб бериш шартномасига яқин турдаги снабжения шартномалар деб ҳисоблаш мумкин [6, 298-бет.]. Е.А.Суханов: “энергетик ва бошқа ресурсларни Annotation: The article is devoted to the scientific таъминлашга оид муносабатлар мустақил ижтимоий analysis of the definition of the legal nature of the energy муносабатлар сифатида тартибга солинади, маҳсулот supply agreement етказиб бериш ва олди-сотди тўғрисидаги ҳуқуқий Key words: contract, objects of civil legal relationship, нормалар, суд қарорларида такрор-такрор energy, energy resources, power supply, purchase and таъкидланганидек, уларга татбиқ этилмайди”, деб sale agreement, energy supply agreement. таъкидлаган [7, 35- бет.]. С.А.Свирковнинг фикрича, газ, иссиқлик ва электр таъминоти тўғрисидаги махсус Ҳозирги вақтда республикамизда энергия қонунчиликнинг ривожланишида ифодаланган турли таъминоти тармоқларига уланишда янгича энергия ресурсларининг ҳуқуқий режимларини тамойиллар тобора кенгайиб бораяпти ва ихтисослаштиришнинг юқори тенденциясини ҳисобга иқтисодиётни янада ривожлантириш учун ҳали олиб айтиш мумкинки, электр таъминоти энергетика соҳасида ишга солинмаган кўплаб шартномасини алоҳида гуруҳга ажратиш мақсадга имкониятлар мавжуд. Маълумки, республикамизда мувофиқ эмас ва бу ўзини оқламайди [8, 46-бет.]. В.В. электр энергиясини ҳосил қилиш, узатиш ва сотиш Витрянский, энергияни (нефть, газ, электр ва бошқа) бўйича бошқарув ҳамда хўжалик алоқалари тизимига "...туташтирилган тармоқ орқали таъминлаш - бу бозор принциплари ва механизмларини жорий этиш мажбуриятни бажаришнинг (усулларидан бири) техник электр энергетикаси соҳасидаги давлат сиёсатининг ўзига хослиги, деб ҳисоблайди [9, 135- бет.]. асосий йўналишларидан бири сифатида белгиланган В.Г.Нестолийнинг фикрича, энергия таъминоти [1]. Шу маънода энергетика соҳасидаги ижтимоий шартномаси ҳеч қачон олди-сотди ҳисобланмаган, муносабатларни шартномавий-ҳуқуқий тартибга бугунги кунда олди-сотди шартномаси деб солишни такомиллаштириш бугунги кунда долзарб номланаётган электрэнергияси шартномаси хизмат аҳамият касб этади. Энергия таъминоти шартномаси кўрсатиш шартномасидир [10, 53- бет.]. Бундай жамиятда маиший эҳтиёж билан ҳам, тадбиркорлик қарашни Л.А.Куликова ҳам қўллаб-қувватлаган [11, 80- фаолияти билан ҳам боғлиқ муносабатларни қамраб бет.]. Аксарият ҳуқуқшунослар энергия таъминоти олувчи кенг қўлланиладиган шартномалардан шартномасининг битим сифатидаги ўзига хослиги биридир. ҳуқуқий белгисига кўра консенсуал, казуал (икки Энергия таъминоти шартномасига мувофиқ томонлама) ва ҳақ эвазига тузиладиган олди-сотди энергия билан таъминловчи ташкилот 1) шартномасининг бир тури эканлигида деб ҳисоблайди туташтирилган тармоқ орқали абонентга [12]. Академик Х.Р.Раҳмонқуловнинг фикрича, бозор (истеъмолчига) энергия бериб туриш мажбуриятини иқтисодиёти шароитида энергия товар хусусиятини олади, абонент эса 1) қабул қилинган энергия ҳақини эгаллади, энергия таъминоти шартномасини маҳсулот тўлаш; 2) шартномада назарда тутилган энергия етказиб бериш шартномаси сифатида талқин қилиш истеъмол қилиш тартибига риоя этиш; 3) мумкин эмас, бинобарин, фанда ҳам, қонунчиликда тасарруфидаги энергетика шохобчаларидан ҳам иккала турдаги шартнома ҳам олди-сотди фойдаланиш хавфсизлигини ҳамда ўзи шартномасининг тури сифатида қаралади. Бироқ, фойдаланадиган энергия истеъмол қилувчи асбоб ва энергияни реализация қилиш усулига боғлиқ равишда ускуналарнинг созлигини таъминлаш мажбуриятини олади [2]. Туташтирилган тармоқ деганда энергиядан алоҳида ҳолларда бундай реализацияга маҳсулот етказиб бериш шартномаси сифатида қараш мумкин. хавфсиз фойдаланишни таъминлашга қаратилган Бу электр қуввати, электр энергияси билан таъминлаш энергия узатишни амалга ошириш учун мўлжалланган улгуржи савдо тартибида амалга оширилганда техник қурилмалар тизими тушунилади [3, 233-бет.]. қўлланилади. Энергия таъм