Законодательный опыт и сравнительный анализ зарубежных стран по обращению с радиоактивными отходами

Аннотация

мақолада радиоактив чиқиндилар радиациявий хавфсизлик ҳолатидан келиб чиқиб билан боғлиқ муносабатларни тартибга солиш белгиланади. Бинобарин, собиқ Иттифоқ қонунчилигидаги соҳасидаги дунё мамлакатлари қонунчилиги кўпгина қоидалар МДҲ мамлакатлари қонунчилигига қабул тажрибаси ўрганилади. Мақола ядро материаллари ва қилинган. Уларнинг ишлаш механизмлари ҳам кўчириб ядро ускуналарига нисбатан мулк ҳуқуқини тартибга ўтказилган. МДҲга аъзо давлатлар миллий солиш масалаларига ҳам бағишланган. қонунчиликларини ўзаро мувофиқлаштириш тўғрисида Калит сўзлар: қонунчилик, дунё мамлакатлари, битим тузилган. Давлатларнинг табиий бойликлар ва ҳуқуқий тартибга солиш, ҳуқуқий муносабат, мулкчилик муносабатлари, уларни радиациявий радиоактив чиқиндилар, ядро материаллари, ядро ифлосланишдан ҳамда радиоактив чиқиндиларнин г ускуналари. салбий таъсиридан ҳимоя қилишга бўлган ёндошувлар ҳам бир-бирига мос келади. Аннотация: в статье изучается опыт Польша, Венгрия, Словакия, Чехия ва бошқа собиқ законодательства зарубежных государств в сфере социалистик давлатлардаги экология ҳуқуқи МДҲга правового регулирования отношений, связанных с аъзо мамлакатлардаги экология ҳуқуқидан анча радиоактивными отходами. Статья посвящена ривожланган, зеро, у социалистик тараққиёт босқичида вопросам правового регулирования имущественное ҳам худди шундай эди[2, 299-бет]. Болгария, Венгрия ва право на ядерных материалов и ядерных Польша таркибида радиоактив ифлосланишни оборудований. таъқиқлаш тўғрисидаги қоидалар бўлган, атроф муҳитни Ключевые слова: законодательство, зарубежные муҳофаза қилиш тўғрисидаги комплекс қонунлар 80- государства, правовое регулирование, правовые йиллардаёқ қабул қилинган эди. Ушбу давлатларнинг отношение, радиоактивные отходы, ядерные радиоактив чиқиндилар билан муносабатда бўлишни материалы, ядерные оборудования. ҳуқуқий тартибга солиш соҳасидаги фаолиятининг асосий йўналишлари давлатнинг экологик функциясини Annotation: This article examines experience of the кучайтириш, радиоактив чиқиндиларни ўз ҳудудига law of the foreign states in the sphere of legal regulation of киритиш ва тарқатишни таъқиқлаш, ўз экологик ҳуқуқини relations connected with the radioactive waste. The article Европа экологик ҳуқуқи билан мувофиқлаштиришдан is devoted to the issues of legal regulation of the property иборат [3, 244-бет]. right to nuclear materials and equipment. Радиоактив чиқиндилар билан муносабатда Key words: law, foreign states, legal regulation, legal бўлишга доир миллий қонунчилик билан белгиланган relations, radiation wastes, nuclear materials, nuclear ушбу йўналишлар эса мамлакатимизнинг equipments. “Радиациявий хавфсизлик тўғрисида”ги қонунида алоҳида тарзда кўрсатилган бўлиб, мазкур қонуннинг Радиоактив чиқиндилар билан муносабатда бўлиш 7-моддаси иккинчи қисмига мувофиқ, радиациявий тўғрисидаги дунё мамлакатлари қонунчилигининг хавфсизликни таъминлаш соҳасини давлат томонидан умумий жиҳатлари шундаки, радиоактив чиқиндилар тартибга солиш қуйидагилардан иборат бўлади: билан муносабатда бўлишнинг барча босқичларида, радиациявий хавфсизликка доир талабларга риоя яъни уларни йиғиш, ишлаб чиқариш, бир жойдан этилишини давлат томонидан назорат қилиш ва иккинчи жойга жўнатиш, сақлаш, қайта ишлаш, текшириш; утиллаштириш каби босқичларида алоҳида назорат ионлаштирувчи нурланиш манбалари муомаласи чоралари ва давлат бошқаруви зарурлигининг тан соҳасидаги фаолиятни лицензиялаш; олинишидир. Бундан ташқари, атроф муҳитга қишлоқ хўжалиги, озиқ-овқат маҳсулотларини, етказилган салбий таъсир оқибатида инсон емларни, ичимликва техник сувларни, қурилиш саломатлигига етказилган зарарнинг тўлиқ равишда материалларини ва улардан тайёрланган буюмларни қопланиши тамойиллари ҳам барча қонунлар учун радиациявий ифлосланиш жиҳатидан сертификатлаш; умумий жиҳатдир. барча турдаги қурилиш учун ер участкалари МДҲ давлатларида радиоактив чиқиндилар билан ажратилиши келишиб олинаётганда радиациявий муносабатда бўлиш тўғрисидаги қонунчилик шаклланиш ифлосланишни аниқлаш [4]. босқичидадир. Ҳозирча бу давлатларда радиоактив Айни вақтдабошқабир Ғарб давлатларининг чиқиндилар билан муносабатда бўлиш масалалари ядровий материаллар, ядро ускуналари, ядро атроф муҳитни муҳофаза қилиш тўғрисидаги ёхуд материаллари ва радиоактив ашёларни сақлаш табиий ресурслар тўғрисидаги қонунлар доирасида ҳал пунктларига бўлган мулкчиликни тартибга солишга этилади. Масалан, Қозоғистонда “Атроф табиий бўлган ёндашуви МДҲ мамлакатлари, хусусан, муҳитни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги қонун (1991, Ўзбекистон қонунчилигидани мавжуд қоидалардан 1997), Ер кодекси (1990), Ер ости бойликлари ва тубдан фарқ қилади [5, 49- бет]. Масалан, АҚШда минерал хомашёни қайта ишлаш тўғрисидаги кодекс ядровий материаллар ва уларнинг чиқиндилари (1992), “Экологик экспертиза тўғрисида”ги қонун айланмасининг бозор механизми тўлиқ шаклланиб (1997)лар, Украинада “Атроф табиий муҳитни муҳофаза бўлган. Ядро материаллари ва радиоактив чиқиндилар қилиш тўғрисида”ги қонун (1991), Ер кодекси (1990), Ер мулкдори