Международная организация труда: некоторые вопросы нормативного творчества

Аннотация

мақолада Халқаро меҳнат ples. ташкилотининг халқаро ҳуқуқ субъекти сифатидаги норма ижодкорлик фаолияти ўрганилган. Олимлар Халқаро ҳуқуқ субъектлари сифатида халқаро томонидан халқаро ташкилотларнинг норма яратиш ташкилотлар халқаро ҳуқуқ нормаларини яратиш, жараёнидаги иштирокининг бевосита ва билвосита ривожлантириш ва ўзгартиришда, яъни халқаро норма турларга ажратилиши тан олинган. Бевосита норма ижодкорлик жараёнида қатнашадилар. Халқаро норма ижодкорлик фаолияти бўйича тадқиқотчилар ижодкорлик халқаро ҳуқуқ субъектлари томонидан томонидан билдирилган фикрлар ва ХМТнинг ҳуқуқий халқаро ҳуқуқ нормаларини яратиш жараёнини асосларидан келиб чиққан ҳолда ХМТ норма ифодалайди [1, 80- бет]. Мазкур масалада кўпгина ижодкорлик фаолияти таснифланади. Конвенция ва олимлар, тадқиқотчилар ўзларининг ёндашувларини тавсиялар ХМТ томонидан қабул қилинадиган асосий билдириб ўтганлар. ҳужжатлар эканлиги, улар ўз юридик табиатига кўра Халқаро ҳуқуқ назариясининг атоқли олими фарқланиши, мазкур ҳужжатларнинг ишлаб чиқилиши Г.И.Тункин фикрича, “умумий халқаро ҳуқуқ ва қабул қилинишида ХМТ асосий органларининг нормаларини шакллантириш жараёни норма яратиш иштироки, норма ижодкорлик жараёнига ташкилотнинг усулларининг якунланиши натижасида халқаро-ҳуқуқий учтомонламалик принципи таъсири таҳлил этилган. нормалар вужудга келадиган “асосий жараёнлар”ни ва ХМТ норма ижодкорлик фаолиятининг бошқа халқаро-ҳуқуқий нормаларни шакллантириш ташкилотлар мазкур фаолиятидан фарқ қилувчи жараёнининг муайян босқичлари ҳисобланувчи, бироқ хусусиятлари кўрсатиб берилган. жараённи якунламайдиган “ёрдамчи жараёнлар”ни Калит сўзлар: халқаро меҳнат ташкилоти (ХМТ), қамраб олади” [2, 75- бет]. “Мазкур жараён”, дейди Халқаро меҳнат конференцияси (ХМК), норма И.И.Лукашук, “ягона қонунчилик органининг йўқлиги ижодкорлик фаолияти, конвенция, тавсия, юридик натижасида ўзига хос хусусият ва муайян мураккаблик табиат, халқаро меҳнат нормалари, конвенцияларни билан ажралиб туради” [3, 80-бет]. ратификация қилиш, уч томонламалик принципи. Ушбу муаммо нафақат олимларнинг асарларида, балки халқаро ҳуқуқ билан шуғулланувчи ташкилотлар Аннотация: в данной статье изучена нормотворче- фаолиятида ҳам алоҳида эътибор билан ўрганилган. ская деятельность Международной организации труда Масалан, мазкур муаммони ўрганиш натижасида в качестве субъекта международного права. Автором Халқаро ҳуқуқ институти шундай хулосага келган: признано разделение со стороны ученых участия меж- “Дунё давлатлари ўзлари учун ҳуқуқни ўз хоҳишларига дународных организаций в нормотворческой деятель- кўра исталган йўл билан яратишлари мумкин. Агар ности на непосредственные и косвенные виды. Непо- уларнинг барчаси мазкур ҳаракатларни муайян тарзда средственная нормотворческая деятельность МОТ амалга оширишга рози бўлсалар, у ҳолда ҳеч ким классифицируется исходя из правовых основ и мнений уларнинг мана шундай ҳаракат қилиш қобилияти ёки ученых. Проанализировано что основными докумен- ҳуқуқларини инкор эта олмайди” [4, 112-бет]. тами принимаемыми МОТ является её конвенции и Кўпгина олимлар халқаро ташкилотларнинг норма рекомендации, их отличия по своей юридической при- ижодкорлик фаолиятини икки турга ажратишади: 1) роде, участие основных органов МОТ в разработке и халқаро ҳуқуқнинг бошқа субъектлари (давлатлар ва принятии настоящих документов, воздействие на про- халқаро ташкилотлар) билан ҳамкорликда халқаро цесс нормотворчества принципа трипартизма органи- ҳуқуқ нормаларини яратиш ёки халқаро ташкилотлар зации. томонидан тегишли қарорларнинг қабул қилиниши; 2) Ключевые слова: международная организация давлатлар томонидан халқаро ҳуқуқ нормаларини труда (МОТ), Международная конференция труда яратишнинг турли босқичларида қатнашиш (баъзида, (МКТ), нормотворческая деятельность, конвенция, тадқиқотчилар томонидан норма ижодкорликда рекомендация, юридическая природа, международные халқаро ташкилотларнинг ёрдамчи функцияси [5, 47- трудовые нормы, ратификация конвенций, принцип бет] ёки квази норма ижодкорлик функцияси [6, 106- трипартизма. бет] деб аталади). Норма ижодкорликнинг биринчи тури адабиётларда Annotation: the law-making activity of International “халқаро ҳуқуқ нормаларини яратишда бевосита labour organization as an international subject of law was иштирок этиш” [7, 13-бет] деб ҳам келтирилади. Норма studied in this article. The classification of direct and ижодкорликда бевосита иштирок этиш ҳам ўз indirect participation of International Labour Organization навбатида уч хил кўринишга эга: in the law-making process was admitted by scientists. The - халқаро ташкилотлар томонидан халқаро law-making activity was classified on the assumption of келишувлар тузиш; the ideas expressed by researchers according to direct - халқаро ташкилотга аъзо давлатларнинг халқаро law-making activity and of the legal basis of ILO. ташкилот фаолиятининг асосий масалалари бўйича Conventions and recommendations as main acts adopted хатти-ҳаракатини белгиловчи қарорлар қабул қилиш; by ILO, their differentiatio