Политика страны в сфере либерализации уголовных наказаний: реализованные реформы и перспективы на будущее

Аннотация

мақолада муаллиф томонидан либераллаштириш соҳасидаги ислоҳотларга йўл очиб Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодекси берди. Мазкур қонуннинг қабул қилиниши билан ретроспектив таҳлил қилинган бўлиб, унда Жиноят кодекси 48- моддаси 2- қисми чиқариб мамлакатнинг жиноий жазоларни либераллаштириш ташланди, унга мувофиқ илгари қасддан содир этган соҳасидаги сиёсати ва амалга оширилган ислоҳотлар жинояти учун қамоқ ёки озодликдан маҳрум этиш таҳлил қилинган. Шунингдек, мақолада жиноий жазосини ўтаб чиққан шахсларга нисбатан қамоқ жазоларни либераллаштиришга оид Жиноят кодексига жазоси қўлланилмаслиги белгиловчи норма бекор киритилган ўзгартиш ва қўшимчалар таҳлил қилиниб, қилинди. Шу билан бирга ушбу қонунга мувофиқ амалга оширилган ислоҳотлар шартли равишда Жиноят кодекси 50- моддаси 5-6- қисмлари янги босқичларга бўлинган. Қонунчиликни таҳлил қилиниши таҳрирда баён этилиб, эркаклар ва аёллар томонидан натижасида мамлакатнинг жиноят-ҳуқуқий сиёсати озодликдан маҳрум қилиш жазосини қўллашга оид ўрганилиб, унинг келажакдаги истиқболлари юзасидан ўзгартиришлар киритилди. таклифлар келтирилган. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Калит сўзлар: жиноят қонуни, жазо, биринчи чақириқ 6- сессиясида қабул қилинган ва либераллаштириш, пенализация, депенализация. амалдаги қонунларга киритилган ўзгартиришлар суд- ҳуқуқ ислоҳотларининг янги босқичини бошлаб берди. Аннотация: в данной статье автором проводится 2001 йил қабул қилинган “Жиноий жазоларнинг ретроспективный анализ Уголовного кодекса либераллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республики Узбекистан, в котором анализируется Республикасининг Жиноят, Жиноят–процессуал политика государства в сфере либерализации кодекслари ҳамда Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги наказаний. В частности, в статье проведен анализ, кодексига ўзгартишлар ва қўшимчалар киритиш внесенных в связи либерализацией наказаний, изме- ҳақида”ги Қонунни [2] либераллаштириш сиёсатининг нения и дополнения в Уголовный кодекс Республики муҳим таркибий жараёнларидан бири бўлди. Мазкур Узбекистан, в результате которого уголовно-правовая қонун Президент И.А.Каримовнинг бевосита политика государства в сфере либерализации наказа- раҳбарлигида тайёрланган ва Олий Мажлиснинг 2001 ний разделены на несколько этапов. А также в резуль- йил 29 августдаги сессиясида қабул қилинган бўлиб, тате исследования приведены несколько направлений унинг асосида янги ҳуқуқий институт “Жабрланувчи перспективы дальнейшего развития уголовной полити- билан ярашув” тўғрисидаги алоҳида иш юритиш ки в сфере либерализации наказаний. тартибининг жорий этилганлиги жиноят, жиноят- Ключевые слова: уголовный закон, наказание, процессуал қонунчилигини янада такомиллаштириш либерализация, пенализация, депенализация. сари қўйилган жиддий қадам бўлди. Мазкур институт суд-ҳуқуқ ислоҳотининг энг муҳим Annotation: In this article the author conducted a ret- йўналишлари – инсон ҳуқуқлар ва эркинликларини rospective analysis of the Criminal Code, which examines муҳофаза этиш механизмини такомиллаштириш, қонун the state policy in the sphere of liberalization of the pun- устуворлигини таъминлаш ва аҳолининг ҳуқуқий ishment. In particular, the article analyzes made in con- маданиятини оширишга қаратилди. nection liberalization penalties amendments to the Crimi- “Мамлакатимиз Конституциясида акс эттирилган nal Code of the Republic of Uzbekistan, which resulted in принципларга мувофиқ, жиноий жазо тизими ва суд the criminal policy of the state in the sphere of liberaliza- ишларини юритиш босқичма-босқич tion of punishments are divided into several stages. And либераллаштирилди, шахсни жамиятдан ажратиб as a result of the research are a few areas the prospects қўйиш билан боғлиқ бўлмаган жазо турларини of further development of the criminal policy of liberaliza- тайинлаш имконияти кенгайтирилди. Натижада tion of punishment. озодликдан маҳрум қилиш тариқасида жазо Key words: criminal law, punishment, liberalization, қўлланилган шахслар 2009 йилда 2000 йилдагига penalization, de penalization. нисбатан 53,5 фоиз қисқарди. Яъни, судланганлик ҳолати сўнгги тўққиз йилда 20,4 фоизга камайди. Ўзбекистон Республикасида жиноий жазоларни Бундан ташқари, жиноят оқибатида етказилган моддий либераллаштириш сиёсати истиқлолнинг илк зарарнинг ўрнини қоплаган 16 мингга яқин шахсга кунлариданоқ амалга оширилиб келинмоқда. 1994 йил нисбатан озодликдан маҳрум қилиш билан боғлиқ 22 сентябрда қабул қилиниб, 1995 йил 1 апрелда бўлмаган жазо тайинланди” [3]. қонуний кучга кирган Ўзбекистон Республикаси Жиноят 2001 йил Президентимизнинг “Адолат – қонун кодексига 2016 йил 1 январга қадар ўзгартиш ва устуворлигида” деб номланган маърузасида агар қўшимчалар киритиш юзасидан 57 та қонун қабул жиноят содир этган шахс етказилган моддий зарарни қилинган бўлиб, улардан 13 таси бевосита жиноий тўлиқ қоплаган тақдирда, судлар томонидан жазоларни либераллаштириш билан боғлиқдир. озодликдан маҳрум этиш жазосини қўлламаслик Ўзбекистон Республикасининг янги таҳрирдаги ҳақидаги нормалар киритиш