TIJORAT BANKLARIDA KREDIT RISKI BOSHQARUVIDA HISOB SIYOSATINING ROLI

Аннотация

This study aims to analyze the role and impact of accounting policies in credit risk management of commercial banks. In modern banking, credit risk management is important in ensuring financial stability and competitiveness. During the study, the impact of accounting policies on credit risk management was studied based on an analysis of international and domestic literature. The results show that a properly developed accounting policy is an important tool in identifying, assessing and controlling credit risk and helps to objectively reflect the financial condition of the bank. 66 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference Keywords: credit risk, accounting policies, commercial banks, financial management, credit provisions, risk management Zamonaviy moliyaviy tizimda tijorat banklari iqtisodiyotning muhim tarkibiy qismi sifatida kredit xizmatlarini taqdim etish orqali moliyaviy vositachilik vazifasini bajaradi. Biroq, kredit faoliyati o'z mohiyatiga ko'ra turli xil risklar bilan bog'liq bo'lib, ular orasida kredit riski eng muhim hisoblanadi [1]. Kredit riski qarzni qaytara olmaslik ehtimoli sifatida ta'riflanib, banklarning moliyaviy barqarorligi va foydaliligi uchun jiddiy tahdid tug'dirishi mumkin. Shu sababli, kredit riskini samarali boshqarish zamonaviy banking amaliyotining ajralmas qismi hisoblanadi. Hisob siyosati bankning moliyaviy hisobotlarini tayyorlash va moliyaviy holatini aks ettirishda qo'llaniladigan qoidalar, tamoyillar va usullar majmuasidir. Kredit riski boshqaruvida hisob siyosati alohida ahamiyatga ega, chunki u kredit yo'qotishlarini baholash, provisiyalarni hisoblash va riskli aktivlarni tasniflash jarayonlarida asosiy yo'l-yo'riq vazifasini bajaradi [2]. To'g'ri ishlab chiqilgan hisob siyosati nafaqat regulyativ talablarga javob beradi, balki bankning ichki boshqaruv tizimini ham mustahkamlaydi. Metodologiya va adabiyotlar tahlili Ushbu tadqiqotda adabiyotlarni tahlil qilish metodologiyasi qo'llanildi, bu esa mavzu bo'yicha mavjud nazariy va amaliy ishlanmalarni sinchkovlik bilan o'rganishni nazarda tutadi. Tadqiqot jarayonida xalqaro ilmiy jurnallar, monografiyalar, konferentsiya materiallari, regulyativ hujjatlar va nufuzli tadqiqot institutlarining hisobotlaridan foydalanildi. Kredit riski boshqaruvi masalasiga bag'ishlangan adabiyotlar tahlili shuni ko'rsatadiki, bu soha so'nggi yillarda jiddiy e'tibor markazida bo'lgan. Altman va Saunders (2020) tomonidan olib borilgan tadqiqot kredit riskini baholashda zamonaviy yondashuvlarni tahlil qilgan va hisob siyosatining bu jarayondagi muhim rolini ta'kidlagan [3]. Mualliflar kredit provisiyalarini hisoblashda forward-looking yondashuvning an'anaviy tarixiy modellarga nisbatan afzalliklarini ko'rsatgan va hisob siyosatida bu o'zgarishlarni aks ettirishning zaruriyatini ta'kidlagan. Rossiya tadqiqotchisi Lavrushin O.I. (2019) tomonidan nashr etilgan monografiyada bank risklar boshqaruvining nazariy asoslari va amaliy jihatlari keng yoritilgan [4]. Muallif hisob siyosatini risk boshqaruvining integral qismi sifatida ko'rib chiqib, uning kredit portfelini boshqarishdagi rolini alohida ta'kidlagan. Tadqiqotda hisob siyosati elementlarining kredit riskini mitigatsiya qilishdagi samaradorligi tahlil qilingan. 67 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference O'zbek iqtisodchisi Teshabaev A.E. (2021) tomonidan olib borilgan tadqiqot mahalliy banking tizimida kredit riski boshqaruvining o'ziga xos xususiyatlarini o'rganishga bag'ishlangan [5]. Muallif O'zbekiston tijorat banklarida hisob siyosatining kredit riskini boshqarishdagi amaliy qo'llanilishini tahlil qilib, bu sohada mavjud muammolar va ularni hal qilish yo'llarini ko'rsatgan. Tadqiqotda mahalliy regulyativ muhit va xalqaro standartlar o'rtasidagi muvofiqlashtirish masalalariga alohida e'tibor berilgan. Xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (IFRS) va kredit yo'qotishlari bo'yicha kutilayotgan yo'qotishlar modeli (ECL) ning joriy etilishi hisob siyosatida tubdan o'zgarishlarni keltirib chiqardi. Kumar va Patil (2022) tomonidan olib borilgan tadqiqot IFRS 9 standartining kredit riski boshqaruviga ta'sirini tahlil qilgan va banklarning hisob siyosatida amalga oshirilgan o'zgarishlarni o'rganган [6]. Mualliflar kutilayotgan kredit yo'qotishlari modelining protsiklik ta'sirini kamaytirish va moliyaviy hisobotlarning shaffofligini oshirishdagi rolini ta'kidlagan. Yevropa banking nazoratchisi (EBA) tomonidan nashr etilgan yo'riqnomalar kredit riski boshqaruvida hisob siyosatining ahamiyatini yanada oshirdi [7]. Ushbu hujjatlarda banklarning ichki model va yondashuvlarini ishlab chiqishda hisob siyosatining asosiy tamoyillari belgilanган. Xususan, kredit yo'qotishlarini baholash, provisiya yaratish va riskli aktivlarni tasniflash jarayonlarida qo'llanilishi kerak bo'lgan mezonlar va standartlar aniqlanган. Zamonaviy adabiyotlarda hisob siyosatining kredit riski boshqaruviga ta'siri bir nech