Особенности уголовной ответственности должностных лиц

Аннотация

in this article the author conducted an anal- жиноятларни содир этганлик учун жиноий ysis some characteristics of criminal liability of officials for жавобгарликка тортилиши мумкин бўлган шахслар official malfeasance in the Criminal Law. And as a result of рўйхати келтирилган. analyze there had been some suggestions for the criminal Юридик адабиётларда мансабдор шахс liability of officials. тушунчасини ёритишга турли мунозарали фикрлар Key words: criminal responsibility, special subject, of- билдирилган. Жумладан, И.Н.Пахомов мансабдор ficial, white-collar crimes. шахс деганда, фақат давлат ҳокимияти ваколатларига эга бўлган давлат хизматчилари тушунилиши Ўзбекистон Республикасининг амалдаги Жиноят кераклигини қайд этса, бошқа бир олим, Г.И.Петров кодекси 16- моддаси биринчи қисмида жиноят учун эса, мансабдор шахс деганда, давлат ёки жамоат жавобгарликнинг таърифи берилган бўлиб, жиноят аппаратида мансаб ваколатига эга бўлган, ҳуқуқий учун жавобгарлик жиноят содир этишда айбдор бўлган муносабатларнинг вужудга келишига, ўзгаришига ва шахсга нисбатан суд томонидан ҳукм қилиш, жазо ёки бекор бўлишига сабаб бўлувчи юридик ҳаракатларни бошқа ҳуқуқий таъсир чораси қўлланилишида содир қила оладиган шахслар тушунилиши керак, ифодаланадиган жиноят содир этишнинг ҳуқуқий дейди. Ц.А.Ямпольская «мансабдор шахс» деганда, оқибатидир. ўзининг хизмат ваколатларига биноан турли ҳуқуқ Жиноий жавобгарликнинг вақт бўйича чегараси субъектлари ҳолатларига таъсир этувчи, маъмурий хусусида фикр юритиб, А.А.Пионтковский жиноий бошқарувчилик актларини вужудга келтириш билан жавобгарлик жиноят содир қилинган пайтдан ҳуқуқий оқибатларга сабаб бўлувчи давлат бошланади, деб ёзади [1, 9- б]. Я.М. Брайнин эса хизматчилари тушунилиши кераклигини таъкидлайди. жиноят содир этилганлиги аниқланган пайтдан жиноий Б.Ж.Ахраров «мансабдор шахс» тушунчасини жавобгарлик бошланади, деб ҳисоблайди [2, 27-б]. биринчи марта Д.И.Курский томонидан «Янги жиноят Жиноятнинг махсус субъекти жиноят субъекти ҳуқуқи» номли тадқиқот ишида собиқ совет илмий масаласида алоҳида аҳамиятга эга. Шахсни муомаласига киритилганлигини таъкидлаб, жиноятнинг махсус субъекти деб ҳисоблаш учун «мансабдор шахс» тушунчаси давлат органида, субъектнинг зарурий белгилари билан бирга (ёш, ақли фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органида, расолик) албатта бошқа белгилар ҳам бўлиши керакки, мулкчилик шаклидан қатъи назар корхона, муассаса, бундай белгисиз шахснинг тегишли норма билан ташкилотда тайинланадиган, сайланадиган ёки махсус жиноий жавобгарликка тортилиши мумкин эмас [3, 147- топшириқ асосида доимий ёки вақтинча ташкилий- б]. бошқарув ёки маъмурий-хўжалик ваколатини амалга Жиноятнинг мансабдорлик кўринишидаги махсус оширувчи шахс, деб тушунтиради [7, 125–126-б]. субъект белгиси жиноят субъектининг факультатив 1927 йилги ЖКда мансабдор шахс тушунчасига белгиси бўлиб, бу белгилар ЖК Махсус қисмининг деярли тўлиқ тушунча берилган бўлишига қарамай барча моддаларида назарда тутилган жиноятлар учун жиноят ҳуқуқи назариясида кенг талқин қилиш давом зарур бўлмай, фақат мансабдорлик жиноятлари этаверганлигини кузатиш мумкин[8, 21-б]. Кейинчалик учунгина зарурий саналади. 1959 йил Бунга мисол тариқасида ЖКнинг 230- моддасига 21 майда қабул қилинган ЎзССРнинг ЖКнинг 148- кўра айбсиз кишини жавобгарликка тортганлик учун моддасида мансабдорлик жиноятлари ва мансабдор фақат суриштирувчи, терговчи жиноят субъекти деб шахс тушунчаси берилди, унга кўра мансабдор шахс топилишини келтириш мумкин [4, 244-б]. деганда, давлат ёки жамоат муассасаларида, корхоналарда ёки бошқа ташкилотларда доимий ёки 66 2017 №2 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА вақтинча, пуллик ёки пулсиз, тайинланиб, сайланиб Республикаси ва Қорақалпоғистон Республикаси ёхуд айрим топшириқлар юзасидан давлат ҳокимият вазирликлари ва идоралари раҳбарлари, судьялар, актларини амалга ошириш билан боғлиқ вазифаларни прокурорлар, терговчилар, божхона, солиқ, ички ёхуд маъмурий-бошқарувчилик ва ташкилий-хўжалик ишлар органлари ва Миллий хавфсизлик хизмати характеридаги вазифаларни бажарувчи шахслар ходимлари, суд ижрочиларини киритиш мумкин. тушунилиши тўғрисидаги қоида ўрнатилган. Шу Ўзбекистон Республикасининг Жиноят кодекси 17- сабабли суд амалиётида мансабдор шахс тушунчаси мoддaсигa асосан ЖКнинг 205 — 210, 230 — 232, 234, унинг эгаллаб турган вазифаси ва ваколатлари 235, 279 — 302- моддаларида назарда тутилган хусусиятидан келиб чиқиб аниқланган. жиноятлар учун жиноят содир этгунга қадар ўн саккиз Шу ўринда, Ўзбекистон Республикасининг 2015 йил ёшга тўлган шахслар жавобгарликка тортилади [12]. 20 августдаги ЎРҚ-391-сонли Қонуни билан Мансабдорлик жинoятлaри учун жинoий «мансабдор шахс» атамаси тушунчасининг янги жaвoбгaрлик ёшининг бундaй бeлгилaниши бу ёшгa таҳрирда баён этилганлиги ҳамда Жиноят қонунидан eтгaндa шaхс мaнсaб вaкoлaтлaри билaн бoғлиқ «масъул мансабдор шахс» атамасининг чиқариб