Аdabiy til va shevalarning moslashuvi

Аннотация

Ushbu maqolada ommaviy axborot vositalari matnlarda frazeologik birliklarnitarjima qilish haqida so’z boradi. Ommaviy axborot vositalarining hayotimizta tutgan o’rnih haqida kerakli ma’lumotlar yoritilgan. Kalit so’zlar: ommaviy axborot vositalari, frazeologiya va pragmastilistika. Annotation: This article discusses the translation of phraseological units in media texts. There is a lot of information about the role of the media in our lives. Key words: media, phraseology and pragmastilistics. Hozirgi vaqtda til rivojlanishining eng faol, eng muhim jarayonlari ommaviy axborot vositalari (gazeta, jurnal, radio, televideniya, internet) tilida sodir bo‘ladi. Ko‘pgina tadqiqotchilar ommaviy axborot vositalari tilining samaradorligi, stilistik harakatchanligi, ekstralingvistik tendentsiyalarga ochiqligi, ortib borayotgan ekspressivlik, moslashuvchanlik, boylik, funktsiyalarning xilma-xilligi kabi fazilatlarini ta’kidlaydilar. Hozirgi vaqtda siyosiy voqealar va siyosatchilar haqidagi yangiliklar haqiqatan ham hamma joyda mavjud. Siyosiy ommaviy axborot vositalarining nutqini yanada yorqin va ta’sirli qilish uchun siyosatchilar va jurnalistlar turli xil ekspressiv va obrazli lingvistik birliklardan foydalanadilar, ular orasida frazeologik birliklar ham bor. Tarjimonlar, o‘z navbatida, asl ommaviy axborot vositalari matnlarining pragmatik salohiyatini saqlab qolish va maqsadli auditoriyaga ta’sir o‘tkazish uchun ularni tegishli tarzda o‘tkazish muammolariga duch kelishadi. Frazeologik birliklar ommaviy axborot vositalarining nutqini yanada ta'sirchan va kuchliroq qiladigan juda emotsional leksik birliklardir. Siyosiy media matnlari nutqning eng yorqin va hissiy turlaridan biri bo‘lib, frazeologik birliklar dolzarb muammolarni ta’kidlashda va muallifning auditoriyaga ta’sir qilish kommunikativ niyatiga erishishda katta hissa qo‘shishi mumkin. Demak, frazeologik birliklar matnning pragmatik imkoniyatlarini qisman amalga oshirishi mumkin. Ommaviy axborot vositalari matnlarining sarlavhalari va sarlavhalarida frazeologik birliklar ayniqsa tez-tez ishlatiladi. B.V. Krivenkoning ta’kidlashicha, bosma nashrdagi sarlavha “kuchli, urg’uli pozitsiya”, “gazetani olgan har qanday o'quvchi sarlavhaga e'tibor beradi” [Krivenko 1993: 44-45]. O‘zgartirilgan frazeologik birliklarning qo‘llanilishi Frazeologik birlikning o‘zgarishi “lingvistik adabiyotda mustahkamlangan umumiy belgilangan me’yordan har qanday semantik va yoki tarkibiy og‘ish” [Guseinova 2015: 68]. Frazeologik birlikning vaqti-vaqti bilan uslubiy qo'llanilishi uning nutqdagi o'ziga xos stilistik aktualizatsiyasidan iborat bo‘lib, buning natijasida “frazeologik birlikning shakli va ma’nosida kontekst bilan 139