УСТУВОР ХАЛҚАРО РЕЙТИНГ ВА ИНДЕКСЛАРНИНГ РАҚАМЛИ ИҚТИСОДИЁТНИ РИВОЖЛАНТИРИШГА ОИД ТАРКИБИЙ МЕЪЗОНЛАР ТАҲЛИЛИ

Аннотация

There are more than 100 international ratings and indices in the world, 24 of which are considered priority for our country. These international rating agencies compile their reports based on a specialized methodology, as well as criteria, indicators and sub-indicators related to their area of activity. This article analyzes the content of international ratings and indices reports as a mechanism for selecting promising and relevant areas of digitalization in our country. Keywords: Digital economy, international ratings, indices, criteria, indicators, sub-indicators, methodology, analysis, development strategy, digitalization, economic reforms. КИРИШ Мамлакатимизда рақамли иқтисодиётни ривожлантириш давлат сиёсати даражасига кўтарилган. Зеро, “2022 — 2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегияси”1да белгилаб олинган 100 та мақсаднинг 25 чисида айнан “Рақамли иқтисодиётни асосий «драйвер» соҳага айлантириб, унинг ҳажмини камида 2,5 баравар оширишга қаратилган ишларни олиб бориш” мақсади бежиз қайд этилмаган. Мазкур мақсадга эришиш учун қуйидаги учта йўналиш қатъий белгилаб олинган: - Рақамли инфратузилмани янада ривожлантириш орқали барча аҳоли масканларини ва ижтимоий объектларни ҳамда магистрал автомобиль йўлларини кенг полосали уланиш тармоқлари билан қамраб олиш; - Иқтисодиётнинг реал секторида ҳамда молия ва банк соҳаларида ишлаб чиқариш ва операцион жараёнларни рақамлаштириш даражасини 2026 йил якунига қадар 70 фоизгача ошириш; - Дастурий маҳсулотлар индустрияси ҳажмини 5 баравар, уларнинг экспортини эса 10 баравар ошириб, 500 миллион АҚШ долларига етказиш. Юқорида қайд этилган давлат сиёсатига мутаноссиб бўлган мақсадга ва ундан келиб чиқувчи мазкур вазифаларни муваффақиятли амалга оширишга 1 Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 28 январдаги ПФ-60-сон Фармонига 1-ИЛОВА WWW.INFOCOM.UZ “RAQA MLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 9-SON 377 эришишнинг самарали йўллари табиийки мамлакатимиз ижро ҳокимияти органлари учун катта аҳамиятга эга. “Ўзбекистонда рақамли иқтисодиётни ривожлантиришда халқаро рейтинг агентликлари ресурсларини жалб этишнинг истиқболли модели” мавзусида олиб бораётган илмий тадқиқотларимиз рақамли иқтисодиётни ривожлантиришда халқаро рейтинг ва индекслар ресурсларидан самарали фойдаланиш имкониятлари жуда хам кенг эканлигини кўрсатмоқда. Мамлакатимиз учун устувор деб белгилаб олинган2 24 та халқаро рейтинг ва индекслардан 10 таси сиёсий-ҳуқуқий соҳага оид бўлса 14 таси ижтимоий – иқтисодий соҳага тегишли. Ижтимоий-иқтисодий соҳага оид 14 та халқаро рейтинг ва индексларнинг баҳолаш ишлари макур рейтинг агентликларининг ўзларигагина ҳос бўлган баҳолаш методикалари асосида амалга оширилади. Халқаро рейтинг агентликлари мутахассис ва экспертлари ўзларининг мазкур баҳолаш методикаларида акс этган бахолаш меъзонлари, таркибий индикатори ва суб-индикаторлари асосида амалга оширадиган тизимли илмий –амалий тадқиқотларида дунё мамлакатларини бугунги кундаги ривожланиш даражаси ва динамикаси, шунингдек мамлакатлар соҳа ва тармоқларининг реал холатини аниқлаш, баҳолаш, таққослаш ва тавсиялар ишлаб чиқиш билан шуғулланадилар. Халқаро рейтинг агентликлари илмий-амалий тадқиқотларининг натижалари хар йили оммавий ахборот воситаларида йиллик хисобот ёки докладлар шаклида очиқдан очиқ чоп этиб борилади. Халқаро рейтинг агентликларининг йиллик хисоботларидаги таҳлилий материаллардан оқилона фойдаланиш “2022 — 2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегияси” доирасида хар йили ишлаб чиқиладиган давлат дастурлари сифатини оширишга бевосита ижобий таъсир кўрсатади. Мазкур мулоҳазалардан келиб чиққан ҳолда мамлакатимиз учун устувор деб белгилаб олинган халқаро рейтинг ва индексларнинг мамлакатимизда рақамли иқтисодиётни ривожлантиришга таалуқли бўлган меъзон, индикатор ва суб-индикаторлари таркибини таҳлил қилиб чиқамиз. АДАБИЁТЛАР ТАҲЛИЛИ Рақамли иқтисодиётни ривожлантириш масаласи кўплаб хорижий ва маҳаллий олимлар томонидан тадқиқ қилинган. Жумладан, Жаҳон банки ва OECD томонидан олиб борилган тадқиқотлар мамлакатларнинг рақамли инфратузилмасини ривожлантириш ва рақамли иқтисодиётни баҳолаш учун 2 Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 2 июндаги “Ўзбекистон Республикасининг халқаро рейтинг ва индекслардаги ўрнини яхшилаш ҳамда давлат органлари ва ташкилотларида улар билан тизимли ишлашнинг янги механизмини жорий қилиш тўғрисида”ги ПФ-6003-сон Фармони “RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 9 -SON WWW.INFOCOM.UZ 378 асосий мезонларни белгилайди. Ушбу халқаро ташкилотлар рақамли трансформация жараёнларини бошқаришда муҳим кўрсаткичлар ва тавсиялар беради. Ўзбекистонда рақамли иқтисодиётни ривожлантириш бўйича маҳаллий олимлар ҳам кенг тадқиқотлар олиб борган. Хусусан, юридик фанлар бўйича фалсафа доктори (PhD) Умидуллаев Қаҳрамон Усмоновичнинг илмий ишлари рақамли иқтисодиётнинг ҳуқуқий барқарорлигини таъминлаш, норматив- ҳуқуқий базани такомиллаштириш ва халқаро рейтингларда юқори ўринларга эришиш учун тавсияларни ўз ичига олади. Ш