ЎЗБЕКИСТОНДА ДАВЛАТ ХАРИДЛАРИ ТИЗИМИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ

Аннотация

It is important to pay attention to the public procurement system, which is an integral part of the economy, conduct research to improve it and take the necessary measures. In this research paper was examined the need to develop and regulate the public procurement system of the Republic of Uzbekistan, its regulatory framework, as well as international experience in the field of public procurement, and developed scientific and practical proposals to address existing problems and shortcomings in this sphere. Key words: public procurement, public customers, electron shop, auction, competition, tender. КИРИШ Давлат бюджети давлатнинг марказлаштирилган пул маблағлари бўлиб, унда даромад манбалари ва улардан тушадиган тушумлар, шунингдек харажат ҳажми ва йўналиши ўз аксини топади. Давлат харажатларининг ажралмас таркибий қисми сифатида давлат харидлари муҳим аҳамиятга эга ҳамда давлатнинг ўз вазифа ва функцияларини амалга оширишда асосий воситалардан ҳисобланади. Шуни ҳам алоҳида таъкидлаб ўтиш жоизки, давлат харидлари мамлакатларни иқтисодий ва ижтимоий ривожлантиришнинг муҳим дастаги бўлиб ҳам хизмат қилади.1 Давлат харидларининг амалга оширилиши иқтисодиётнинг турли соҳаларида ишлаб чиқариш даражаси юксалишига, товар (иш, хизмат)лар сифати ошишига, тадбиркорлик субъектлари ўртасидаги рақобатни ривожланишига олиб келади. Кўпчилик мамлакатларда бўлгани каби республикамизда ҳам давлат харидларини амалга оширишнинг мукаммал тизимини яратиш, унинг ҳуқуқий асосини шакллантириш ва мустаҳкамлаш, аниқ белгилаб берилган тартиб-қоидалар, мезонлар ҳамда тамойиллар асосида харидлар тизими фаолиятини ташкил этиш асосий мақсадлардан бири саналади. 1 Курбонов, М. (2020). Зарубежный опыт эффективного использования финансовых ресурсов государственных целевых фондов. Экономика И Образование, 1(5), 163–166. извлечено от https://inlibrary.uz/index.php/economy_education/article/view/4823 www.wsrjournal.com 2 0 4 Volume-16_Issue-1_June -2023 World scientific research journal Бу ўз навбатида бюджет маблағларидан оқилона фойдаланилишига, давлат харидлари механизмининг такомиллашувига олиб келади.2 Мамлакатимизда давлат харидларининг аҳамияти ҳамда ўзига хос жиҳатларини ҳисобга олиб, ушбу тизимни ислоҳ қилишга катта эътибор қаратилмоқда. Давлат харидларини амалга ошириш жараёнларининг ривожи биринчи навбатда мукаммал қонунчилик базасини яратиш билан боғлиқлигини инобатга олган ҳолда айтиш мумкинки, республикада давлат харидлари соҳасидаги муносабатларни тартибга солиш мақсадида 2018 йил 9 апрелда “Давлат харидлари тўғрисида”ги қонуннинг3 қабул қилиниши давлат харидларининг хуқуқий базасини мустаҳкамлашдаги муҳим қадам ҳамда ушбу соҳадаги асосий меъёрий ҳужжат бўлди.4 Давлат харидлари миқдорини энг мақбул даражада сақлаб туриш учун унинг юқори самарадорлигини таъминлаш долзарб масаладир. Бу масаланинг ҳал қилиниши кўп жиҳатдан бугунги кунда давлат харидлари соҳасида амалга оширилаётган ислоҳотларнинг асосий йўналишларидан бири бўлган давлат хариди жараёнига замонавий ахборот технологияларини жорий этиш билан бевосита боғлиқдир. Ушбу ҳолатнинг аҳамияти ҳақида муҳтарам Президентимиз Шавкат Мирзиёев ҳам фикр билдириб, “Яқин келажакда барча давлат харидларини амалга ошириш ва давлат мулкини сотиш учун Интернет тармоғида ягона майдон ташкил этиш лозим. Бу бюджет харажатларини қисқартириш, давлат мулкини самарали бошқариш ва катта молиявий маблағларни иқтисод қилиш имконини беради”5 дея таъкидлаган эдилар. АСОСИЙ ҚИСМ Давлат хариди давлат инфратузилмасини моддий-молиявий таъминлаш учун амалга оширилади. Давлат инфратузилмасини умумий тарзда иккита йирик таркибий қисмга ажратиш мумкин : 1. Иқтисодий инфратузилма (транспорт, маиший хизматлар, кундалик иқтисодий фаолиятни амалга ошириш учун бирламчи бўлган инфратузилмалар). 2. Ижтимоий инфратузилма (мактаблар, шифохоналар, кутубхоналар ёки бошқача қилиб айтганда, жамият кундалик ҳаёти учун бирламчи инфратузилмалар). Ижтимоий соҳаларга давлат харидини амалга ошириш зарурати жамият манфаатларидан келиб чиқади. Давлат харидлари ҳақида сўз юритилганда энг аввало ушбу тушунчанинг қандай маънога эга эканлигини билиб олиш мақсадга мувофиқдир.6 2 Курбонов, М. (2020). Зарубежный опыт эффективного использования финансовых ресурсов государственных целевых фондов. Экономика И Образование, 1(5), 163–166. извлечено от https://inlibrary.uz/index.php/economy_education/article/view/4823 3 Ўзбекистон Республикаси “Давлат харидлари тўғрисида”ги қонун ЎРҚ-472 4 Курбонов, М. (2020). Зарубежный опыт эффективного использования финансовых ресурсов государственных целевых фондов. Экономика И Образование, 1(5), 163–166. извлечено от https://inlibrary.uz/index.php/economy_education/article/view/4823 5 Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёйевнинг Олий Мажлисга Мурожаатномаси. – Т.: “Халқ сўзи”, 23.12.2017. 6 Қурбонов Мухиддин Абдуллаевич. (2023). Камерал солиқ назорати, риск анализларни смарт теҳнологиялардан фойдаланилган ҳолда амалга оширишни такомиллаштириш . образование наука и инновационные идеи в мире, 13(