Понятие конституционного правонарушения и его особенности.

Аннотация

мазкур мақолада конституциявий маларидан оғувчи, ҳуқуққа зид айбли қилмишдир. Ма- ҳуқуқбузарлик тушунчаси, унинг таркиби ва ўзига хос нсабдор шахс ўз фаолиятини амалга ошириш жа- хусусиятлари ёритилган ҳамда Ўзбекистон раёнида нафақат қонунга риоя этиши, балки сиёсий Республикаси қонунчилиги асосида таҳлил этилган. этикет ва ахлоқ принципларини ҳам ҳурмат қилиши Калит сўзлар: конституциявий жавобгарлик, лозим. Ўз навбатида, ўринли савол туғилади ахлоқ сиёсий жавобгарлик, конституциявий делект, нормаларининг бузилиши ҳам конституциявий делект конституциявий ҳуқуқбузарлик объекти, объектив асосини ташкил этадими? Ахлоқ нормалари ҳуқуқий томони, субъект. нормалардан фарқли равишда давлатнинг мажбурлов чоралари билан таъминланмаган. Ахлоқий жавобгар- Аннотация: в данной статье освящены понятие, лик асослари конституциявий делект сифатида кўри- состав и особенности конституционного лиши учун бевосита ёки билвосита конституциявий правонарушения, а также проведен анализ в ҳуқуқ нормалари билан санкцияланган бўлиши керак. соответствии с законодательством Республики Масалан, Ўзбекистон Республикасининг 2004- йил Узбекистан. 2декабрдаги “Халқ депутатлари маҳаллий кенгаши Ключевые слова: конституционное депутатини, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси- правонарушение, политическая ответственность, нинг Қонунчилик палатаси депутатини ва Сенати аъзо- конституционный деликт, объект конституционного сини чақириб олиш тўғрисида”ги Қонунининг 1- правонарушения, объективная сторона, субъект. моддасига мувофиқ депутатнинг, сенаторнинг ахлоқ, депутатлик одобининг умумэътироф этилган нормала- Аbstract: this article describes the concept of a рини қўпол равишда бузувчи ва депутат, сенатор но- constitutional violation, its structure and content and is мига доғ туширувчи ҳамда давлат ҳокимияти вакиллик analyzed on the basis of the legislation of the Republic of органларининг обрўсига путур етказувчи ҳаракатлар, Uzbekistan. ножўя ишлар содир этганлиги чақириб олиш учун асос Keywords: constitutional liability, political liability, сифатида кўрсатилган. Хорижий мамлакатлар тажри- constitutional offence (tort), object of constitutional басига эътибор қаратадиган бўлсак, Ирландия Консти- offence, objective side, subject туциясининг 35-моддасига мувофиқ, парламент пала- талари ташаббуси билан Олий суд ёки юқори суд Конституциявий жавобгарликни қонунчиликда судъяси ўзининг ноахлоқий хулқ-атвори туфайли ўз юридик жавобгарликнинг мустақил тури сифатида вазифасидан озод этилиши мумкин [4]. Хорижий белгилаш конституцияни самарали ҳимоя қилиш мамлакатларда давлат хизматчиларининг хулқ- механизмини яратишда муҳим аҳамият касб этади. Бу атворини тартибга солувчи ва касбини муносиб дара- ўринда конституциявий жавобгарлик асослари ҳақида жада бажаришига қаратилган махсус қонунлар қабул сўз юритилмоқда. Ҳуқуқ назариясида жавобгарлик қилинган (масалан, АҚШнинг 1958 йилдаги “Давлат асоси – ҳуқуқбузарлик ҳисобланади. Конституциявий хизматчиларининг этика кодекси”, Канаданинг Ҳисоб жавобгарликнинг асоси эса “фактик асос – юридик палатаси томонидан қабул қилинган “Давлат хизмати фактларнинг йиғиндиси ва норматив асос норматив- этика кодекси”, шунингдек худди шу мазмундаги ҳуқуқий ҳужжатда ҳуқуқбузарклик таркибини қонунлар Буюк Британия, Франция, Россия, Молдова, мустаҳкамланганлиги қайд этиб ўтилади. Япония, Сингапур ва ҳ.к.)[5]. Конституциявий жавобгарликнинг ҳам асоси Н.М.Колосоваконституциявийҳуқуқбузарликнингбел конституциявий делект ҳисобланади. Юридик гиларисифатидақуйидагиларниэътирофэтади: адабиётлар таҳлиликонституциявий делект конституциявий делект қилмиш шаклида содир тушунчасини ёритишда турли хил қарашлар этилади. мавжудлигини кўрсатади. Жумладан, қилмиш ҳуқуқ нормаларига зид бўлиши керак. А.Н.Головистикова ҳамда Й.А.Дмитриев конституциявий ҳуқуқбузарлик субектининг “Конституциявий делект – бу давлат органлари ёки шу қилмишга нисбатан руҳий муносабати қасд ёки органларда фаолият юритувчи мансабдор эҳтиётсизлик шаклида ифодаланиши. Қилмиш айбсиз шахсларнинг ўз ваколатларини амалга ошириш содир этилса, шахс жавобгарликка тортилишига йўл жараёнида Конституция ва бошқа конституциявий- қўйилмайди. ҳуқуқий нормаларни бузадиган ҳуқуққа зид, айбли Ижтимоий хавфлилик. Давлат ҳокимиятини амалга (қасд ёки эҳтиётсизлик), қилмиши (ҳаракат ёки ошириш жараёнида ҳуқуқ билан қўриқланадиган ҳаракатсизлик)дир” деб қайд этади[1]. ижтимоий муносабатларга зарар етказиш ёки зарар В.О.Лучин мазкур тушунчани мансабдор шахснинг етказиш хавфини вужудга келтириш. хулқига тўғри келмайдиган, конституциявий моделдан Жазога лойиқлилик. Конституциявий делект оғадиган, тақиқларни бузадиган, рухсатлар чегараси- қонунчиликда аниқ норма шаклида белгилаб қўйилган дан чиқадиган конституция мазмуни ва умумий прин- ҳоллардагина конституциявий жавобгарлик вужудга ципларига қарама қарши ҳар қандай қилмиш (ҳаракат келади [6]. ёки ҳаракатсизлик)”деб таърифлайди [2]. Фикримизча, юқорида келтирилган конституциявий Т.М.Пряхин эса “Конституциявий делект – бу ҳуқуқбузарликнинг белгилари у