Профилактика преступлений, совершенных заключенными в пенитенциарных учреждениях

Аннотация

мақолада замонавий тузилмалар статистикасини таҳлил қилиш асосида пенитенциар муассасаларда профилактика ишларининг хусусиятлари ва самарали индивидуал профилактик тадбирлар шартлари тақдим этилди. Таянч тушунчалар: жиноятчиликни олдини олиш, пенитенциар муассасалар, профилактик тадбирлар, профилактик таъсир ва профилактик чоралар, маҳкумлар Annotation: in the article on the basis of analysis of modern statistics are presented features of preventive work in correctional institutions; conditions of effective individual and preventive activity. Keywords: prevention of crime, prisons, preventive treatment, prevention and preventive measures, the con- victed persons. Аннотация: в статье на основе анализа современ- ной статистики представлены особенности профилак- тической работы в пенитенциарных учреждениях, а также условия эффективной индивидуально- предупредительной деятельности. Ключевые слова: профилактика преступности, исправительные учреждения, профилактическое воз- действие, предупредительно-профилактические меры, осужденные. Бугунги кунда Ўзбекистонда амалга оширилаётган ижтимоий-иқтисодий ислоҳотлар давлат ва унинг ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлари олдига жиноятчиликка қарши кураш соҳасида фаол ҳаракатни ва янгича чора-тадбирларни талаб этади. Мазкур шароитда жиноятчиликка оид замонавий миллий сиёсатнинг муайян ҳуқуқий муаммоларини ўрганиш ўта долзарб вазифадир. Жазони ижро этиш жойларида фаолиятнинг тўғри ташкиллаштирилиши жиноятчиликка қарши курашувчи жамият ва барча давлат органлари ишининг муваффақиятини белгилайди. Пенитенциар4 муасассаларнинг профилактик фаолияти самарадорлигини баҳолашда, аввало, унинг асосий мақсадидан – маҳкумларнинг тузалиши орқали янги жиноятлар содир этилишига йўл қўймаслик эканлигидан келиб чиқиш лозим бўлади. Ушбу мақсад нафақат маънавият ва инсонпарварлик тушунчаларидан яралган, балки бутун жамият манфаатлари нуқтаи назаридан оқилона ва рационалдир. Озодликдан маҳрум этиш жойларида шахс янгидан шаклланмайди, ундаги кузатиш мумкин бўлган кейинги хислатлар олдин мавжуд бўлган характернинг давомли ўзгариши ва ривожининг оқибати дейиш 4Пенитенциар (жиноят-ижроия) тизим (лотинча poenitentia — тавба қилиш) — қонуний асосларда фуқароларга давлат тайинлаган жиноий жазони ижро этишга қаратилган давлат институти. Судгача тергов остида бўлганларни ушлаб туради ҳамда озодликдан маҳрум қилиш тариқасидаги жазо ижросини таъминлайди. Унинг тасаруффига тергов ҳибсхоналари, турма ва турли режимдаги колониялар киради. 70 2018 №1 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА мумкин. Жиноятчиларга нисбатан қўлланиладиган маҳрум қилиш жазоси тайинланган бўлиб, улар ўшани озодликдан маҳрум этиш жазоси ҳақида гап борар ўтаётганлардир. экан, баъзи олимларнинг уни самарасиз деб Тўртинчидан, юқорида кўрсатилган жиноятлар қарашларини эътироф этиш лозим, сабаби улар ўзига хослигининг яна бир жиҳати уларнинг кўпчилиги жазони ижро этиш муассасасидан бўшатилган учун бир хил қуроллардан фойдаланганликдир, шахслар орасида жиноят рецидиви жуда юқори одатда, таёқ, тош, қайроқ каби маиший буюмлар даражада деб биладилар. ишлатилади. Суд томонидан айбдорлик ҳақида ҳукм чиқарилиб Бешинчидан, маҳкумлар томонидан содир шахсга озодликдан маҳрум этиш жазоси тайинланган этиладиган жиноятларнинг кўпчилиги юқори ҳолларда, маҳкумлар жазони ўташ учун пенитенциар даражадаги руҳий зўриқиш, тажовузкорлик, жўшқин муассасаларга жойлаштирилади. Бир томондан, бу ҳиссиётлар, можароли вазиятларнинг вужудга келиши тоифадаги шахсларнинг жиноий фаолиятига барҳам билан тавсифланади. берилади, улар жамиятдан ажратилади ва мантиқий Пенитенциар муассасаларда жиноятларнинг катта изчиллик бўйича улар бошқа ҳуқуққа хилоф қилмиш қисми – зўравонлик орқали қилинганлиги билан содир этмайдилар деса бўлади. Бироқ доимо вазият ажралиб туради. Бу жиноятлар энг хавфли бўлгани бошқача тус олишининг реал эҳтимоли мавжуд. учун ҳам уларни қайд этилади ва улар юқори Озодликдан маҳрум этиш жойларида маҳкумлар даражада туради. Бироқ шу ўринда айтиб ўтиш жоизки, ўзлари эркинликда содир этган жиноий муҳитдан маҳкумларнинг зўравонлик билан содир этган фарқли равишда янада кучлироқ криминоген муҳит қилмишлари ҳар доим ҳам жиноят сифатида, аслида оғушига тушиб қоладилар. Озодликдан маҳрум қилиш шундай бўлишига қарамай (калтаклаб ташлаш, жойларига келиб қолган маҳкумнинг муомала доираси азоблаш, безорилик, зўравонлик орқали бирмунча тораяди. Озодликда унинг алоқалари бесоқолбозлик, турли шаҳвоний қилмишлар), қайд нафақат салбий йўналган субъектлар билан чекланади этилавермайди. деган умид қилинса, пенитенциар муассасаларда Пенитенциар муассасалар ходимларидан интервью увақтини фақат ўзига ўхшаган ҳуқуқбузарлар билан олинганида, уларнинг 70% и маҳкумлар орасида ўтказишга мажбур бўлади. Бундай ҳолатларда “энди ҳуқуқбузарликларнинг латентлиги жуда юқори муассаса ҳудуди доирасида янги жиноят содир эканлигини таъкидлайдилар. Шунинг учу