Обобщающий метод сокращения морфем "тонг куо" в китайском языке

Аннотация

This article analyzes the method of word formation using the “generalizing method" of morphemic contraction in the сhinese language, and relevant examples are given. To this end, the article sets the following tasks: analyze theoretical approaches to сhinese linguistics; studying the features of the expression of the types of “generalizing method” of morphemic contraction; analyze the methods of morphemic contraction using examples from сhinese social and political texts. Within each method, they were grouped into several species based on similar and different characteristics. Methods of morphemic contraction have been studied and analyzed with various examples. In the morphemic contraction of the modern сhinese language, only four word-formation models were observed: copulative, object-verb, attributive, and subject-predicative. In this method, a compound word will look like “quantity + component (word / morpheme)”. The number of abbreviated words is expressed by the number and the main component, which summarizes or means the meaning of all abbreviated words. In the “generalization” method, reduction units are divided into two: reduction of words and phrases. The "quantitative number" has a fixed position. In two-compound complicated words, “quantitative number” occurs at the beginning of the word, that is, in the first syllable, in three-complex compound words in the first or second syllables, in four-complex compound words in the second and fourth syllables. There are two different opinions on the “generalization” approach. In this work, the first opinion is welcomed, since the “component” in “number + component” does not have to be a common component in each equal word, but it can also be a separate word representing a common meaning. Keywords and expressions: morpheme, contraction, loan word, the term, the root of the word, phrase, component, abbrivated word. Кириш: Ушбу мақолада морфемали контракциянинг “умумлаштириш” усулига оид ўзига хусусиятлар ҳақида маълумот берилади ва усулнинг турлари ва ясалиши мисоллар ёрдамида таҳлил этилади. Саноқ қадимдан хитой маданиятида муҳим аҳамиятга эга бўлган. Хитой халқи нарса ва ҳодисаларни ўзаро боғлаб, асосий тушунчаларини миқдор сонлар ёрдамида умумлаштирган. Мазкур усулда мураккаб қисқартма сўз “миқдор сон+компонент” кўринишига эга бўлади. Қисқартма нечта сўз асосида ҳосил бўлгани миқдор сон билан ифодаланади ҳамда сўзлар учун умумий бўлган асосий компонент ёки барча сўзларни англатувчи маъновий компонентдан иборат бўлади. Мақсад ва вазифа: Илмий мақоладан кўзланган мақсад хитой тилида морфемали конт- ракция “умумлаштириш” усулининг ифодаланиш хусусиятларини ўрганиш ва таҳлил қи- лишдан иборат. Илмий-тадқиқот иши мақсадидан келиб чиққан ҳолда қуйидаги вазифалар белгиланди: Хитой тилшунослигида назарий қарашларни таҳлил этиш; “умумлаштириш” усули турларининг ифодаланиш хусусиятларини ўрганиш; морфемали контракция усулла- рини хитой тилидаги ижтимоий-сиёсий матнлардаги мисоллар орқали таҳлил этиш. Усуллар: Мавзуга оид материаллар тавсифий, таснифий, таҳлилий методлар ёрдамида таҳлил этилди. Мазкур илмий тадқиқот ишида морфемали контракциянинг турли усуллари тавсифий метод ёрдамида тавсифланди. Ҳар бир усул доирасида ўхшаш ва фарқли хусу- сиятларга таяниб бир неча турларга ажратилди. Морфемали контракция усуллари ўргани- либ, турли мисоллар орқали таҳлил этилди, структур моделлари мураккаб қисқартма сўзлар таркибидаги бўғинлар сонига кўра таҳлил этилди. Муҳокама: Хитой тилшуносларидан Чен Вангдао1, Лю Шусианг ва Джу Деси1 , Чен Жианмин2, Ли Сизун, Сун Лианфен3, Сю Яомин4, Ян Джипинг5, Дженг Янгшоу6, рус 1 陈望道. 修辞学发凡. –上海人民出版社, 2009. – 143页. 37 SHA RQ MA SH’ A LI олимларидан И.Д.Кленин7 , В.И.Горелов8, О.П.Фролова9. А.Л.Семенас 10, А.А.Хаматова11 кабилар хитой тилида сўз ясалиши, хусусан, морфемали контракция ҳодисаси хусусида ўз фикр ва қарашларини билдирган. Контракция янги сўз ясалишининг асосий жараёнларидан бири бўлиб, хитой тилида бўғинлар қисқариши талабига мувофиқ рўёбга чиқади12. Динг Сиужу контракция ўзининг ясалиш усулларига эга, қисқариши, бўғин тушиб қолиши, миқдор сонлар ёрдамида умум- лашиш, шу билан бирга ҳар бир ясалиш усули ўзига қатор моделларни мужассамлаш- тиради13, деб изоҳлаган. Морфемали контракция ҳодисаси рус тилшуносларидан дастлаб И.Д.Кленин томонидан ўрганилган. И.Д.Кленин фикрича, замонавий хитой тилида кўп бўғинли бирликларни қисқартириш, контракция жараёни бўғин таркибидаги ундош ва унли фонемаларга таъсир ўтказмайди ва қисқартирмайди, яъни инициал аббревиатураларни (акроним) ҳосил қилмайди, чунки бу фонетик-морфологик тузилиши хитой тилидан фарқ- ланувчи тилларга хос ҳолат. Иероглифик ёзувда ҳар бир белги – иероглиф бир бўғинли сўз ёки морфемани англатади, шунингдек, ёзма нутқда ҳам инициал аббревиатуралар ясал- майди. Кўп бўғинли (кўп морфемали) сўз ёки сўз бирикмаси таркибидан муайян маъноли компонентнинг (морфема) туширилиши морфемали контракция деб аталади. “Бўғинли контракция” термини “морфемали контракция”га ўзгаришининг саб