Этика государственного служащего как действенный фактор борьбы с коррупцией

Аннотация

мақолада давлат хизматчиси одоб- уларнинг сиёсий маданиятини шакллантиришда муҳим ахлоқи мазмуни, унинг назарий-ҳуқуқий асослари, асос ҳисобланади. Мазкур хусусиятларнинг ўзаро давлат хизматида қонунийликни таъминлаш ва боғлиқлиги ҳақида У.Таджихонов ва А.Саидовлар коррупцияга қарши курашда давлат хизматчиси одоб- шундай фикр билдиради: “Мансабдор ахлоқининг тутган ўрни таҳлилэтилган. Шунингдек, шахсларнингҳуқуқий маданияти ва ахлоқи орасидаги давлат хизматчиси одоб-ахлоқига оид қонунчилик боғланишга эътибор бериш лозим. Шу муносабат ҳужжатларни такомиллаштиришга қаратилган билан мансабдор шахсларда касбий ва сиёсий таклифлар ишлаб чиқилган. хислатлар билан бир қаторда ахлоқий фазилатларини Таянч сўзлар: давлат хизмати, давлат ҳам шакллантириш мақсадга мувофиқдир” [9; 19-б]. хизматчиси,мансабдор шахс, қонунийлик, одоб-ахлоқ, Бу ҳақда Л.А.Муҳаммаджонова шундай фикр жавобгарлик, коррупция, манфаатлар тўқнашуви. билдиради: “Жамиятда қонун устуворлигига эришиш учун қонунларга риоя этиш мажбуриятга эмас, Аннотация: в статье рассматриваются содержание фазилатга айланмоғи лозим. Бунинг учун одамларни этики государственного служащего, его теоретические демократияга ўргатиш зарур, токи киши шахсий и правовые основы, роль этики государственного слу- жавобгарлик ҳиссини туйсин, ахлоқ меъёрларига риоя жащего в обеспечении законности и борьбе с корруп- этиш унинг учун ички заруратга айлансин” [7; 6- б]. цией. Также были разработаны предложения по со- Ушбу фикрда етарли асослар мавжуд. Чунки етарли вершенствованию правовых основ этики государ- ахлоқий фазилатга эга бўлмаган, қонунийликнинг ственного служащего. заруратини англамаган шахсда қонунийликка риоя Ключевые слова: государственная служба, госу- этиш сифатлари етарлича шаклланмайди. Немис дарственный служащий, должностное лицо, закон- файласуфи Ницше аҳлоқийлик ҳақида шундай деган эди: ность, этика, ответственность, коррупция, конфликт “Ахлоқийлик аввал қатъи талаб шаклида қўйилади. интересов. Унга риоя қилиш шартлиги учун бўйсуна бошлайдилар. Бироз ўтгач бу ихтиёрий одатга айланади ва охири у Annotation: the article considers the content of public инстинкт даражасида оддий ва табиий, одамга ҳузур servant ethics, theoretical and legal foundations, the role берувчи фазилатга айланади” [8; 735- с]. Афсуски, of public servant ethics in ensuring the rule of law and айрим ҳолларда давлат хизматчиларининг ахлоқий fighting against corruption. Moreover, proposals were de- сифатлари ривожламаганлиги сабабли улар veloped to improve the legal bases of public servant eth- фаолиятида турли қонунбузилишлар учраб туради. ics. Бунинг олдини олишда ахлоқий ва ҳуқуқий тарбия Key words: civil service, public servants, officials, le- асосий ўринни эгаллайди. gality, ethics, responsibility, corruption, conflict of interests. Давлат хизматчиси одоб-ахлоқи давлат-хизмат муносабатларида кенг қўлланилса-да, унга ҳуқуқий Мамлакатимизда давлат хизматини ислоҳ таъриф берилмаган. Одоб-ахлоқ тушунчаси илмий қилишнинг ҳуқуқий асосларини такомиллаштириш муомалада “этика”, “одоб”, “ахлоқ” каби тушунчар давлат бошқарувини самарали ташкил этишнинг орқали ҳам кенг қўлланилади. Айниқса этика долзарб масалаларидан бири ҳисобланади. Амалда тушунчаси халқаро муносабатларда махсус атама давлат хизматини тартибга солувчи ягона қонун сифатида кенг қўлланилади. Этика [лот. ethiсa юн. бўлмаса ҳам бир қанча норматив-ҳуқуқий ҳужжатларда ethоs - урф-одат, хулқ-атвор] ахлоқ ва унинг шахс ҳам- давлат-хизматига оид муносабатларни тартибга да жамият ҳаётидаги ўрнини, ахлоқнинг шаклланиш солувчи нормалар ўз аксини топган. Давлат-хизмат шарт-шароитларини ва шаклларини ўрганувчи муносабатларида давлат хизматчиси, унинг одоби ва фалсафий таълимот сифатида тушунилади. ҳуқуқий мақоми марказий ўрин эгаллайди. Зеро давлат Шунингдек, у бирор синф, ижтимоий гуруҳ ёки бирор хизматчисининг шахсий ва профессионал касб эгаларига хос одоб-ахлоқ, унинг меъёрлари ва қобилиятларини ривожлантирмасдан туриб, улардан қоидалари мажмуини ҳам ифода этади [10; 61-б]. сифатли фаолият кўрсатишини кутиб бўлмайди. Шахсга тегишли ахлоқнинг икки турини фарқлаш Давлат хизматига оид норматив-ҳуқуқий лозим. Биринчиси, универсал ахлоқ бўлиб, у шахснинг ҳужжатларда давлат ва жамият ҳаётининг барча ёши ёки жамиятда тутган ўрнидан қати назар барча соҳаларида коррупциянинг олдини олишга доир чора- шахсларда бўлиши лозим. Иккинчиси, касбий одоб тадбирларни амалга ошириш устувор вазифалардан бўлиб, унга шахснинг касби ёки жамиятда эгаллаган бири сифатида белгиланган. Қонунчиликда давлат муайян ижтимоий мавқеи сабабли эга бўлиши талаб бошқаруви соҳасида коррупциянинг олдини олишга этилади. Давлат хизматчисининг одоб-ахлоқи ҳам доир чора-тадбирлар белгиланган бўлиб, унда давлат унинг давлат хизмати лавозимларини эгаллаши билан хизматчисининг хатти-ҳаракатлари асосини боғлиқ ҳисобланади.Умуман олганда, “Ахлоқ белгилайдиган ахлоқ қоидаларига риоя этилиши улар одамларни бирлаштиришга, жипслаштиришга, фаолиятининг етуклик кўрсаткичиҳисобланади. жамиятда барқарор