Правовые аспекты эффективного использования форм парламентского контроля в Узбекистане

Аннотация

мазкур мақолада парламент назорати давлатдаги ҳокимиятни амалда бутунлай, чекланмаган тушунчаси, парламент назорати сифатида депутат ва тарзда эгаллаб олишига, демократик институтлар сенатор сўрови, сўровга жавоб бериш тартиби, амалда фаолияти йўққа чиқариб юборилишига йўл қўймаслик ижро этиш масаласидаги муаммолар, қонунчиликка учун зарурдир. Табиийки, бу парламент назорати билдириб ўтилган таклиф ва тавсиялар ўз ифодасин етарлича таъсирчан бўлган шароитдагина мумкин. Шу топган билан бирга, у асоссиз даражада қаттиқ, айтиш Таянч сўзлар: парламент назорати, депутат, мумкинки, ҳукумат учун ҳаддан ташқари оғир сенатор, жавобгарлик, ҳуқуқ ва мажбурият, кафолат, бўлмаслиги кераклиги равшандир. Акс ҳолда ҳукумат сўров. самарали фаолият юрита олмайди [2]. Дарҳақиқат, парламент назорати биринчи галда, Аннотация: в этой статье излагается понятии қонунда белгиланган талаблар асосида амалга парламентского надзора, запрос депутата и сенатора оширилиши, иккинчидан ўз ваколатларини как парламентский надзор, процедура реагирования суиистеъмол қилишлари, ўз манфаатини халқ на запросы, проблемы вопросы обеспечения манфаатидан устун қўймасликлари лозим. исполнения, предложения и рекомендации в 2016 йил 11 апрелда қабул қилинган “Парламент законодательстве. назорати тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Ключевые слова: парламентский контроль, Қонуни қабул қилинди. Дарҳақиқат, ушбу қонуннинг депутат, сенатор, ответсвенность, права и обязанно- қабул қилиниши парламент фаолиятини янада сти, гарантии, запрос. самарали ташкил этиш, уларнинг ваколатлари ва функционал вазифаларининг янада кенгайишига, Annotation: this article describes the concept of қолаверса, Қонунчилик палатаси ва депутатларнинг parliamentary oversight, the request of the deputy and the парламент ва депутат сўрови ҳуқуқидан фойдаланиш senator as parliamentary oversight, the procedure for механизмларини етарлича очиб беришида бевосита responding to requests, problems of enforcement, хизмат қилади. Алоҳида таъкидлаш лозимки, илгари suggestions and recommendations in the legislation. парламент фаолияти билан боғлиқ бўлган Keywords: parliamentary control, deputy, senator, қонунларимизда фақат “парламент сўрови” тушунчаси responsibility, rights and obligations, guarantees, request. мавжуд бўлган. Шу нуқтаи назардан ҳам ушбу ҳуқуқдан Ўзбекистон Республикаси Президенти фойдаланиш жуда суст бўлган, кўп ҳолатларда кенг Ш.Мирзиёевнинг Конституциямиз қабул жамоатчилик томонидан танқид остига олинган. қилинганлигининг 26 йиллиги муносабати билан Негаки, қонунларимида ушуб ҳуқуқдан фойдаланиш сўзлаган маърузасида, қонунлар ижроси устидан механизми мураккаб тарзда берилган эди. Мазкур парламент назоратини ташкил этиш Сенат Раиси ва муаммоли масалаларни бартараф этиш мақсадида, Қонунчилик палатаси Спикерининг конституциявий ушбу қонун қабул қилинди ҳамда тегишли ваколати ҳисобланади. Лекин, афсуски, парламентнинг қонунларимизга парламент ҳамда Қонунчилик бу соҳадаги фаолиятида туб ўзгариш сезилмаяпти. палатаси депутати, Сенат аъзоси сўровлари Жумладан, жорий йилда давлат органлари ва тушунчаси, уни амалга ошириш механизмлари мансабдор шахсларга Сенат бор-йўғи 2та, Қонунчилик белгилаб қўйилди. палатаси эса 3 та парламент сўрови юборганлиги Мисол тариқасида айтадиган бўлсак, Россия алоҳида таъкидланиб ўтилди [1]. Федрациясининг 2013 йил май ойида “Парламент Парламент назорати соҳасида нафақат хорижий назорати тўғрисида”ги[3] қабул қилинган қонунида ҳам мамлакатлар парламентларида, балки ўзбек миллий парламент назоратини амалга оширувчи йўналишлар, парламентаризми тарихида ҳам ўзига хос тажриба воситалар ҳамда уларни амалга оширишнинг ҳуқуқий тўпланган. Мазкур институт мамлакатимиз парламенти механизмларига тўхталиб ўтилган. Парламент сўрови, икки палатали шаклда фаолият юрита бошлаганидан парламент аъзолари сўрови алоҳида - алоҳида сўнг янада такомиллаштирилди. Парламент назорати тушунча сифатида мустаҳкамлаб қўйилган. мансабдор шахсларнинг масъулиятини ошириш ва Россиялик ҳуқуқшунос тадқиқотчи В.А.Ёлчев фуқаролар онгида қонунга ҳурмат руҳини парламент назоратининг шакли сифатида парламент шакллантиришда ҳам муҳим восита ҳисобланади. сўрови имкониятларидан янада самаралироқ Шубҳасиз, парламент назорати қонун чиқарувчи фойдаланиш хусусида қуйидаги фикрларни билдириб органнинг ҳозирги кундаги энг самарали кўриниши ўтган эди:“Парламент ва депутат сўровлари – бу ҳисобланади. Парламент назорати қонун ҳужжатлари нафақат қонун чиқарувчининг хизмат бурчи, балки таъсирчанлигини оширишнинг ва айни чоғда унинг маънавий нуқтаи назари, ҳаёт билан алоқаси жамиятнинг ҳуқуқий эҳтиёжларини тезкор аниқлашнинг ҳамдир” [4]. самарали воситаси ҳисобланади. Эътибор қаратадиган бўлсак, “Парламент назорати Парламент фаолиятининг самарадорлигини тўғрисида”ги қонуннинг [5] 14- моддасида, парламент белгилаб берувчи энг муҳим кўринишларидан бири бу, сўровига тавсиф берилган бўлиб, унга кўра, парламент назоратидир. Парламент назорати деганда Қонунчилик палатаси, Сенат давлат органларининг, – қонунларга риоя қ