Трактат «Таджвиди Олимия» Олимхана ибн Мусахана Ташканди

Аннотация

The article discusses the benefit of educating young people in spirituality, educating them in the spirit of military patriotizm and national pride, as well as expanding the sphere of knowledge using the scientific heritage of Oriental thinkers. Keywords and expressions: civilization, patriotism, education, strong will, love, pride, humanity, kindness, safety, military patriotizm. “Ёшларимизни ватанпарварлик руҳида тарбиялаш бўйича узлуксиз олиб бориладиган ишлар биз учун долзарб аҳамиятга эгадир”1 Шавкат Мирзиёев Инсоният тамаддунига тамал тошини лигини асраш, озодлиги, мустақиллиги, рав- қўйган буюк аждодларимиз ва алломала- нақи ва фаровонлиги учун кураш, унинг ман- римиз Ватанга садоқатларини, ўз юртларига фаатларини ҳимоя қилишда намоён бўлади. муҳаббатларини ифода этиш борасида тарих- Ватанпарварлик фақат ҳарбий хизматда ёки да ажойиб намуналарни бизга мерос қолди- жанг майдонида намоён бўлмайди. Балки ришган. Шунинг учун ҳам, тарих ватанпар- мана шу заминда яшаб турган ҳар бир инсон варлик ва миллий ғурур туйғуларини шакл- ўз уйи, маҳалласини асраши ҳам ватан- лантиришда энг буюк қуролдир. 1 парварликнинг намойишидир. Ватанпарвар- Бугунги кунда бизнинг олдимизда турган лик тарихий тараққиёт жараёнида пайдо бў- энг асосий вазифа ҳарбийларни имон-эъти- либ, ташқи муҳит ва даврлар таъсирида қодини мустаҳкамлаш, иродасини бақувват шаклланган ҳамда ўзгариб келган ижтимоий- қилиш, уларни ўз мустақил фикрига эга ва- руҳий туйғудир2. танпарвар, мард, жасур, метин иродали, Тарихий анъана ва тажрибалардан маъ- сабр-матонатли инсонлар қилиб тарбиялаш- лумки, таълим-тарбия муайян жамиятнинг ўз дан иборатдир. олдига қўйган вазифа ва мақсадларига му- Ватанпарварлик Ватанга нисбатан садо- вофиқ бўлади. қат билан хизмат қилиш, уни ёвуз кучлардан Шу сабабли тарбия жараёнини ижтимоий ва душманлардан ҳимоя қилиш, юрт тинч- ҳаётнинг ажралмас қисми, деб қараш лозим, чунки тарбиявий ишларни олиб бормасдан 1 Ш.Мирзиёев. Миллий тараққиёт йўлимизни қатъият билан давом эттириб, янги босқичга кўтарамиз. – Т.: 2 Азиз ва ягонамсан, жонажон Ўзбекистоним. – Т.: Ўзбекистон, 2017. – Б. 229. Муҳаррир, 2018. – Б. 146. 87 SHARQ M ASH’ALI т уриб жамиятни, унинг ривожланишини та- Ўзбек халқ педагоги, тарбияшунос олим саввур қилиш қийин. Абдулла Авлоний ўзининг “Туркий гулистон Маърифатпарвар, олим Абдулла Авлоний ёхуд Ахлоқ” асарида инсон камолотида тар- таъкидлаганидек, “Тарбия – биз учун ё ҳаёт, биянинг ролини алоҳида таъкидлаб шундай ё мамот; ё нажот ё халокат; ё саодат, ё фа- деганди: “Жаноби Ҳақ инсонларнинг асл локат масаласидир”1. Шундан маълум бўла- хилқатда истеъдод ва қобилиятли, яхши ила дики, инсон тарбияни ҳаётда, табиатидан ва ёмонни, фойда ила зарарни, оқ ила қорани жамиятдан ўзига жиловлаб олади. Инсон айирадиган қилиб яратган. Лекин инсондаги ҳаётга келди, ҳаёт учун курашади ва уни ҳаёт қобилиятни камолга етказмоқ тарбия восита- тарбиялайди. сида бўладир. Агар бола яхши тарбия топиб, Тарбия таълим бериш билан мустаҳкам бузуқ хулқлардан сақланиб, гўзал хулқларга алоқада бўлган ҳолда, ўзига хос қонуният- одатланиб катта бўлса, ҳар ким қошида ларга ҳам эгадир. Таълим ва тарбия ягона мақбул, бахтиёр бир инсон бўлиб чиқади. жараёндир. Лекин улар бир-бирига айнан Агар тарбиясиз, ахлоқи бузилиб ўсса, наси- ўхшаш эмас. Таълим ва тарбиянинг бирлиги, ҳатни қулоғига олмайдиган, ҳар хил бузуқ аввало, улар мақсадининг умумийлигидан ишларни қиладиган, нодон, жоҳил бир рас- иборат. Бир бутун педагогик жараёнда таъ- войи одам бўлиб қолади. Тарбия қилувчилар лим доимо тарбиявий вазифаларни, тарбия табиб кабидурки, табиб хастанинг баданидаги эса ҳаётни билиш, унга тайёрланишдек мас- касалига даъво қилгани каби, тарбиячи бола- ъулиятли вазифани бажаради. нинг вужудидаги жаҳл маразига “яхши хулқ” Буюк мутафаккир Абу Наср Фаробий деган даъвони ичидан, “поклик” деган даъвони “Фанлар таснифи” деган асарида “Арифме- устидан бериб, катта қилмоғи лозимдир. тика, геометрия, астрономия ва мусиқани Зероки, амри-шарифи ила хулқимизни тузат- тарбиявий фан, деб атайди. Чунки, улар моққа амр қилинганмиз, лекин хулқимиз яхши туфайли ёшлар тарбияланади. Бу фанлар ёш- бўлишининг асосий панжаси тарбиядир. Ахло- ларимизни янада назокатлироқ қилади. Тар- қимиз биносининг гўзал ва чиройли бўлишига биявий деб аталувчи фанларни яхши эгалла- тарбиянинг зўр таъсири бордир”3. масдан туриб, табиат тўғрисидаги фанларни “Ҳар кишининг дунёда ороми жони тар- эгаллаш қийин бўлади”, “Таълим фақат сўз бият, ва ўргатиш билан шакллана боради, тарбия Балки охирида эрур доруламони тарбият. эса амалий иш, тажриба билан амалга Тарбият хамроқ этадур хур ила рузвон- оширилади”2, деган эди. ларга, Тарбия мақсадини белгилашда жамият Гар десам бўлмас хато жаннат макони талаблари, давр нафаси, миллий хусусиятлар тарбият. асос қилиб олинади. Тарбиянинг мақсади ҳар Эй, оталар! Жонларингиздан сучук фар- томонлама камол топган – мукаммал инсон зандингиз, шахсини тарбиялашдир. Ҳарбийлар жамоаси Ғайрат айланг, ўтмасин вақт-замони ва ҳар бир аскар ана шу мақсадлардан келиб тарбият. чиқиб, та