По поводу возрождения «Навруза»

Аннотация

The article analyzes the "informal" prohibition of national and religious values of the Uzbeks and measures of their restoration in the example of "The Beginning of the Year – Holiday of Navruz". Holiday Navruz is consecrated as the ambassador of independence, peace, sustainable development of our country during independence years. Keywords and expressions: spirituality, culture, holiday, calendar, peasant’s calendar, livestock calendar, calendar of the year, Hijri calendar, Gregorian calendar, Hanafidism, fundamentalists, tradition, ceremony. Мустақиллик миллий қадриятларимизни Ўрта Осиёда уюштирилган Наврўз сайлига хо- тиклашга, миллий-маънавиятмизни юксалти- рижий сайёҳларнинг қизиқиши ҳам катта экан- ришга катта имконият яратди. Маънавий қад- лиги ҳақидаги маълумотларни ёзма манбаларда риятимиз бўлмиш Наврўз сайлининг тиклани- кўплаб учратиш мумкин. ши халқимизга қувонч ва руҳий мадад бахш Элшунос Шавкат Миралимов қарашла- этди. Ўзбекистонда бу кун ҳар йили қутлуғ рига кўра, Наврўз Туркистон ўлкасида диний байрам сифатида тантанали нишонланмоқда. маросим сифатида тақиқланган. Муаррих У ҳар қандай мафкурадан, сиёсатдан холи ХХ аср 50- йилларнинг охири, 60- йиллар бўлиб, аҳолининг руҳини кўтариш орқали, уни бошларида Наврўз қайтадан анъанага кир- истиқболдаги буюк мақсадлар сари сафарбар гани ва 70-йилларнинг охирига келиб ком- этишда, мамлакатимизда кечаётган ислоҳот- мунистик мафкуранинг нишонига айланга- ларни муваффақиятли амалга оширишда му- ни, 80- йилларнинг бошларида халқ сайли ҳим омил бўлиб хизмат қилмоқда. қатағон қилинганлиги тўғрисида ўз таҳлилий Наврўз ва Меҳржон сайллари тўғрисида хулосасини беради2. Профессор Усмон Қо- бизнинг давримизга қадар кўплаб маълумотлар рабоев Наврўз сайлини ХХ аср 30- йиллар етиб келган. Бу соҳада ўрта аср мутафак- бошида, эскилик сарқити сифатида тақиқ- кирлари ўзлари яшаб ўтган замонларидаги бай- ланганлиги, 60- йиллар бошларидан халқ рам тантаналари моҳияти ва тарихи ҳақида берган маълумотлари катта аҳамиятга эга1. 24; Умар Хайём. Наврўзнома. – Т.: Меҳнат, 1990. – Б. 28– 30; Алишер Навоий. Тарихи мулки Ажам. Асарлар, 16 1 Беруний. Қадимги халқлардан қолган ёдгорликлар. том, 2000. – Б. 199–200; Ҳофиз Таниш Бухорий. Шараф- Танланган асарлар. 1 том. – Т.: Фан, 1968. – Б. 253–256; номаи Шоҳий. – Т.: Фан, 1983. –Б . 32–36. Фирдавсий. Шоҳнома (биринчи китоб). – Т.: Фан, 1975. – 2 Миралимов Ш. Наврўз. Ёш ленинчи. 1990 йил 10 Б. 23; Наршахий. Бухоро тарихи. – Т.: Фан, 1966. – Б. 23– март № 48 (13484). 66 SHARQ M ASH’ALI б айрамларига бир мунча эътибор берилган- Халқимиз тарихан суннийликнинг мўъта- лиги, 70-йилларига келиб, шўролар халқ удум- диллиги ва бағрикенглиги билан сиёсий - ларига қарши норасмий кураш бошланган- иқтисодий илмий маданий юксалишга қулай ликлари ва 80- йиллар ўрталарида қатағонга шароитлар яратиб келган Ҳанафий мазҳабга учрагани тўғрисида фикр юритади1. Бу фикр- эътиқод қилиб келган. Унда дин амаллари лардан ўтган асрда Наврўз тантанасига бўлган осон кўрсатилади, миллий урф-одатлар рад муносабатни билиб олиш мумкин. этилмайди4. Масалан, Наврўз байрамини ни- Йил боши - Наврўз сайли деҳқончилик ва шонлаш, тўй ва дафн маросимлари хусусида чорвачилик маданиятлари билан ҳамоҳанг баҳс юритилмайди. Қабрларни зиёрат қилиш, табиат - ва коинот қонуниятларига боғлиқ марҳумлар руҳига дуо қилиш савоб ҳисоб- “юлдуз ҳисоби”, “тошув ҳисоби” “фениоло- ланади. Ҳанафийлик ўз тарихий тараққиёти- гик тақвим”, “деҳқон ҳисоби”, ёки “чорва нинг барча босқичларида мусулмонларнинг ҳисоби”, “мучал ҳисоби” тақвимларига кўра ҳамжиҳатлиги, ўзаро иноқлиги ва бирлигини халқ орасида нишонланиб асрлар давомида таъминлаш учун курашиб келган, барча авлодларга ўтиб келаверган2. масалалар, келишув ёки ижмоъ-фатво орқали Миллатнинг дунёқараши, орзу-умидлари, ҳал этилган. Ҳанафийлик мазҳабидаги бағри- истак ва интилишлари, ўзлиги, унинг бай- кенглик туфайли Наврўз сайли удумлари рамлари, анъаналарида, айниқса, ёрқин акс исломий мазмун билан бойиб борди. Ҳаттоки, этади. Тарихда у ёки бу миллатни ўзлигидан Зарафшон воҳасида Йилбоши Наврўзни Ийди маҳрум этмоқчи бўлган фотиҳлар, аввало, Наврўз деб юритилиб5, болаларга Наврўзий миллатни тилидан, тарихидан ҳамда маъна- ийдий-Наврўзий ҳайитлик, ҳайит харжлари вий қадриятига айланган турли байрамлари- берилиб, яхши ниятлар қилинган. Бу ҳолат дан жудо этишга уринганлар. Босқинчилар ҳижрий тақвимда асрлар давомида яна бир миллатга бегона ва ёт бўлган, унинг миллий Ийд байрами шаклланганлигини кўрсатади. - маънавий қадриятларига тўғри келмаган Россия империяси босқинидан сўнг, мус- урф - одат, анъаналарни киритиш орқали тамлакачилик тузумига қарши халқ қўзғолон- унинг турмуш тарзини ўзгартириб юбориш- лари (1892 йил Тошкент, 1898 йил Андижон) ни мақсад қилиб қўйишган. Бунга турли кўтарилганидан кейин халқ оммасини уюшти- йўллар ва воситалар орқали муайян даража- риб, бирлаштирадиган Наврўз сайли таъқиб да эришган ҳам, аммо ҳаёт фалсафаси бир этилди. Сирдарё губернияси ҳарбий бошлиғи- нарсадан огоҳ этадики, миллатнинг маъна- нинг кўрсатмасига кўра